حد رویت پذیری هلال

شاگرد: اگر به این صورت باشد، ماه سه درجه به مقارنه مانده رؤیت نشود، در هنگام مغرب هم سه درجه از شمس فاصله گرفته که قطعاً امکان دیدن آن نیست. وقتی یک مقدار از مقارنه رد شد، آن وقت ضابطه مقارنه می‌شود؟

استاد: اگر سه درجه مانده، وقت غروب هم سه درجه بالای افق است… .

شاگرد: سه درجه که از مقارنه رد شده. سه درجه مانده به مقارنه که دیده نمی‌شود، سه درجه از مقارنه هم رد شود دیده نمی‌شود. لذا باید ضابطه مقارنه باشد، نه اهلال.

استاد: سه درجه با حساب حد دانژون می‌گویید.

شاگرد۲: در چهار درجه که ماه قطعاً دیده نمی‌شود. آن طرف هم چهار درجه دیده نمی‌شود. هشت درجه در دوازده ساعت هم دیده نمی‌شود. حداقل پانزده-شانزده ساعت می‌خواهد.

شاگرد: مگر این‌که تا زمان طلوع آفتاب فردا یا زوال فردا را در نظر بگیریم. یعنی در این فرض، طبق روایت مقارنه، معیار شروع و پایان ماه می‌شود. نه خود تولد هلال. مگر این‌که تولد هلال را خروج از مقارنه در نظر بگیریم.

استاد: ببینید اطلاق روایت، موردی که شما می‌گویید را می‌گیرد. آن منافاتی ندارد که اطلاق روایت را به‌خاطر اجماع بر این‌که مقارنه شروع نیست، کنار بگذاریم و آن اطلاق را با دلیل لبی تخصیص بزنیم. به جایی می‌بریم که هلال تا هلال می‌شود.

شاگرد۲: مثلاً چهار و نیم درجه به مقارنه مانده، قبل از طلوع خورشید آن را نمی‌بینیم، در دوازده ساعت در نهایت باید دو نیم اضافه شود. آن وقت دو نیم بعد از مقارنه که هلال نداریم. چطور می‌گوییم «هنا هلال»؟! «هنا قمر» ولی دیگر هلال نیست. تولد هلال نشده.

شاگرد: آن هلال دوم به‌معنای ماه جدید است.

شاگرد۲: فرض بنده این است: کمتر از پنج درجه مانده به مقارنه نگاه می‌کنم هلال را نمی‌بینم، خود این پنج درجه تقریباً ده ساعت می‌خواهد تا به مقارنه برسد. آن وقت از مقارنه بخواهد رد شود و هلال تشکیل شود، حداقل پنج درجه می‌خواهد. خب قطعاً دم غروب یکی-دو درجه از مقارنه رد شده که قطعاً هلال نیست.

استاد: این یک فرضش است. یک فرض دیگرش این است که صبح بیست و نهم هلال در حین مقارنه است یا از مقارنه رد شده است.

شاگرد: بله، ولی روایت مطلق است.

استاد: من همین را عرض می‌کنم. می‌گویم پس روایت فروضی دارد. شما می‌توانید با دلیل خارجی - که مقارنه میزان نیست - اطلاق روایت را تخصیص بزنید.

شاگرد: ما که علم غیب نداریم؛ ما نمی‌دانیم نزدیکش است یا چهار و نیم درجه است.

شاگرد۲: خب شارع چه ضابطه ای می‌دهد و اطلاقی را می‌گوید که قابل‌قبول نیست؟

استاد: مطالبی را ضمیمه می‌کنند که در ذهن من خیلی مسلم نیست. شما می‌گویید زیر پنج درجه نمی‌بینند. من می‌خواهم عرض کنم در شرائطی هست که زاویه شمس، در نهایت عرض قمر است، شما حتی در مقارنه هم پنج درجه فاصله داریم تا جرم، در شرائطی است که می‌توانیم آن را ببینیم. فاصله زاویه‌ای را این‌طور قرار میدهیم. لذا این‌ها خیلی مسلم نیست. حالا باز هم تأمل می‌کنیم.

والحمد لله رب العالمین