تفسیر سید نائینی از روایت داود رقی؛ رویت هلال در صبح بیست و هفتم دال بر شهر تام و عدم رویت، دال بر شهر ناقص
معنای چهارم؛
و بالجملة لا يمكن الاستدلال بهذه الرواية على شيء من المذاهب و قد نقل عن السيد الفاضل المحقق النائيني رفع مقامه أن المراد من الرؤية أنه إذا طلب الهلال أي القمر بدو المحاق في المشرق غدوة من اليوم السابع و العشرين فلم ير فهاهنا أي في الليلة التي يحتمل الرؤية فيها و هي ليلة الثلاثين هلال جديد سواء رأي أو لم ير و مؤدى الرواية ما ذهب إليه أهل التنجيم من أنه إذا لم يمكن رؤية الهلال في اليوم السابع و العشرين فهو ممكن الرؤية ليلة الثلاثين و الشهر ناقص[1]
«و بالجملة لا يمكن الاستدلال بهذه الرواية على شيء من المذاهب»؛ «شیء من المذاهب» یعنی مشهور، سید و اعتبار طلوع که شهید گفتند. هیچکدام از اینها نمیشود.
«و قد نقل عن السيد الفاضل المحقق النائيني رفع مقامه»؛ الآن نمیدانم منظور ایشان از سید نائینی چه کسی است. ایشان تقریباً در زمان معاصر همان ها بوده. قرن یازدهم می شده.
«أن المراد من الرؤية أنه إذا طلب الهلال أي القمر بدو المحاق في المشرق غدوتا»؛ یعنی اولی که محاق شروع شد، اگر به طرف مغرب برویم و در طرف صبح نگاه کنیم. «من اليوم السابع و العشرين»؛ اگر درست از صبح روز بیست و هفتم، اگر هلال دیده شد، نمیتوانیم بگوییم روز سیام، اول ماه است. اما اگر روز بیست و هفتم ندیدید، دیگه سیام هست. من دیدم بعضی از عرف که بهدنبال ماه هستند این را میگویند. مواظب هستند؛ آخر ماه مبارک مدام صبح نگاه میکنند. ببینیم اگر صبح روز بیست و هفتم ماه طلوع کرد، احتمال اینکه ماه سی باشد زیاد است. چون هنوز مانده تا برسد. اما اگر صبح بیست و هفتم ماه را ندیدیم، دیگر دو روز و نصفی، و اینکه ماه سی روزه باشد خیلی کم میشود. ایشان هم همین را گفتهاند. گفتهاند برود صبح بیست و هفتم نگاه کند، اگر ندید…؛ :فلم ير فهاهنا أي في الليلة التي يحتمل الرؤية فيها و هي ليلة الثلاثين هلال جديد»؛ شب سیام هلال جدید است. یعنی ماه سی روز نیست. این هم فرمایش ایشان است. پس یعنی اگر در صبح بیست و هفتم هلال را طلب کردید و ندیدید، پس هلال در شب سیام هلال جدید است. «سواء رأي أو لم ير».
شاگرد: تفاوت بین این دو چه شد؟
استاد: وقتی صبح بیست و هفتم میبینید، هنوز خیلی مانده تا ماه بهصورت حرکت توالی که از غرب به شرق است، خودش را به شمس برساند و تازه رد شود و بعد هم هلال جدید را ببینید. چون خیلی مانده ماه میتواند سی روزه باشد. اما اگر صبح بیست و هفتم آن را ندیدید، معلوم میشود خیلی به شمس نزدیک شده. دیگر ماه سی روز نیست.
شاگرد٢: این احتمال نیست که منظور شهید از «لاعبرة» همین معنا باشد؟ چون این نوع تلقی، همان تلقیای است که در عدد و جدول است.
استاد: حالا به حرف شهید میرسیم. من با حرف شهید کار دارم. این احتمالات و حرف آقای شعرانی را هم بخوانیم که تتمیم اینها است. بعد به بحثهای اصلیای که در حدیث داریم برسیم. آن وقت هر چه فرمایش دارید را در آن جا بفرمایید. این هم معنای محقق نائینی.
«و مؤدى الرواية ما ذهب إليه أهل التنجيم من أنه إذا لم يمكن رؤية الهلال في اليوم السابع و العشرين فهو ممكن الرؤية ليلة الثلاثين و الشهر ناقص». این هم روشن است.
[1] همان