نقد ملااسماعیل خواجویی بر قول آقاحسین خواجویی در حاشیه روایت

«قال الفاضل الخوانساري آقا حسين قدّس سرّه- على ما نقل عنه في حاشيته على رواية داود»؛ آقا حسین بر روایت داود حاشیه دارند، نه این‌که در تکمیل آقا زاده ایشان باشد که درشرح دروس است. در آن جا هم که از آقایشان چیزی نقل نکرده بودند.

«هذا الحديث بظاهره يدلّ على أنّ تحت الشعاع إنّما يكون في ليلة واحدة»؛ اگر صبح در اینجا ندیدید، شب هلال جدید است. تحت‌الشعاع، یک شب می‌شود. «و هو خلاف الواقع، فلا بدّ من تأويله»؛ باید آن را تاویل کنیم. چون آقا حسین، ظاهر را قبول نداشتند، تاویل ایشان شده؛ اجزاء رؤیت قبل از زوال در روز سی‌ام. این تأیید حرف صاحب ذخیره می‌شود، ولو خود صاحب ذخیره تاید نکرده‌اند. این فرمایش ایشان است.

خُب اصل حرف آقا حسین بظاهره می‌خواهد تحت‌الشعاع را بگوید؟ من جلوتر عرض کردم؛ چطور روایتی که وارد شده را بر چیزی حمل کنیم که قطعی الخلاف است. اصلاً معلوم است که منظور این نیست. حالا شما صبح بیست و هفتم هم نگاه کردید و ندیدید، غروبش هلال جدید می‌شود؟! یک درصد احتمالش هست که روایت بخواهد این را بگوید؟! معلوم است که نمی‌خواهد این را بگوید. پس «بظاهره»، ظهوری که با قرائن لبیه قطعیه همراه باشد، دلالت نمی‌کند بر این‌که تحت‌الشعاع یک شب است. اگر باشد دلالت دارد که صبح بیست و نهم ندیدید، یا حداقلش به قول آن آقایان صبح بیست و هفتم ندیدید، شب سی‌ام قابل رؤیت است و ماه بیست و نه روزه می‌شود. «فلابدّ من تاویله»؛ تاویل آن را فرموده‌اند یوم ثلاثین.