# غایت خلقت

# بخش اول: در مکتوبات



# مقاله «غایت خلقت»

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">غایت خلقت:شبهه کلامی،سؤال کلامی</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">هر چند مسأله **غایت خلقت** قبل ازاینكه یك **شبهۀ** كلامی ‌باشد یك **سؤال** كلامی است كه طرح كننده‌ی آن فطرت سلیم بشر است نزد مواجهۀ با سرشت حركت وسیر دائمی خودش كه «انمّا الدنیا دار مجاز[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span>](#_ftn1)» ، اما به لحاظ موضع‌گیریهای مختلف و انحرافی در جواب به این سؤال كه ناشی از كج‌فهمی یا كج‌روی است می‌تواند در محدودۀ شبهات كلامی داخل شود.</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="AR-SA">أيها الناس إنما الدنيا دار مجاز و الآخرة دار قرار فخذوا من ممرّكم لمقرّكم‏( نهج البلاغة </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">(بنیاد) خطبه ١٩۴</span><span lang="AR-SA">؛ ص ٢٣٩)</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# موضع گیری ها:

## **<span lang="FA"> </span><span lang="FA">۱. نفی غایت</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">یك موضع‌گیری ، **نفی غایت** است ولی از دیدگاه‌های مختلف: </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مثل نفی غایت از ناحیه فرد مادّی در نظر وبینش، </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">یا فرد مادّی در عمل وروش، </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">یا فرد الهیِ قائل به اینكه افعال الهی، معلّل به اغراض نیست.</span>

#### **<span lang="FA">غایت؛غرض </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">لكن توجه به این نكته لازم است كه **<u>گاهی</u>** منظور از غایت "ما لأجله الفعل" است ( كه اخصّ از مایترتّب علی الفعل است) و مرادف با هدف ،غرض، انگیزه، باعث، داعی ونظیر اینهاست و مقابل آن جزاف ولهو ونظیر آن است ( ولمّ غائی است كه آن را جزء علل ذكر كرده‌اند یعنی می توان با سؤالِ «چرا؟» از آن پی جوئی كرد ) مثل اینكه گفته می شود چرخیدن ورزشكار در گود، غایتی دارد یعنی بهرِ هدف ومقصودی است.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>**و <u>گاهی</u>** منظور"ما ینتهی الیه الفعل" است كه ساحلِ تموّج وتصرّم وسَیَلان و لنگرگاه سیر و مرادف با پایان ومنتهی ونهایت است ومقابل آن مبدء و اوّل و ابتدا و نظیر آن است مثل اینكه گفته می شود غلطیدن سنگ در سراشیبی كوه، غایتی دارد.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">وشاید رمز این انعطاف در مفهوم غایت، اصل استعمال آن در "رایة" باشد كه در سِباق[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span>](#_ftn1) ، آن عَلَمی است كه در **<u>نهایت</u>** راه گذاشته میشود و مسابِق، وصول به او را در **<u>نظر</u>** دارد[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span>](#_ftn2)، بخلاف غرض و هدف كه این انعطاف را ندارد چون اصل استعمال آن در "رمایة[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span>](#_ftn3)" است كه مقصود اصلی، در نظر گرفتن آن برای رمی است[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span>](#_ftn4).</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">نفی هدف ملازمه با نفی غایت ندارد</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بنابر این موضع گیری برای **نفی هدف در آفرینش ملازمۀ با نفی غایت** به معنای اینكه بالأخره این سیر به كجا و به چه ختم میشود؟ **ندارد** ، و این خالی از إثارۀ فطرت كامنۀ بشر نیست.</span>

## **<span lang="FA">۲. اثبات غایت</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> امّا در جانب **اثبات غایت** و شناخت آن باید نكاتی را به عنوان **مقدمه** در نظر گرفت :</span>

### **<span lang="FA">مقدمات</span>**

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">تعدد اهداف؛طولیت و عرضیت اهداف</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">١.هدف از یك كار میتواند متعدّد باشد چه در عرض هم یا اهدافی در طول یكدیگر، و هدف نهائی كه كار بهر او انجام شده دیگر خود هدف ندارد و سؤال به "چرا؟" از آن نمیتوان كرد ( مگر به معنای استلزام عقلی) و به نحوی مربوط به فاعل میشود خواه از جهت استكمال او یا استجلاء.</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">سه گونه سوال در مورد هدف</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۲- نسبت به هدف آفرینش سه گونه سؤال مطرح میشود: هدف اصل آفرینش یعنی هدف كل عالم امكان و به بعض تعبیرات انسان كبیر، و هدف آفرینش نوع مثل نوع انسان، و هدف آفرینش شخص، و در نهایت ارتباط این سؤالها با یكدیگر.</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">راه های دستیابی به هدف</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۳- دستیابی به هدف از یك مصنوع از دو راه ممكن است: یا از صانع و مهندس آن سؤال شود یا ملاحظۀ هماهنگی جهت یافتۀ عناصر و مؤلفه‌های دخیل در كیان آن شود.</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">هدف حکیمانه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۴- واژۀ هدف آنگاه كه بار ارزشی داشته باشد مساوق با هدف حكیمانه است كه از باب "الاشیاء تعرف بمقابلاتها " با مثل عبث و لعب و لهو و جزاف و اعتباط ونظیر آن مقایسه می شود .</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">دلالت آیات بر بحث هدف خلقت</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۵- دلالت آیات شریفه‌ای كه خداوند متعال در آنها هدف خلقت را بیان فرموده است بر دوگونه است: برخی ظهور عرفیِ بلامؤنه دارد مثل "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">و ما خلقت الجنّ والانس الا لیعبدون</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[5\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" وبعضی دیگر نیاز به استظهار و ملاحظات خاصه دارد مثل "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">بل نقذف بالحق علی الباطل</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[6\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">"</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۶- آگاهی به هدفی حكیمانه بطوریكه موجب آرامش عقل و طمأنینه نفس گردد متوقّف بر وقوف تامّ به هدف نهائی و موطن اخیر است چه برسد به اینكه اصلاً ملاحظه نشود، "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">كلا لو تعلمون علم الیقین لترونّ الجحیم ثمّ لترونّها عین الیقین</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftn7)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">"، وهرگاه هدف واسطه، واسطه بودن آن ملحوظ نباشد مشكل حل نخواهد شد، "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ألا فما یصنع بالدنیا من خلق </span>**</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-font-family: Cambria; mso-hansi-font-family: Cambria;"> </span>**</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">لِلآخرة</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftn8)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">".(نهج البلاغه خ ۱۵۶).</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="AR-SA">مسابقه</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="AR-SA">الغاية: مدى كل شى‏ء. و يقال: هذا الشى‏ء غاية، أى: انه لا نظير له. أخذ من‏ غاية الحرب، و هى الراية، أو من‏ غاية السبق و هى قصبة تنصب فى الموضع الذى تنتهى المسابقة اليه ليأخذها السابق.(کتاب الماء ؛ ج‏3 ؛ ص971) قال ابن الأنباري: قول الناس هذا الشي‏ء غاية، معناه هذا الشي‏ء علامة في جنسه لا نظير له أخذا من‏ غاية الحرب، و هي الراية، و من ذلك‏ غاية الخمار خرقة يرفعها. و يقال: معنى قولهم هذا الشي‏ء غاية أي هو منتهى هذا الجنس، أخذ من‏ غاية السبق، قصبة تنصب في الموضع الذي تكون المسابقة إليه ليأخذها السابق. و الغاية: الراية( لسان العرب ؛ ج‏15 ؛ ص143)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">تیراندازی</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="AR-SA">و الغرض‏: كل ما امتثلته للرمي، ‏(جمهرة اللغة ؛ ج‏2 ؛ ص749)الغرض‏: الهدف الذى يرمى فيه.<span class="MsoFootnoteReference">(</span>الصحاح ؛ ج‏3 ؛ ص1093)الغرض‏ الهدف المقصود بالرمي، ثم جعل اسما لكل غاية يتحرى إدراكها، (مفردات ألفاظ القرآن ؛ ص605)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سوره ذاریات،آیه ۵۶</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="AR-SA">سوره انبیاء،آیه ١٨</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سوره تکاثر،آیات ۵-٧</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">نهج البلاغه(بنیاد نهج البلاغه)،خطبه ١۵۶،ص ١٨٠</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# بررسی غایت خلقت

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اكنون غایت خلقت را نسبت به خالق و مخلوق بررسی می كنیم :</span>

### **<span lang="FA">١.غایت خلقت نسبت به خالق</span>**

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">توجه به نفی تشبیه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">هرگاه نظر به غایت خلقت نسبت به **خالق** باشد در ابتدا لازم است ملاحظۀ یكی از محكمات معارف بشود كه نفی تشبیه در نحوۀ تحقّق لمّ غائی در واجب و ممكن است كه در خالق به نحو تصوّر و در نظر گرفتن هدف و سپس انجام كار نیست ،</span>

### **<span lang="FA">اتحاد لمّ غائی با لمّ فاعلی در واجب الوجود</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>و بعد از این مرحله، سراغ آنچه معروف است میرویم كه در واجب الوجود، لمّ غائی با لمّ فاعلی متّحد است.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">گاهی در توضیح آن گفته می شود كه مثلاً اگر سؤال شود كه چرا خداوند متعال خلق را آفرید؟ جواب داده میشود برای افاضۀ رحمت و خیر و جود بر بندگان ، و اگر سؤال شود كه چرا این افاضه و جود را انجام داد؟ گفته میشود كه چون خداست و متّصف به صفات كمالیه كه از آنها جواد بودن است.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">لكن ظاهر این است كه جواب از چرای دوّم، لمّ عقلی است و از لمّ غائی بحث خارج شده است.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و میتواند مراد از اتّحاد لمّ غائی و فاعلی این باشد كه هر گاه فاعل به وسیلۀ فعل خود تحصیل كمال برای خود میكند ممكن نیست كه این كمال، عین ذات فاعل باشد بلكه خارج از ذات است كه فاعل از طریق انجام آن فعل به آن متلبّس میشود ولی در فاعلی كه كمال مطلق است و به تعبیری همۀ هر كمال را بالفعل دارد اساساً فرض غایتی خارج از ذات معنی نخواهد داشت و بجای اینكه تحصیل كمالِ غیر حاصل باشد ظهور كمالِ حاصل است كه در نقل، از آن تعبیر به "كنزاً مخفیاً [<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span>](#_ftn1)" الخبر (بحار ج87 اسلامیه ص344و199) شده است، و چون اصل ایجاد، نسبت به فاعل واجب الوجود ( نه مراتب موجودات) وراء زمان و مكان است پس بحث از قبل از خلقت و بعد از خلقت در اینجا نمیتواند به معنای قبل و بعد زمانی باشد كه لازمۀ آن تغیر است، عمران صابی از امام ابو الحسن الرّضا علیه السّلام سؤال كرد:</span>

> **<span lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>"ألا تخبرنی عن الخالق اذا كان واحداً لا شیئ غیره و لا شیئ معه أ لیس قد تغیر بخلقه الخلق؟ قال له الرّضا علیه السّلام : ( قدیمٌ در عیون ) لم یتغیر عزّ و جلّ بخلق الخلق و لكنّ الخلق یتغیر بتغییره" الحدیث ( بحار ج۱۰ ص۳۱۲) </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و اشارۀ به آن در حدیثی از امام ابو الحسن الاوّل علیه السلام است كه </span>

> **<span lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; mso-bidi-language: FA;">"إنّ الله تبارك و تعالی كان لم یزل بلا زمان و لا مكان و هو الآن كما كان" الحدیث ( بحار ج۳ ص۳۲۷) </span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 16.0pt; font-family: 'B Titr'; mso-ascii-font-family: 'B Titr'; mso-fareast-font-family: 'B Titr'; mso-hansi-font-family: 'B Titr'; mso-bidi-language: FA;"> </span>**

## **<span lang="FA">٢.غایت خلقت نسبت به مخلوق</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> وامّا بحث غایت خلقت نسبت به **مخلوق** پس مشتمل بر فوائد جمّه و لطائف كثیره است وبطور واضح نسبت به جن و انس در آیۀ شریفۀ (ذاریات 56) با وصف انحصار ( نفی و الّا ) غایت مخلوق ( كه لیعبدون فرمود، نه: لأن أعبد ، مثلاً ) عبادت معرفی شده است و حصر اضافی نسبت به "ما أرید منهم من رزق" نافی مطلقِ حصر حقیقی درمراتب عالیۀ معنای آیۀ شریفه نیست.</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">معانی عبادت</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">عبادت **گاهی** به معنای مصدری است كه بندگی كردن است ودر رفتار متجلّی می شود ودر این حال از عناوین وصفیۀ ثانویه كه تعین ماهوی خاص ندارند می‌باشد وتاب این را آنچه در حدیث آمده دارد:</span>

> **<span lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>"لیست العباده كثرة الصیام والصلوة انّما العبادة كثرة تفكر فی امر الله" (بحار۷۸اسلامیه ص ۳۷۳) </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>**و گاهی** به معنای اسمی است كه عبودیت و حال بندگی وعدم اظهار أنانیت می‌باشد از باب "طریقٌ معبّدٌ ای مذلّلٌ و ممهّدٌ یعنی جادۀ صاف وهمراه[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span>](#_ftn2)"، و در این حال می‌تواند از غایات طولیه برای معنای اوّل باشد، وتوضیح آن در حدیث عنوان بصری كه از حضرت امام صادق علیه السلام سؤال كرد "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">یا اباعبدالله ما حقیقة العبودیه</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" (بحار 1 ص225) آمده است.</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">تحلیل آیه «ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون»</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بنابراین می توانیم مراتبی در معنای آیۀ مباركه در نظر بگیریم كه با سائر آیات و روایات قابل جمع باشد:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۱- تا امری نباشد طاعت وعبادتی معنا ندارد و لذا روایت درتفسیر همین آیه فرمود "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">خلقهم لیأمرهم بالعبادة</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" (بحار5 ص314باب علة خلق العباد)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۲- این عبادت، جبری نباشد بلكه از روی اختیار وانتخاب خود بنده باشد "لیعبدون" كه اشارۀ به آن شده: "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ولا یزالون مختلفین الّا من رحم ربك و لذلك خلقهم</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">"(هود 119) كه خلق برای رحمت خاصه‌ای كه از طریق اختیار با زمینه اختلاف و نیز وجود آن حاصل شود می‌باشد.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۳- عبادت كردن برای معرفت است كه "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">اتّقواالله ویعلّمكم الله</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">"(بقره 282) و"</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">من عمل بما یعلم علّمه الله مالم یعلم</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">"(بحار 78 اسلامیه ص189).</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۴- معرفت برای عبادتِ بالاتر است كه "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ما خلق الله العباد الا لیعرفوه فاذا عرفوه عبدوه</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" (بحارالانوار ج5 ص312) كه شاید اشاره به آن در «نون و كسره اشاره كننده به یاء متكلم» در "لیعبدو**نِ**" باشد یعنی دیگر عبادت عبید یا تجّار نباشد بلكه عبادت أحرار یعنی "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">بل وجدتك اهلأ للعبادة فعبدتك</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[5\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" باشد.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۵- لازمه اینگونه عبادت، حصول مقاماتی است كه با اینكه برای ما بیان كرده‌اند، تصوّر مفهومیِ آن‌ها برای امثال راقم سخت است كه تحقق حقیقت عبودیت و هماهنگی سراسر ذرّات وجود عبد با نظام احسن عالَم كه "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">العبودیة جوهرة كنهها الربوبیة</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[6\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" و سپس تعلیم اسماء و خلافت الهیه و انكشاف جمیع حقایق است كه شاید "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">أ لم أقل لكم</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[7\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn7)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" اشاره‌ای به همان كلام الهی باشد: "ا</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">نّی اعلم ما لا تعلمون</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[8\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn8)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" تا جواب حلّی باشد نه آنكه به ظاهر ردعی می‌نماید.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> واینها هر چند هدف نوع است امّا از آنجا كه قوام آن به این است كه از روی اختیار و انتخاب تحصیل شود تحقق آن فی الجمله كافی در حكمت خلقت است، كما اینكه در برخی آیات شریفه‌ی هدف از خلقت عالم به سوی خلقت انسان اشاره رفته است:</span>

> **<span lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; mso-bidi-language: FA;">ان فی خلق السماوات و الارض و اختلاف الّیل و النّهار لآیات لاولی الالباب الذین یذكرون الله قیاماٌ و قعوداٌ و علی جنوبهم و یتفكرون فی خلق السّماوات و الارض ربّنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك فقنا عذاب النّار ( آل عمران ۱۹۰-١٩١)</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">كه اشاره لطیفه­ی فاءِ تفریع در "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">فقنا</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" بر عدم بطلان خلقت سماوات و زمین، شاهد ما است، و ارتباط و ترتّب این اهداف مهم است كه شخص آگاه به اینكه نظم عالم، جهت یافته به تكمیل انسان میباشد از صغیر و كبیر امور برای ترفیع فرد و مجتمع استفاده میكند.</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="AR-SA">كما قال سبحانه كنت كنزا مخفيا فأحببت أن أعرف فخلقت الخلق لكي أعرف‏</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="AR-SA">و العبد: ضد الحر. و أصل‏ العبد من قولهم طريق‏ معبد أي مذلل(جمهرة اللغة ؛ ج‏1 ؛ ص299)و معنى‏ العبادة في اللغة: الطاعة مع الخضوع. و يقال طريق‏ معبد إذا كان مذللا بكثرة الوطء، و بعير معبد إذا كان مطليا بالقطران‏( تهذيب اللغة ؛ ج‏2 ؛ ص138)و يقال: طريق‏ معبد، أي: مذلل بالوطء(مفردات ألفاظ القرآن ؛ ص543)و معنى‏ العبادة في اللغة الطاعة مع الخضوع، و منه طريق‏ معبد إذا كان مذللا بكثرة الوطء (لسان العرب ؛ ج‏3 ؛ ص273)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">قلت يا أبا عبد الله ما حقيقة العبودية قال ثلاثة أشياء أن لا يرى العبد لنفسه فيما خوله الله ملكا لأن العبيد لا يكون لهم ملك يرون المال مال الله يضعونه حيث أمرهم الله به و لا يدبر العبد لنفسه تدبيرا و جملة اشتغاله فيما أمره تعالى به و نهاه عنه فإذا لم ير العبد لنفسه فيما خوله الله تعالى ملكا هان عليه الإنفاق فيما أمره الله تعالى أن ينفق فيه و إذا فوض العبد تدبير نفسه على مدبره هان عليه مصائب الدنيا و إذا اشتغل العبد بما أمره الله تعالى و نهاه لا يتفرغ منهما إلى المراء و المباهاة مع الناس فإذا أكرم الله العبد بهذه الثلاثة هان‏ عليه الدنيا و إبليس و الخلق و لا يطلب الدنيا تكاثرا و تفاخرا و لا يطلب ما عند الناس عزا و علوا و لا يدع أيامه باطلا فهذا أول درجة التقى قال الله تبارك و تعالى‏ تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض و لا فسادا و العاقبة للمتقين‏( بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏1 ؛ ص225-٢٢</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۶)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="AR-SA">عن أبي بصير قال: سألت أبا عبد الله ع عن قول الله عز و جل‏ و ما خلقت الجن و الإنس إلا ليعبدون‏ قال خلقهم ليأمرهم‏ بالعبادة قال و سألته عن قول الله عز و جل‏ و لا يزالون مختلفين إلا من رحم ربك‏ و لذلك خلقهم‏ قال خلقهم ليفعلوا ما يستوجبون به رحمته فيرحمهم.( علل الشرائع ؛ ج‏1 ؛ ص13)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بحار</span><span dir="LTR" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الأنوار</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;">)</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ط</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;"> – </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بيروت)</span><span dir="LTR" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ج۴١،ص١۴</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="AR-SA">مصباح الشريعة / ترجمه مصطفوى، متن، ص: 453</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>و علم آدم الأسماء كلها ثم عرضهم على الملائكة فقال أنبئوني بأسماء هؤلاء إن كنتم صادقين قالوا سبحانك لا علم لنا إلا ما علمتنا إنك أنت العليم الحكيم قال يا آدم أنبئهم بأسمائهم فلما أنبأهم بأسمائهم قال أ لم‏ أقل‏ لكم‏ إني أعلم غيب السماوات و الأرض و أعلم ما تبدون و ما كنتم تكتمون‏(سوره بقره،آیه ٣١-٣٣)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8) <span lang="AR-SA">و إذ قال ربك للملائكة إني جاعل في الأرض خليفة قالوا أ تجعل فيها من يفسد فيها و يسفك الدماء و نحن نسبح بحمدك و نقدس لك قال إني أعلم‏ ما لا تعلمون‏(سوره بقره،آیه ٣٠)</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# هماهنگی غایت مخلوق با غایت خالق

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و بالاتر از این هماهنگی غایت مخلوق با غایت فاعل و خالق است بلكه اندراج هر دو تحت جامع واحد كه آیه مباركه : "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ذلك بانّ الله هو الحق و انّ ما یدعون من دونه هو الباطل</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" (حج ۶۲) یا : "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ثم قیل لهم این ما كنتم تشركون من دون الله قالوا ضلّوا عنّا بل لم نکن ندعوا من قبلُ شیئاً </span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">"( غافر 7٣-٧۴ ) به آن ناطق است می‌باشد، كه شاید بتوان توضیح آن را از آیه ۱۶ سوره مباركه انبیاء بلكه از سیاق آیات آن سوره استفاده كرد؛</span>

> **<span lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>"و ما خلقنا السّماء و الارض و ما بینهما لاعبین لو اردنا ان نتّخذ لهواٌ لاتّخذناه من لدنّا ان كنّا فاعلین بل نقذف بالحق علی الباطل فیدغمه فاذا هو زاهق و لكم الویل ممّا <u>تصفون[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 13.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: Calibri; mso-hansi-theme-font: minor-latin; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">\[1\]</span></span></span>](#_ftn1)</u>" ،</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>و این از جمله آیاتی است كه در آن اشاره به ارتباط هدف خلقت عالم و انسان شده است و نیز اینكه غایت خلقت، احقاق حق و ابطال باطل است و "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">یمح الله الباطل و یحقّ الحقّ بكلماته</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">"(شوری24) و "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">لیحقّ الحقّ و یبطل الباطل</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">"(انفال8).</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">لکم الویل مما «تصفون»</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اما "تصفون" چیست؟ ممكن است همان "یصفون" در آیه 22باشد: "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ام اتّخذوا الهةً من الارض هم ینشرون لو كان فیهما الهة الا الله لفسدتا فسبحان الله ربّ العرش عمّا یصفون</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[2\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" كه واضح است همان شرك است، پس شرك است كه باطل است و به قذف نیاز دارد و مقابل آن حق است كه در آیه 24 فرمود : "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ام اتّحذوا من دونه الهةً قل هاتوا برهانكم هذا ذكر من معی و ذكر من قبلی بل اكثرهم لا یعلمون الحق فهم معرضون و ما ارسلناك من قبلك من رسول الا نوحی الیه انّه لا اله الا انا فاعبدون</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[3\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">"، و این "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">فاعبدون</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" با آیه "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">لیعبدون</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" می فهماند كه عبودیت ، حقّ محض و هماهنگ با نظام احسن و در مسیر صراط مستقیم است كه "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">و أن اعبدونی هذا صراط مستقیم</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" (یس ۶۱) "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">انّ الله ربّی و ربّكم فاعبدوه هذا صراط مستقیم</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" ( آل عمران 51 ) ، </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و از آنجا كه عبودیت، رام بودن عبد در مقابل معبود است پس عبودیت در حقیقت مظهر ربوبیت است كه در تمام صفات و افعال عبد ، معبود داشتن او جلوه گر است، و با معرفت عبد به حقِّ مطلق بودنِ معبود خود تمام شئونات اختیاریه عبد، هماهنگ با عبودیتِ تكوینیه­ی تمام عوالم كه : "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ما ینبغی للرّحمن ان یتّخذ ولدا إن كلّ من فی السّموات و الارض الا آتی الرّحمن عبدا</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" ( مریم 92-٩٣ ) یا : "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">انّ الذین تدعون من دون الله عباد أمثالكم فادعوهم فلیستجیبوا لكم إن كنتم صادقین أ لهم أرجل یمشون بها أم لهم أید یبطشون بها أم لهم أعین یبصرون بها أم لهم آذان یسمعون بها</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> "( اعراف 194-١٩۵) به آن ناطق است می شود، </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و لازمه­ی سریانِ عبودیتِ مطلقه در سراسر وجود، ربوبیت یك معبود برای همه است كه همان توحید است، و ظهور آن، جامع همه اهداف در بحث ما است، و حقیقتِ توحید، از آن خود خداوند متعال است چنانچه در روایت جابر از حضرت امام باقر علیه السّلام آمده : "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">توحّد بالتّوحید فی توحیده ثمّ اجراه علی خلقه</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">"( توحید صدوق ره 136) و حقیقت توحید در مخلوق به صورت عبودیت جلوه میكند و آنگاه كه در حیطه معرفت، زمینه دعوای أنانیت و ربوبیت باشد كه همان شرك است نیاز به قذف حق علی الباطل است تا نتیجه آن، ظهور توحید به عبودیت عبد و محو شرك و دعوای ربوبیت او باشد كه این غایت خلقت در اینجا است و در آیه 19 اشاره به تحقق غایت بدون نیاز به قذف شده : "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">و من عنده لا یستكبرون عن عبادته و لا یستحسرون</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[4\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">".</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و ارزش این غایت، همان ارزش خود معبود و توحید اوست ، عبدالله بن فضل هاشمی از امام صادق علیه السّلام سؤال می كند : </span>

> **<span lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; mso-bidi-language: FA;">"لأی علّة جعل الله تبارك و تعالی الأرواح فی الأبدان بعد كونها فی ملكوته الأعلی فی أرفع محلّ؟ فقال علیه السّلام : انّ الله تبارك تعالی علم انّ الأرواح فی شرفها و علوّها متی تركت علی حالها نزع أكثرها الی دعوی الربوبیة دونه عزّوجل فجعلتها بقدرته فی الأبدان الّتی قدّرها لها فی ابتداء التّقدیر نظرا لها و رحمة بها " الحدیث( توحید صدوق ره 402).</span>**

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">لوازم عبودیت</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و عبودیت، لوازمی دارد كما اینكه مراتب دارد ، در حدیث قدسی است كه : "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">یابن آدم أنا أقول للشیئِ كن فیكون، أطعنی فی ما أمرتك أجعلك تقول للشیئِ كن فیكون</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" ( بحار ج93 ص 376) و از این ارتباط وثیق بین عابد و معبود بوده است كه اشتباه كرده و عبد الهی را فرزند او می‌خواندند، در ادامه آیه 25 از سوره انبیاء بعد از فاعبدون در آیه 26 می فرماید: "</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">و قالوا اتّخذ الرّحمن ولداٌ سبحانه بل عباد مكرمون لا یسبقونه بالقول و هم بأمره یعملون</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[5\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">".</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">الحاصل</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و الحاصل، هدف الهی از خلق عالم، خلقت انسان، و از خلق انسان، خلقت واجد بالاترین درجه عبودیت و معلَّم به جمیع اسماء است كه آئینه تمام نمای كمالات الهیه است.</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سوره الانبیاء،آیه ١۶-١٨</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="AR-LB" style="mso-bidi-language: AR-LB;">هما</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ن،آیه ٢١-٢٢</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">همان،آیه ٢۴-٢۵</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و له من فی السموات و الارض و من عنده لا یستکبرون عن عبادته و لا یتسحسرون(سوره الانبیاء،آیه ١٩)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">همان،آیه ٢۶-٢٧</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# بخش دوم: در بیانات



# فصل اول: معرفت؛ غایت خلقت

[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftn1)<span lang="AR-SA">هدف اصلی خلقت انسان چیست؟ خدای متعال چرا ما را آفریده؟ یک سؤال خیلی ساده ای است امّا بسیار مهمّ است. جوابش هم به این سادگی ها نیست؛ هر کسی از غفلت در بیاید این سؤال برایش مطرح می شود</span><span dir="LTR">. </span>

<span lang="AR-SA">خدا حفظ کند، یکی از اساتید معقول می گفتند که بچه گوشش درد می کند، گریه می کند؛ مادر می آید یک چیزی درست می کند مثلاً قوطی برمی دارد ریگی داخل آن می اندازند تا با تق تق صدا درآوردن آن، بچه را آرام بکند، بچه هم توجّهش جلب این صدا می شود گریه یادش می رود. به محض این که دستِ مادر آمد پایین، دوباره یادش می آید که گوشش درد می کند، گریه می کند. این مثال را استاد می زدند، می گفتند: مادرِ طبیعت با این تق تق ما را مشغول می کند ذهنمان را تخدیر می کند ، به محض این که اوضاع آرام شد می بینیم که چقدر سؤال داریم می خواهیم از این ها سر در بیاوریم ؛چرا خدا ما را آفریده؟ چرا آمدیم اینجا؟ این عمر برای چیست؟ خب خیلی مثال خوبی است.</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="AR-SA">متن پیش رو، تنظیم و گردآوری برخی از مطالبی است که </span><span dir="LTR" lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span><span lang="AR-SA">در جلسات دوم، سوم، پنجم و ششم </span>[<span lang="AR-SA">منبر فاطمیه سال ١٣٩۶</span>](https://amafhhjm.ir/wp/almobin/Amafhhjm/q-tfs-033-033-homfatemah/q-tfs-033-033-ahlbayt-03-00004.html)<span lang="AR-SA"> در شهرستان تفت افاده شده است</span><span dir="LTR">.</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> در پایان فصل پنجم از افادات موجود در جلسه تفسیر سوره مبارکه ق مورخ ۱۶/ ۱۲/ ۱۳۹۱ نیز بهره برده‌ایم که با کروشه متمایز شده است.</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# الف) بررسی سؤال ملائکه از خلقت انسان

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>مهمّ بودنِ این سؤال هم همان روز اوّل، ملائکه گفتند: </span>

> **<span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt;">وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً</span> <span lang="AR-SA" style="mso-bidi-font-size: 12.0pt;">ۖ</span>** <span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt;">**قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ**[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 13.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: Calibri; mso-hansi-theme-font: minor-latin; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[1\]</span>**</span></sup>](#_ftn1)</span>

**<span lang="AR-SA">«</span><span lang="AR-SA">وإذ قالَ ربّکَ لِلملائکة إنّی جاعلٌ فی الأرض خَلیفة</span><span lang="AR-SA">»</span>**<span lang="AR-SA"> خدا اعلام کرد که من می خواهم بنی آدم را، خلیفۀ خودم را بیافرینم. ملائکه اعتراض کردند. آیا جایی که ملائکه به خلقت ما اعتراض کردند و سؤال داشتند خودِ ما سؤال نداشته باشیم؟ یا این که ببینیم آنها چه گفتند و چه شنیدند؟ آیا ما به آن چیزی که خدای متعال جواب ملائکه را داد فکر می کنیم یا نه؟ هدف خلقت چیست؟ «**أتَجعلُ فیها مَن یُفسِد فیها وَ یَسفِکُ الدماء**؟» می دیدند از قبل و بعد، و از علومی که تا اندازه ای خدای متعال به آنها داده بود، </span>

## **<span lang="FA">پاسخ خداوند: «انی اعلم ما لا تعلمون»</span>**

<span lang="AR-SA">«**قالَ إنّی أعلمُ ما لا تَعلمون**»</span> <span lang="AR-SA">جواب خیلی ساده؛ من یک چیزی می دانم شما نمی دانید. </span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">خاطره</span>**

<span lang="AR-SA">یادم می آید ایّام نوجوانی بود شاید حدود هیجده نوزده سالگی، استاد بزرگی بود راجع به هدف خلقت صحبت کرد. سنّ من هم به اقتضائش یک چیزی شنیده بود وقتی آمدیم بیرون، کسی که سنّش از من بیشتر بود گفت: آقا یک چیزهایی فرمودند امّا این دلمان قانع نشد. او گفت و رفت ولی من که در آن سنّ بودم خیلی برایم مهمّ بود، یادم می آید که مدّت ها دنبال جوابی بودم که هر کسی که مخلوق خداست و این سؤال برایش پیش می آید، بتوانی به او بگویی و قانع بشود</span><span dir="LTR">. </span>

<span lang="AR-SA">سؤال سنگین است تا جایی رسیده بود که دیگر لوازمش را برای شما نمی گویم؛ خیلی امر بر من سخت شد- قرآن کریم عجائب است عجائب- این آیۀ شریفه را من صدها بار قبلش بعدش در مدرسه خوانده بودم امّا در شدّتِ بدحالی که این سؤال هجوم کرده بود. در حجرۀ طلبگی، صبح آیۀ شریفه را می خواندم اصلاً دوای درد من بود امّا دوای مسکّن، گاهی مریض دردمند است معالجه اش می کنند گاهی مسکّن می دهند، در شدّت بدحالی که این سؤال باید برای من حل بشود رسیدم به این آیه که </span>**<span lang="AR-SA">«</span><span lang="AR-SA">إذ قالَ ربّکَ لِلملائکة</span><span lang="AR-SA">»</span>**<span lang="AR-SA"> ملائکه اعتراض کردند، یک دفعه دیدم عجب! این همان سؤالی هست که من دارم. جواب چه بود؟ </span>**<span lang="AR-SA">« </span><span lang="AR-SA">إنّی أعلمُ مالاتَعلمُون</span><span lang="AR-SA">»</span>**<span lang="AR-SA"> خدای متعال فرمود: من یک چیزی می دانم شما نمی دانید. خدا را گواه می گیرم آن لحظه قرآن کریم درست مثل این که با کسی حرف می زند، امّا اینجوری حرف زد گفت: خدای متعال می گوید: فضولی موقوف! چه کار داری من چرا تو را خلق کردم؟ فعلاً که هستی، من یک چیزی می دانم که تو نمی دانی. آرام شدم، تمام شد. </span>

### **<span lang="FA">١.جواب اِسکاتی</span>**

<span lang="AR-SA">یک جواب إسکاتیِ قویّ، چون سنّ من هم خیلی چیزها را اقتضاء نداشت تا بفهمم و از طرفی مطلب سنگین بود.</span>

### **<span lang="FA">٢.جواب حلّی</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>هفت هشت سال گذشت درس و بحث و کتاب و طلبگی، حالا برگشتم می بینم «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">قال إنی أعلمُ مالاتعلمُون</span>**</span><span lang="AR-SA">» جواب إسکاتی نیست که یعنی چه کار داری من یک چیزی می دانم که شما نمی دانید، جوابِ حَلّی است، عینِ بیانِ غایتِ خلقت است؛ بعد از این آیه را بخوانید، آیات به هم مربوط است. عجب! من سال ها بعد فهمیدم قرآن هم سرِ جایش جواب إسکاتی می دهد، درمانی که بعنوان علاج مطلب است قرآن از آن بعنوان مسکّن استفاده کرده، جوابش چیست؟</span>

**<span lang="AR-SA">«</span><span lang="AR-SA">إنی أعلمُ مالاتعلمون</span><span lang="AR-SA">»</span>**<span lang="AR-SA"> یعنی چه که شما نمی دانید؟ یعنی اصلاً تابِ آن را ندارید درکش کنید، خیلی چیزها می دانید منِ خدا به شما داده ام امّا هنوز یک علومی دارم که شما تاب حملش را ندارید از کجا من این را می گویم؟ </span>

#### **<span lang="FA">ماجرای تعلیم اسماء </span>**

<span lang="AR-SA">دنبال آیه را بخوانیم </span>

> **<span lang="AR-SA">وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَٰؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ </span><span dir="LTR"> \*</span> <span lang="AR-SA">قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ۖ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ \* قَالَ يَا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ</span><span lang="AR-SA">[<span dir="LTR">\[2\]</span>](#_ftn2)</span>**

**<span lang="AR-SA">«</span><span lang="AR-SA">وَ عَلّم آدمَ الأسماءَ کلَّها</span><span lang="AR-SA">»</span>**<span lang="AR-SA"> وقتی آدم را خلق کرد همۀ أسمای الهی را که سراپا علم بود که ملائکه نمی توانستند تحملش کنند، به این مخلوق که می تواند تحمّل کند تعلیم فرمود </span>**<span lang="AR-SA">«</span><span lang="AR-SA">فَقالَ یا آدمُ أنبِئهم بأسمائهم</span><span lang="AR-SA">» </span>**

<span lang="AR-SA">حالا وقت امتحان است «</span>**<span lang="AR-SA">ثمَّ عَرَضَهُم عَلی الملائکةِ فَقال أنبِئونی بأسماءِ هؤُلاء</span><span lang="AR-SA">»</span>**<span lang="AR-SA">، حالا «**عَرَضهُم**» کیانند فعلاً کاری نداریم، </span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">مرجع </span><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">ضمیر مهم در قرآن</span>**

<span lang="AR-SA">همیشه در بحث های طلبگی می گویم: چندتا مرجعِ ضمیر هست در دستگاه قرآن کریم خیلی مهمّ است یکی همین ضمیر«هُم» است در خود آیه مرجعی ندارد ؛آیه را بخوانید: سپس ایشان را عرضه کرد بر ملائکه، ایشان کیانند؟ </span>

**<span lang="AR-SA">«</span><span lang="AR-SA">فَقال أنبئونی بأسماء هؤلاء... قالوا سُبحانک لا عِلمَ لنا إلاّ ما عَلّمتَنا</span><span lang="AR-SA">» </span>**<span lang="AR-SA">خدا که بخل ندارد، تا اندازه ای که ممکن بوده به ما علم داده امّا این را نمی دانیم. </span>**<span lang="AR-SA">«</span><span lang="AR-SA">قال یا آدمُ أنبئهم بأسمائهم</span><span lang="AR-SA">»</span>**<span lang="AR-SA"> خیلی زیباست اینجا آیۀ شریفه، نمی گوید: یا آدمُ عَلِّمهُم، ای آدم حالا به اینها تعلیم کن. تعلیم مقام بالاتری است «</span>**<span lang="AR-SA">أنبِئهُم</span>**<span lang="AR-SA">»</span>

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>دستگاهی می آید مثلاً موبایلی کامپیوتری، یک بار به شما می گویند: خبر بده این، چه کار می کند؟ یک بار می گویند: آموزش بده در دل این چه خبر است؟ آموزش خیلی بالاتر از خبر دادن است، آدم نمی توانست به ملائکه تعلیم کند آن ها تاب آن را نداشتند لذا خدا فرمود: «</span>**<span lang="AR-SA">یا آدم أنبئهُم</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">» </span><span lang="AR-SA">فقط خبر بده، تعلیمی که من به تو کردم را نمی توانی به آن ها منتقل کنی. </span>

#### **<span lang="FA">«اعلم ما لا تعلمون» : «اعلم غیب السموات و الارض»</span>**

<span lang="AR-SA">جواب حَلّی اینجاست:«</span> **<span lang="AR-SA">فلمّا أنبَئهُم بأسمائهم</span>**<span lang="AR-SA">» وقتی آدم به ملائکه خبر داد و دیدند که خدای متعال چه علمی به او تعلیم فرموده خدای متعال گفت:</span><span dir="LTR">- </span><span lang="AR-SA">حالا برگردید به آن جملۀ« </span>**<span lang="AR-SA">إنّی أعلمُ ما لا تَعلمُون</span>**<span lang="AR-SA">» که برای من جواب إسکاتی بود ولی شد جواب حَلّی</span><span dir="LTR">-</span>**<span lang="AR-SA">«</span><span lang="AR-SA">قالَ ألم أقُل لکُم</span><span lang="AR-SA"> »</span>**<span lang="AR-SA"> من به شما نگفتم. مگر خدای متعال چه گفته بود؟ «</span>**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;">إنّی أعلمُ غَیبَ السَّمواتِ و الأرض</span>**<span lang="AR-SA">» عجب!، پس این جوابِ اوّل جواب حَلّی بود، نمی خواست بگوید: من چیزی می دانم شما نمی دانید پس کار نداشته باشید[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span>](#_ftn3)</span><span dir="LTR">. </span>

## **<span lang="FA">هدف از خلقت: معرفت </span>**

<span lang="AR-SA">می گوید: من علومی دارم که این علوم مَظهر می خواهد من می خواهم در عالمِ خلقت، کسانی داشته باشم که همۀ علومِ من را بتوانند حمل کنند، شما ملائکه نمی توانید. </span>**<span lang="AR-SA">« </span><span lang="AR-SA">إنّی أعلمُ غَیبَ السَّموات وَ الأرض وَ أعلمُ ما تُبدُونَ وَ ما تَکتمونَ</span><span lang="AR-SA">»</span>**<span lang="AR-SA"> به این زیبایی آیۀ شریفه می گوید که هدف از خلقت شما چه بوده؟ علم بوده معرفت بوده[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span>](#_ftn4)، معرفت چیست؟ </span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">شیخ غلامرضا یزدی</span>**

<span lang="AR-SA">خدا رحمت کند مرحوم حاج شیخ غلامرضا فقیه یزدی را که عالم بزرگ یزد بودند یک عالم، هنوز چقدر آثار و برکات از ایشان در این شهر مانده است؟ </span>

<span lang="AR-SA">شما بهتر از من می دانید بهترین جماعت را در یزد داشتند، شلوغ بود علماء و مجتهدین یزد می آمدند پشت سر ایشان نماز می خواندند. بعد می گفتند: من در اینجا نماز بخوانم مردم در ده مبلّغ نداشته باشند؟ یک دفعه راه می افتادند کجا؟ به دهاتی می رفتند که اصلاً نمی دانستند این شیخ کیست؟ معروف است رفته بودند به دهی که اهل آنجا به حاج شیخ راه نداده بودند رفته بودند در جایی که محلِّ کاه بوده، آنجا خوابیده بودند تا اذان صبح آمده بودند مسجد و اذان گفتند و جمعیت را جمع کردند و قرائت مردم را صاف کردند و دستگاهی داشتند.[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span>](#_ftn5)</span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">کتاب مفتاح علوم القرآن</span>**

<span lang="AR-SA">خودشان همینطور مخزن کرامات و نورانیّت، آثارشان هم مانده تا حالا، کتابی دارند بنام «مفتاح علوم القرآن[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span>](#_ftn6)» کلید همه علوم قرآن، کتابی است که مقدمۀ تفسیر نوشته اند، ماشاءالله در تفسیر خیلی جلو بودند از حج برمی گشتند رسیدند به قم، پسر فقیه و حسابیِ شان مرحوم شد، خودِ ایشان در مجلسِ ترحیم پسرشان منبر رفتند، پای منبرشان همۀ مراجع عصر و فضلای حوزه بودند در مجلسِ ترحیم پسرشان تفسیر سورۀ حمد گفتند، همه را به إعجاب آورده بودند. همه گفتند: عجب، اینجور عالمی هم یزد دارد؟! آیة الله بهجت دو سه تا کتاب را سفارش می کردند، یکی همین بود. می گفتند: این کتاب«مفتاح علوم القرآن» خیلی خوب است. الحمدلله تجدید چاپ هم شده است.</span>

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>شروع این کتاب یکی از همین هایی است که غایتِ خلقت را توضیح می دهد. چند سطر اوّل این کتاب را بخوانید، مثل مرحوم حاج شیخ می خواهد تا این استفاده ها را بکنند. شاگردشان می فرمود که حاج شیخ می فرمودند: حرف های حاج شیخ را حاج شیخ باید بزند. ببینید چقدر این چند سطر زیباست و چطور اینها به این مقامات رسیده‌اند؟ </span>

### **<span lang="FA">«انتم الفقراء الی الله»</span>**

<span lang="AR-SA">حاج شیخ در شروع کتابشان فرمودند[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span>](#_ftn7): این آیه را ببینید قرآن می فرماید:</span>

> <span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt;">**يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ**[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 13.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: Calibri; mso-hansi-theme-font: minor-latin; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[8\]</span>**</span></span>](#_ftn8)</span>

<span lang="AR-SA">«</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">یا أیّها الناسُ أنتُم الفُقراءِ إلیَ الله</span>**</span><span lang="AR-SA">» ما اگر ترجمۀ آیه را بخوانیم می گوییم: ای مردم شما محتاج به خدا هستید، شما فقیرهای خدا هستید. حاج شیخ فرمودند: این الف و لام بر سر فقراء را می بینید؟ کسانیکه نحو خوانده اند می دانند که آیه می گوید: ای انسانها فقط شما هستید که محتاج خدا هستید[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span>](#_ftn9). عجب! پس آسمان، زمین، کوه، دشت و درخت، اینها محتاج خدا نیستند؟ این یعنی چه که فقط شما انسانها محتاج من هستید؟ این غایتِ خلقتی که <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>خدمتتان عرض کردم اینجا حاج شیخ می فرمایند که درست است که درخت و کوه و زمین و آسمان هم محتاج خدا هستند معلوم است امّا در همان کلاسی که دارند و ظرفی که دارند، </span>

#### **<span lang="FA">فقر مطلق انسان و تعلیم اسماء</span>**

<span lang="AR-SA">خدای متعال که کمال مطلق است علم لایتناهی است می خواهد به ملائکه بدهد، همانطور که عرض کردم «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">قالَ إنی أعلَمُ ما لاتعلمُون</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[10\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn10)<span lang="AR-SA">» من می خواهم به شما بگویم، شما بیشتر ظرفیتش را ندارید ولی «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">عَلّم آدمَ الأسماءَ کلّها</span>**</span><span lang="AR-SA"> [<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span>](#_ftn11)» هیچ چیزی باقی نماند «کلّها» همه را، پس او ظرفیت دارد. حاج شیخ می فرمایند: خدا در این آیه می فرماید: ای انسانها شما با بقیه فرق دارید؛ من کمال مطلقم می توانم فیض لایتناهی بدهم آن موجودی که لیاقت دارد هرچه به او بدهند پر نمی شود و می تواند برود جلوتر، شما هستید پس من که الله هستم و کمال مطلقم فقط شما هستید که از حیثی که مطلقید محتاج من هستید. چرا؟چون فقرِ شما هم مطلق است. خلائقِ دیگر که به ایشان می دهم تمام می شود. ببینید چه استفاده ای مرحوم شیخ فرموده اند. </span>

<span lang="AR-SA">« </span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">وخُلِقَ الإنسانُ ضعیفاً</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftn12)<span lang="AR-SA">» یعنی چه؟ یکی از علمای بزرگ این طور فرموده که ضعیف است یعنی هر چه خدا به او بدهد می گوید بازهم بده. خیلی اینچنین فقری مهمّ است کمال مطلق فقر مطلق، حاج شیخ فرمودند: هیچ یک از موجودات فقر مطلق ندارند «أ</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">نتم الفقراء إلی الله</span>**</span><span lang="AR-SA">» شما هستید که فقیر مطلقید و محتاج کمال مطلقید. حالا فهمیدید غایتِ خلقت چیست؟ این هم بیان حاج شیخ که در شروع کتابشان صفحۀ اوّل این بیان نورانی را فرموده اند. اسمش را هم گذاشته اند: مفتاح علوم القرآن. این کتاب کلید علوم قرآن است. خدا می داند مرحوم حاج شیخ چه مقاماتی داشتند؟ دستگاهی داشتند که الحمدلله همۀ شما از من بهتر می دانید</span><span dir="LTR">.</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سوره البقره، آیه ٣٠</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سوره البقره، آیه ٣١-٣۴</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">مرحوم آیت الله بهجت در این زمینه می فرمایند:</span><span lang="AR-SA" style="mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ملائکه چیزهای عجیب و غریبی در بشر می‌دیدند که از آب و گل آفریده شده و سنگین و تیره است؛ لذا از خدا سؤال و استفسار کردند که چرا می‌خواهی این را که غضب و شهوت دارد و جنگ و خونریزی و فساد از او بر می‌آید، خلق کنی؟ درحالی‌که: «وَ نَحْنُ نُسَبِحُ بِحَمْدِک وَ نُقَدِسُ لَک؛ درحالی‌که ما با ستایش تو، تسبیح تو را گفته و تو را به پاکی محض می‌ستاییم»؛یعنی هر مقصودی که از تسبیح و تقدیس داری در ما حاصل است. بنابراین، آفرینش انسان تحصیلِ حاصل است.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ولی خداوند در جواب فرمود: می‌خواهم کاسه‌ای خلق کنم که به آن تعلیم اسما کنم که قابلیت اقوی، و بیشتر از شما ظرفیت داشته باشد؛ لذا تحصیل حاصل نیست.(کتاب </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/9741)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، ١، ص297-٢٩٨)</span>

<span lang="AR-SA">چون ملائکه دیدند معجون و خمیره و طینت آدم علیه‌السلام سنگین، تیره و از آب و گِل است، عرض کردند: «<span class="artext">أَتَجْعَلُ فِیهَا مَن یفْسِدُ فِیهَا وَ یسْفِک الدِمَآءَ</span>؛ آیا می‌خواهی کسی را در روی زمین قرار دهی که در آن تباهی کند و خون‌ها بریزد؟!».</span>

<span lang="AR-SA">او غضب و شهوت دارد و جنگ و خونریزی به‌پا می‌کند و نمی‌تواند مثل ما پرواز کند، ولی خداوند به آنها فهماند که بشر خاکی می‌تواند بالاتر از ملائکه اوج گیرد و فراتر از مقام آنها قدم نهد.</span>

<span lang="AR-SA">البته ما به همان سنگینی و به همان حالت خاکی باقی مانده‌ایم. خدا نکند حرام در نزد انسان زینت داده شود. این یک بیماری قلبی است که انسان بدان مبتلا می‌شود، و با وجود راه‌های حلال که نیازش را برآورده می‌کند، خود را به حرام گرفتار می‌نماید! انسان می‌تواند به اختیار خویش هم‌نشین سلمان، و یا ابوجهل گردد.(</span>[<span lang="AR-SA">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/9742)<span lang="AR-SA">، ج۱، ص ۲۹۸)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ابلیس که عالِم، بلکه از علمای رتبه‌ی اول بود و خیلی هم می‌خواست منطقی صحبت کند، گفت: «خَلَقْتَنِی مِن نارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِینٍ؛ مرا از آتش آفریدی و آدم را از گل».</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ملائکه هم به</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">خلقت</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">حضرت آدم علیه‌السلام اشکال داشتند، ولی پرسیدند و جواب شنیدند، گفتند: «أَتَجْعَلُ فِیهَا مَن یفْسِدُ فِیهَا؛ آیا کسی را در روی زمین قرار می‌دهی که فساد به پا کند؟»و خداوند فرمود: «إِنِّی أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ؛ من آنچه را که شما نمی‌دانید، می‌دانم».</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کسی نبود به ابلیس بگوید که چرا به صورت جزم گفتی: «خَلَقْتَنِی مِن نارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِینٍ؛ مرا از آتش آفریدی و آدم را از گِل».آیا روشنایی ظاهری خود را دیدی و گفتی محال است که گل تیره و تاریک از تو اشرف باشد؟! حالا هم خیلی از مردم در دین و امور دینی اشکال می‌کنند و خیال می‌کنند که هیچ‌کس نمی‌تواند شبهات و پرسش‌های دینی و اعتقادی آنها را جواب دهد و حل کند، بدون اینکه از اهلش سؤال کنند.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">شیطان از خداوند متعال درخواست نمود که به‌جای سجده بر آدم علیه‌السلام چنان تو را عبادت کنم، که هیچ‌کس مثل آن، تو را عبادت نکرده باشد، ولی خداوند فرمود: «إِنّی أُحِبُّ أَنْ أُطاعَ مِنْ حَیثُ اُرید؛ من دوست دارم آن‌گونه که می‌خواهم، مرا اطاعت کنند».</span>

<span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">شیطان با شش هزار سال عبادت عاقبتش آن‌طور شد، آیا ما می‌توانیم به خود مغرور شویم؟! به خدا پناه می‌بریم!(کتاب</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/9585)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، ١، ص196-١٩٨)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">برای مطالعه سایر کلمات ایشان در این زمینه به </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">پیوست شماره ۱</span>](#_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_:)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> مراجعه فرمایید.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مرحوم </span><span lang="FA">آیت‌الله</span> <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بهجت در این زمینه </span><span lang="FA">می‌فرمایند</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">: نتیجۀ خلق و مخلوق در حدیث قُدسی: (خَلَقتُ الاَشیاءَ لاَجلِکَ وَ خَلَقتُکَ لاَجلی: تمام اشیا را برای تو و تو را برای خودم آفریدم)، علم و معرفت است. (</span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/281)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، ج ۱، ص٣٧) برای مطالعه سایر کلمات ایشان در این زمینه به </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">پیوست شماره ۱</span>](#_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_:)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> مراجعه فرمایید.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> شنیدم زمانی که مرحوم آقا شیخ غلام‌رضا یزدی</span><span dir="LTR"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span><span lang="AR-SA">در یزد اقامت داشت خیلی خوش‌گذران بود، ولی هرگاه به روستاهای اطراف می‌رفت با خود نان و ماست و... برمی‌داشت و به هر ده که می‌رسید، قرائت نماز و مسائل مورد نیاز را به مردم یاد می‌داد و آنگاه به آبادی دیگر می‌رفت. و در همه حال خوراکش از خودش بود و از غذای مردم پرهیز می‌نمود</span><span dir="LTR">. </span><span lang="AR-SA">آنان که مثل انبیا علیهم‌السلام مأمور تبلیغ هستند و بدون چشم‌داشت و منت، کار آنها را انجام دهند، خدا می‌داند چه مقاماتی دارند! البته در صورتی که عالِم بِما یفعلُ وَ یترُک وَ عامل بِما یأمرُ و ینهی (به آنچه باید عمل و یا ترک شود، آگاه باشد؛ و به آنچه امر و یا نهی می‌کند، عمل کند) باشند</span><span dir="LTR">. </span><span lang="AR-SA">اگر کسی تشخیص بدهد که به این کار اقدام کند و عالِم و عامِل باشد و با نشر علم شکرانه‌اش را ادا کند، باید از شادی کلاهش را به عرش بیندازد</span><span dir="LTR">!</span><span lang="AR-SA">( </span>[<span lang="AR-SA">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/9635)<span lang="AR-SA">، ج۱، ص ۲۳۳)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">در این زمینه مقاله «</span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">حاج شیخ غلامرضا یزدی و کتاب مفتاح علوم القرآن او</span>](https://jap.isca.ac.ir/article_66848_52a9463957740f020d6b4f7f903da4b7.pdf)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">» خواندنی است.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"> الحمد لله رب العالمين والصلوة على محمد وآله الطاهرين<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>و لعنة الله على اعدائهم اجمعين<span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span>

<span lang="AR-SA">بدان که آدمی فقیرتر از همه ممکنات است و از این فقر تمام بدیهاست و از آن تمام<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>عذابها و به رفع فقر او تمام غنا و خوشیها است. اما فقر او به واسطه این است که هیچ چیز<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>نیست که او نخواهد برای خود اصلاً یا تبعاً. اما اصلاً، پس همه چیز می خواهد که تعبیر از<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>کل می شود به سلامتی که حقیقت آن خداست و قابل آن آدمی است و اشاره به آن است<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>در سوره مبارکه یس در آیه </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۵۷</span><span lang="AR-SA"> و </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۵۸</span> <span lang="AR-SA">«**و لهم ما يدعون سلام قولاً من رب رحيم**» يعنى<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>از برای دارندگان بهشت است آنچه خواهش میکنند که سلامی است از جانب خدای<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>مهربان و ایضاً در سوره فصلت در آیه </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۳۱</span><span lang="AR-SA"> و </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۳۲</span> <span lang="AR-SA">«**و لكم فيها ما تدعون نزلاً من غفور<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>رحیم**»، یعنی از برای شما بندگان خاص خداست در آن بهشت، آنچه از خدا می خواهید<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>در حالتی که اول عطایی است از خدای عیب پوش مهربان و آن را می خواهد برای<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>خودش و دوستانش و دوستان دوستانش هر جا برسد.<span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span>

<span lang="AR-SA">و اما تبعاً پس عذاب میخواهد برای دشمنان و دوستان دشمنانش و دشمنان<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>دوستانش و هر دو را طالب است به اقسام آنها روحاً و جسماً، ظاهراً و باطناً. پس بهشت<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>و جهنم هر دو لازم دارد، اصلاً و تبعاً و خلقت هر دو با خلقت آدمی توأم و با هم است.<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>پس بفهم معنی آن حدیثی که در تفسیر برهان در ذیل آیه یازدهم در سوره مؤمنون ذکر شده که خدا هیچ آدمی را خلق نکرده که از برای او خانه ای در بهشت و خانه ای در<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>جهنم خلق نکرده باشد. و خلاق عالم در قرآن که بالاتر کتابی است در بیان انسان به<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>زبان بهترین بشر، خاتم هر بشیر و نذیر، محمد عربی صلی الله علیه و آله آورنده قرآن و<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>فرقان - **فقر آدمی را در سوره فاطر به تمام تر بیانی به ما رسانده در آیه شانزدهم یا ایها<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>الناس أنتم الفقراء إلى الله والله هو الغني الحميد.**<span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span>

<span lang="AR-SA">و در زبان عرب هرگاه خواستند صفتی را اختصاص بدهند به کسی که جز او کسی<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>ندارد، نام او را جلو ذکر کنند آن صفت را به عربی به الف و لام اداء میکنند، مثل آنکه<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>می گویند: أنت العالم، یعنی علم مخصوص به تو است. و أنت الظالم، یعنی ظلم<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>مخصوص به تو است. یعنی علم دیگران در برابر علم تو مثل روشنی کمی است در برابر<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>آفتاب که هیچ نمایش ندارد و ظلم دیگران در برابر ظلم تو هیچ نمایش ندارد.<span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span>

<span lang="AR-SA">در این آیه آدمی را اولاً به يا أيها الناس یعنی ای آدمیان، توجه به مطلب ساخته و<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>بعد از آن آدمیان را به لفظ أنتم یعنی شما مخاطب ساخته و فقر آنها را به لفظ «الفقراء»<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>ادا کرده، **یعنی فقر تمام ممکنات در مقابل فقر شما چیزی نیست. قطره ای است مقابل دریا<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>ذره ای است برابر آفتاب** ولی با این حد از فقر آنها را به کل غنا و بی نیازی دلالت کرده که<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>فرموده: الى الله والله هو الغني الحمید یعنی فقیر و محتاج هستید به سوی خدا و خداست<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>یگانه بی نیاز که ستوده حقیقی به تمام ستایش او است. پس هر کس همه چیز همیشه<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>می خواهد، باید پناه برد به خدا که همه چیز همیشه دارد و محبتش به خلقش ذاتی و خدایی<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>است که محبت علت به معلول و خالق به مخلوق خارج از حد فهم مخلوق است. هر چه<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>هر کس بفهمد به قدر فهم خود فهمیده و محبت خدا بالاتر از این است. و از این است که<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>رکن اعظم نماز که روح عبودیت و معراج بنده است - الله اکبر است، یعنی به فرموده صادق<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>آل محمد - عليهم السلام - الله اكبر من أن يوصف يعنى خدا بزرگتر از این است که وصف<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>شود که چه اندازه بی نیاز و بنده نواز است و تمامی رسل و فرستادگان حق برای شرح فقر<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>آدمی و بی نیازی و بنده نوازی حق مبعوث به رسالت و مأمور به بشارت و انذار شده اند .(مفتاح علوم القرآن، ص ۱۵-۱۶)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الفاطر، آیه ۳۵</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">(و الثانى) يعنى اعتبار تعريف الجنس (قد يفيد قصر الجنس على شى‌ء تحقيقا نحو زيد الامير) اذا لم يكن امير سواه (او مبالغة لكماله فيه) اى لكمال ذلك الشى‌ء فى ذلك الجنس او بالعكس (نحو عمرو الشجاع) اى الكامل فى الشجاعة كانه لا اعتداد بشجاعة غيره لقصورها عن رتبة الكمال و كذا اذا جعل المعرّف بلام الجنس مبتدأ نحو الامير زيد و الشجاع عمرو و لا تفاوت بينهما و بين ما تقدم فى افادة قصر الامارة على زيد و الشجاعة على عمرو</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و الحاصل ان المعرف بلام الجنس ان جعل مبتدأ فهو مقصور على الخبر سواء كان الخبر معرفة او نكرة و ان جعل خبرا فهو مقصور على المبتدأ و الجنس قد يبقى على اطلاقه كما مرو قد يقيد بوصف او حال او ظرف او مفعول او نحو ذلك نحو هو الرجل الكريم و هو السائر راكبا و هو الامير فى البلد و هو الواهب الف قنطار و جميع ذلك معلوم بالاستقراء و تصفح تراكيب البلغاء</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;">.</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">(</span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مختصر المعانی</span>](https://lib.eshia.ir/20013/1/99)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، ج ۱، ص ۹۹)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة البقرة، آیه ۳۰</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة البقرة،‌ آیه ۳۱</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة النساء، آیه ۲۸</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# فصل دوم: غایت خلقت: معرفت یا عبودیت؟

<span lang="AR-SA">اگر غایت خلقت انسان این است که وجودی بشود نورانی، وجودی بشود سراپا علم و معرفت و از دستگاه خلقت سر در بیاورد، قبل و بعد خودش را متوجه باشد پس آن آیۀ معروف را چطور باید معنا بکنیم؟ </span>

## **<span lang="FA">بررسی آیه شریفه «ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون»</span>**

<span lang="AR-SA">«</span>**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;">ما خلقتُ الجنّ و الإنس إلّا لیَعبُدُون[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[1\]</span>**</span></sup>](#_ftn1)</span>**<span lang="AR-SA">» من جنّ و إنس را خلق نکردم مگر این که عبادت کنند، در توضیحش دارد که «أی لِیَعرِفون»، عبادتِ زوری فایده ندارد، با زور بخواهند کسی را به راهی بدارند آخرش ول می کند، «لیَعبُدُون» یعنی من خلق کردم تا بندگیِ خدا بکنند، عبادت کردن رفتار است بندگی و بنده شدن یک صفت است وقتی قلب و روح او بنده است اینجور بندگی که دارد هر عبادتی را هم انجام بدهد عبادتی است که یک عبد انجام داده این خیلی حرف بالایی است، </span>

### **<span lang="FA">اشهد ان محمداً عبده و رسوله</span>**

<span lang="AR-SA">خدا طول عمر بدهد حاج آقای علاقه بند را کلمات دُرربار خیلی داشتند، یکی از چیزهایی که از روزهای اوّل طلبگی می فرمودند و از محضرشان شنیدم می فرمودند: ببینید رسالت، مقام کمی نیست آن هم رسالتِ ختم نبوّت، خیلی مقام است امّا وقتی می خواهید پیشگاه خدا شهادت بدهید: «أشهدُ أن لاإله إلا الله وَحدَه لاشَریکَ له»، حالا می خواهید حضرت را ببرید بالا می گویید:«وأشهد أنّ محمداً عبدُهُ وَ رسولُه»، اوّل می گویید: **عبدِ** او یعنی بندگیِ حضرت برای خدا بالاتر از رسالت است. اگر فکرش کنیم خاتم النبیین هستند چون بالاترین درجۀ بندگی را دارند، محال بود اگر بالاترین درجۀ بندگی را نداشتند خاتم النبیین بشوند. این است که آن را می آورد،</span>

### **<span lang="FA">غایت خلقت: بندگی</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>معلوم است غایتِ خلقت چیست؟ بندگی[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span>](#_ftn2)، بنده چیست؟ عرب می گوید: «طریقٌ مُعبَّد» یعنی یک راهِ هموار، جادّه ای که دست انداز دارد[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span>](#_ftn3) نمی گویند: طریق معبَّد، جادۀ صافی که هیچ دست انداز ندارد این را عرب می گوید عبد، عبد کیست؟ کسی که هیچ چیزی در وجودش أنانیّت نیست. من اینجوری می خواهم، من اصلاً در وجودش نیست، تمام مطیعِ دستگاه مبدأ مطلق است و خالقی که او را آفریده است.</span>

### **<span lang="FA">پیش‌نیاز بندگی: معرفت</span>**

<span dir="LTR"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span><span lang="AR-SA">آیا بدون معرفت، این می شود که رام خدا بشود؟ کمال این است که سر در بیاورد و رام باشد،</span>

#### **<span lang="FA">وجدتک اهلا للعبادة</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>امیرالمؤمنین در آن حدیث معروف فرمودند :</span>

> **<span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt;">ما عبدتك خوفا من‏ نارك‏ و لا شوقا إلى جنتك و لكن رأيتك أهلا للعبادة فعبدتك.</span>**[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[4\]</span>**</span></span></span>](#_ftn4)

<span lang="AR-SA">«</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">الهی ما عَبَدتُک خَوفاً مِن نارِک</span>**</span><span lang="AR-SA">» چرا؟ چون ترس است؛ آتش است و می سوزانند. این عبادتِ از خوف است. «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ولا عَبَدتُک طَمَعاً فی جَنَّتِک</span>**</span><span lang="AR-SA">» عبادت کن ببرم تو را به بهشت، این هم که طمع است. در یک کلمه، عبودیت را خلاصه کرده اند: « </span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">وَجَدتُکَ أهلاً لِلعِبادة</span>**</span><span lang="AR-SA">» آیا غیر از معرفت، پشتوانۀ این حرف است که تو را اهل عبادت یافتم؛ این یافتن، عینِ معرفت است.[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span>](#_ftn5)</span>

#### **<span lang="FA">عبودیت امیرالمؤمنین علیه السلام در ماجرای سقیفه</span>**

<span lang="AR-SA">خدا حفظ کند حاج آقای علاقه بند. را امشب فرمایشات ایشان یادم می آید. می فرمودند: وقتی آمدند در خانۀ امیرالمؤمنین - سلام الله علیه</span><span dir="LTR">- </span><span lang="AR-SA">وایشان را با آن دم و دستگاه، کشان کشان می بردند به طرف مسجد، در روایت هم دارد که ریسمانی بسته بودند و حضرت را می بردند، فرمودند که در همان حین یک یهودیِ خیبری، مسلمان شد و گفت: أشهدُ أنّ لااله الاّ الله وأشهدُ أنّ محمّداً رسول الله، خیلی تعجّب کردند گفتند: ای یهودی؛ تو خودِ حضرت را دیدی ایمان نیاوردی، خیلی عجیب است حالا حضرت رفته اند، دارند مرافعه می کنند حالا شهادت می دهی؟! گفت: شما نبودید، من در خیبر بودم این شخصی که دارند می برند من دیدم با مِرحَب خیبری چه کرد؟ معروف است که مِرحَب روی سرش شالی بود روی آن شال کلاه خودی بود مسی، و روی آن کلاه خود کلاهی بود سنگی، چه گردنی داشت که اینها را تحمّل می کرد[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span>](#_ftn6)، گفت: من دیدم وقتی حضرت به او ضربه زدند تمام سر او شکافته شد و تا پیشانیِ مرحب آمد پایین و افتاد، ما همه فرار کردیم و درب قلعۀ خیبر را بستیم. بعد حضرت آمدند سراغ در و آن را از جا کندند و چیزهایی که همه می دانیم، حتی اهل سنّت این کارِ امیرالمؤمنین را به شعر درآوردند، این یهودی می گوید: من دیدم این آقا را از آن زمان تا حالا زمانی نگذشته که بگوییم قدرتش کم شده بلکه اگر آن وقت سی ساله بوده الآن قدرتش بیشتر شده، این صحنه ای که من دیدم می دانید چگونه جلوی چشم من مجسّم شد؟ مثل یک شیر قویّ و سالم که چند روباه دور او را گرفته اند و او را می کشانند تا ببرندش، هر عاقلی می فهمد که یک چیزی در کار این شیر هست وإلاّ اینها نمی توانند او را ببرند. فهمیدم اساس این دین به ریاست نبوده اگر قضیۀ ریاست دنیا بود این آقا نمی گذاشت او را این طور ببرند لذا مسلمان شد</span><span dir="LTR">. </span><span lang="AR-SA">منظورم این بود که این می شود «بنده» ، فرمودند: حضرت به من امر کرده اند من هم تسلیمم «لولا عَهدٌ مِن اللهِ لَفَعَلتُ[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span>](#_ftn7)»</span>

## **<span lang="FA">رابطه تکاملی معرفت و عبادت</span>**

<span lang="AR-SA">\[معرفت و عبادت، رابطه­ی تکاملی دارند. ابتدا تا معرفت نباشد، عبادت نخواهد بود و عبادت، معرفت را ازدیاد می‌کند. «اول الدین معرفته»[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span>](#_ftn8)\]</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سوره الذاریات، آیه ۵۶</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مرحوم </span><span lang="FA">آیت‌الله</span> <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بهجت در این زمینه </span><span lang="FA">می‌فرمایند</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">پس عرض می‌کنم که غرض از خلق، عبودیت است «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُون»، و حقیقت عبودیت ترک معصیت است در اعتقاد که عملِ قلب است و در عملِ جوارح. و ترک معصیت، حاصل نمی‌شود به‌طوری‌که ملکه شخص بشود، مگر با دوام مراقبه و یاد خدا در هر حال و زمان و مکان و در میان مردم و در خلوت «و لا أقول سبحان الله و الحمد لله ، لکنه ذکر الله عند حلاله و حرامه».</span><span lang="AR-SA">(</span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کتاب به‌سوی محبوب،</span>](https://bahjat.ir/fa/content/780)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ص٢٣-24)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">هدف از</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">خلقت</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ما این است که بندۀ خدا شویم، مقام بندگی خدا، بسیار مقام بالایی است. ما خلق نشده ایم که حتماً دارای کشف و کرامات باشیم، بلکه غرض اصلی، عبودیّت و بندگی است.</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">چه مقامی بالاتر از این که خداوند رب العالمین از انسان راضی باشد؟</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;">!</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">(</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">برگی از دفتر آفتاب،</span>](https://bahjat.ir/fa/content/14122)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ص٢٣٠-٢٣۱ )</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">« و ما خَلَقتُ الجِنَّ و الإِنسَ الّا لِیَعبُدوُنِ» باید همۀ ما متوجه و ملتفت باشیم که هدف از</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">خلقت، عبودیت است برای همۀ بشر. باید بدانیم که این یک کلمه</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">«إِلّا لِیَعْبُدُونِ» معنایش این است که هرچه هست و نیست، در همین عبودیت خداست. هرچه هست و نیست، در تحصیل رضای خداست؛ در اعتقادات و در عملیات. باید بدانیم که حقِّ میل به یمین و یسار \[تمایل به راست و چپ\] نداریم \[بلکه\] باید در صراط مستقیم \[حرکت کنیم.\]</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">«أَنِ اعْبُدُونِی هَذَا صِرَاطٌ مُستَقِیم»</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">برای مشاهده سایر کلمات ایشان در این زمینه به </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">پیوست شماره ۱</span>](#_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_:)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> مراجعه فرمایید.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">و بعير معبد: مهنوء بالقطران، و خلي عنه فلا يدنو منه أحد. قال‏: و أفردت إفراد البعير</span> <span lang="AR-SA">المعبد</span>

<span lang="AR-SA">و هو الذلول أيضا، يوصف به البعير. و المعبد: كل طريق يكثر فيه المختلفة، المسلوك. (كتاب العين ؛ ج‏2 ؛ ص50)</span>

<span lang="AR-SA">طريق‏ معبد إذا كان مذللا بكثرة الوطء، (تهذيب اللغة ؛ ج‏2 ؛ ص138)</span>

<span lang="AR-SA">و أصل‏ العبودية الخضوع و الذل.</span>

<span lang="AR-SA">و التعبيد: التذليل يقال: طريق‏ معبد.( الصحاح ؛ ج‏2 ؛ ص503)</span>

<span lang="AR-SA">و المعبد: الذلول، يوصف به البعير أيضا.</span>

<span lang="AR-SA">و من الباب: الطريق‏ المعبد، و هو المسلوك المذلل.( معجم مقاييس اللغه ؛ ج‏4 ؛ ص206)</span>

<span lang="AR-SA">و يقال: طريق‏ معبد، أي: مذلل بالوطء(مفردات ألفاظ القرآن ؛ ص543)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="AR-SA">نهج الحق و كشف الصدق، ص: 248</span><span lang="FA" style="color: black; mso-bidi-language: FA;"> و همچنین: </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية، ج‏1، ص: 404<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>و موسوعة الشهید الاول، ج ۱۵، ص ۳۶</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">1 حدثنا أبي رضي الله عنه قال حدثنا أحمد بن إدريس عن الحسين بن عبيد الله عن الحسن بن علي بن أبي عثمان عن عبد الكريم بن عبيد الله عن سلمة بن عطاء عن أبي عبد الله ع قال: خرج الحسين بن علي ع على أصحابه فقال أيها الناس إن الله جل ذكره ما خلق العباد إلا ليعرفوه فإذا عرفوه‏ عبدوه‏ فإذا عبدوه استغنوا بعبادته عن عبادة من سواه فقال له رجل يا ابن رسول الله بأبي أنت و أمي فما معرفة الله قال معرفة أهل كل زمان إمامهم الذي يجب عليهم طاعته.</span><span lang="AR-SA">( </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">علل الشرائع، ج‏1، ص: 9</span><span lang="AR-SA"> و </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">همین‌طور</span><span lang="AR-SA">: كنز الفوائد ؛ ج‏1 ؛ ص328 و نزهة الناظر و تنبيه الخاطر ؛ ص80 و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏5 ؛ ص312و ج‏23 ؛ ص83 و ج‏23 ؛ ص93)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="AR-SA">فخرج مرحب و عليه مغفر و حجر قد ثقبه‏ مثل البيضة على رأسه و هو یرتجز و يقول‏</span>

<span lang="AR-SA">قد علمت خيبر أني مرحب‏<span style="mso-tab-count: 1;"> </span></span><span dir="LTR"><span style="mso-tab-count: 1;"> </span></span><span lang="AR-SA">شاك سلاحي بطل مجرب‏</span>

<span lang="AR-SA">فقلت‏</span>

<span lang="AR-SA">أنا الذي سمتني أمي حيدرة<span style="mso-tab-count: 1;"> </span></span><span dir="LTR"><span style="mso-tab-count: 1;"> </span></span><span lang="AR-SA">ليث لغابات‏</span> <span lang="AR-SA">شديد قسورة</span>

<span lang="AR-SA">أكيلكم بالسيف كيل السندرة</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-tab-count: 1;"> </span></span><span dir="LTR"><span style="mso-tab-count: 1;"> </span></span>

<span lang="AR-SA">فاختلفنا ضربتين فبدرته فضربته فقددت الحجر و المغفر و رأسه حتى وقع السيف في أضراسه فخر صريعا.( الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد ؛ ج‏1 ؛ ص126-۱۲۷)</span>

<span lang="AR-SA">كتاب ابن بطة عن سعد و جابر و سلمة فخرج يهرول هرولة و سعد يقول يا أبا الحسن اربع يلحق بك الناس فخرج إليه مرحب‏ في عامة اليهود و عليه مغفر و حجر قد ثقبه مثل البيضة على أم رأسه‏( مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب) ؛ ج‏3 ؛ ص128)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7) <span lang="AR-SA">و حضر المسجد و وقف خلف أبي بكر و صلى لنفسه و خالد بن الوليد إلى جنبه و معه السيف- فلما جلس أبو بكر في التشهد ندم على ما قال- و خاف الفتنة و شدة علي و بأسه- فلم يزل متفكرا لا يجسر أن يسلم- حتى ظن الناس أنه قد سها، ثم التفت إلى خالد فقال يا خالد لا تفعل ما أمرتك به- السلام عليكم و رحمة الله و بركاته، فقال أمير المؤمنين ع: يا خالد ما الذي أمرك به قال أمرني بضرب عنقك، قال و كنت تفعل قال إي و الله- لو لا أنه قال لي لا تفعل لقتلتك بعد التسليم، قال فأخذه (علي ع فضرب به الأرض و اجتمع الناس عليه فقال عمر يقتله و رب الكعبة فقال الناس يا أبا الحسن الله الله بحق صاحب هذا القبر فخلى عنه، قال فالتفت إلى عمر و أخذ بتلابيبه و قال يا ابن الصهاك لو لا عهد من‏ رسول الله ص و كتاب من الله سبق‏ لعلمت أينا أضعف ناصرا و أقل عددا ثم دخل منزله.( تفسير القمي ؛ ج‏2 ؛ ص159)</span>

<span lang="AR-SA">قوله‏ حتى إذا رأوا ما يوعدون‏ قال القائم و أمير المؤمنين ع في الرجعة فسيعلمون من أضعف ناصرا و أقل عددا قال هو قول أمير المؤمنين لزفر: و الله يا ابن صهاك! لو لا عهد من‏ رسول الله و كتاب من الله سبق‏ لعلمت أينا أضعف ناصرا و أقل عددا(تفسير القمي، ج‏2، ص: ۳۹۱)</span>

<span lang="AR-SA">و همچنین: علل الشرائع ؛ ج‏1 ؛ ص192 و<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>الإحتجاج على أهل اللجاج (للطبرسي) ؛ ج‏1 ؛ ص95 و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏29 ؛ ص133 و البرهان في تفسير القرآن ؛ ج‏4 ؛ ص۳۴۸</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8) [<span lang="AR-SA">جلسه­ی شرح توحید صدوق</span>](https://almabahes.ir/books/tohyd-sdok-u6A/page/tkoym-aabadt-o-maarft-ykdygr-ra)<span lang="AR-SA">، مورخ ۱۳۹۸/۰۸/۲۹</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مرحوم آیت‌الله بهجت نیز در این‌باره می‌فرمایند:</span>

<span lang="AR-SA">عبادت و معرفت ـ «<span class="artext">إِلا لِیعْبُدُون</span>» و «<span class="artext">إِلا لیعْرِفُونَ</span>»ـ متلازمینند؛ لذا کسانی که دیده شهودشان قوی است، «<span class="artext">یسَبِحُونَ الیلَ وَ النهَارَ لاَ یفْتُرُونَ</span>؛ شب و روز تسبیح خدا را می‌کنند و هرگز خسته نمی‌شوند»هستند.</span><span lang="FA" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">(</span>[<span lang="AR-SA">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/282)<span lang="AR-SA">، ج۱، ص۳۷)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">برای مشاهده سایر کلمات ایشان در این زمینه به </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">پیوست شماره ۱</span>](#_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_:)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> مراجعه فرمایید.</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# فصل سوم: کیفیت و آثار معرفت الهی

<span lang="AR-SA">خب حالا اگر معرفت، غایتِ خلقتِ ما هست معرفتِ چه چیزی؟ و کجا؟ </span>

<span lang="AR-SA">آیة الله بهجت زیاد می فرمودند: با دو دستمان چشمهایمان را می بندیم، بعد هم قَسم می خوریم که نمی بینیم. دستت را بردار تا ببینی، آخر این چه کاری است که دست هایت را روی چشمت بگیری بعد قَسم بخوری که نمی بینی[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></sup>](#_ftn1)؟! </span>

<span lang="AR-SA">این خیلی حرف مهمّی هست گاهی خودمان چشمهایمان را می گیریم قَسم هم می خوریم که نمی بینیم. </span>

### **<span lang="FA">ظهور معرفت در دینداران </span>**

<span lang="AR-SA">طایفۀ أنبیاء و اوصیاء که جای خودشان، </span>

**<span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: 'B Titr'; mso-ascii-font-family: 'B Titr'; mso-fareast-font-family: 'B Titr'; mso-hansi-font-family: 'B Titr'; mso-bidi-language: FA;">١.«فزت و رب الکعبه»</span>**

<span lang="AR-SA">حجّت خدا را در محراب، أشقی الأشقیاء به فرقشان ضربت می زند، می فرماید:«</span>**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;">فُزتُ وَ ربِّ الکعبة[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[2\]</span>**</span></sup>](#_ftn2)</span>**<span lang="AR-SA">» او کسی است که غایتِ خلقت برایش از خورشید آشکارتر است، در بین ماها آیا کار آسانی است انسان یک دفعه ضربت بخورد یک لحظه اگر حادثه ای پیش بیاید ببینید چطور دلها همه بهم می ریزد؟ یک زلزله می آید کدام دل در دل باقی می ماند ببینید چه ها می شوند؟ در سخت ترین شرائط که ضربت خورده فرمودند:«</span>**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;">فُزتُ وَ ربِّ الکَعبة</span>**<span lang="AR-SA">»</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: 'B Titr'; mso-ascii-font-family: 'B Titr'; mso-fareast-font-family: 'B Titr'; mso-hansi-font-family: 'B Titr'; mso-bidi-language: FA;">٢.اشتیاق سیدالشهدا به شهادت</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>در مورد حضرت سیدالشهداء هم راوی می گوید هرچه امر سخت تر می شد می دیدم صورتشان گل می انداخت. حالا این دستگاهِ آن هاست</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: 'B Titr'; mso-ascii-font-family: 'B Titr'; mso-fareast-font-family: 'B Titr'; mso-hansi-font-family: 'B Titr'; mso-bidi-language: FA;">٣. شوخی های اصحاب در شب عاشورا</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>در طبقۀ این طرف هم همه شنیده اید حضرت مسلم بن عوسجه\[بریر ظ\] در رکاب حضرت سیدالشهداء - سلام الله علیه</span><span dir="LTR">- </span><span lang="AR-SA">شهید شد بالای نود ساله است شب عاشورا است محاصره کرده اند، صبح عاشورا وقت شهادت است، می بینند مسلم دارد شوخی می کند، همه شنیدید گفت: مسلم، آخر الآن وقتِ شوخی کردن است؟ گفت: کسانی که مسلم را می شناسند می دانند در عمر نود ساله ام اهل شوخی نبودم امّا امشب می بینم وقت شوخی است[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></sup>](#_ftn3). این کسی است که به غایتِ خاصِ خلقت رسیده این به معرفت رسیده، دارد می بیند خدا چرا او را خلق کرده؟ </span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">حمله وهابیون به کربلا</span>**

<span lang="AR-SA">آن زمانی که وهّابی های ملعون به کربلا حمله کردند و قتل عام کردند[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span>](#_ftn4)، این را زیاد آیةالله بهجت می فرمودند که مرحوم صاحب ریاض سید علی طباطبایی خدا می خواست کشته نشوند، مَرجع کربلا بود و وهّابی ها می خواستند مَرجع را بکشند</span><span dir="LTR">. </span><span lang="AR-SA">می پرسیدند که سید علی کجاست؟ تمام شهر را گرفتند زنها همه فرار کردند، آمدند ضریح حرم را کندند، آقای سیدعلی رفتند در انبارِ منزل که مقداری هیزم بود یک بچۀ شیرخوار هم جا مانده بود ایشان خودشان گفته بودند که دیدم نزدیک شدند و صدایشان دارد می آید، من این بچه را گذاشتم روی سینه ام و گوشه دیوار این بافۀ هیزم ها را کشیدم روی خودم. آنها آمدند تا نزدیک این هیزم ها و صدا می زدند تا این که ناامید شدند و منصرف شدند. از کرامات خدا این بود مدّت طولانی که این بچه زیر هیزمها روی سینۀ من بود یک صدای کوچکی از دل این طفل بیرون نیامد </span>

**<span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: 'B Titr'; mso-ascii-font-family: 'B Titr'; mso-fareast-font-family: 'B Titr'; mso-hansi-font-family: 'B Titr'; mso-bidi-language: FA;">۴. وعده وصل چون شود نزدیک...</span>**

<span lang="AR-SA">امّا آشیخ عبدالصمد را- عالِمی در کربلا بود که کتابی دارد بنام «بحرالمعارف»؛ خدا رحمتش کند- این ملعون ها شهید کردند ولی در وصف حالش می گفتند وقتی این ملعون ها می کشتند و جلو می آمدند ایشان دورِ حیاط خانه قدم می زد و شعر می خواند می گفت: « وعدۀ وصل چون شود نزدیک، آتشِ عشق شعله ور گردد»[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span>](#_ftn5).</span>

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>خوشا به حال این افراد اینها که دیگر نمی شود گفت امیرالمؤمنین بودند، لذا بهتر است مثل من رویم را برگردانم و بگویم آشیخ عبدالصمدی نبوده است!</span>

<span lang="AR-SA">می گویند از حضرت ابوذر پرسیدند: چرا ما از مرگ می ترسیم[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></sup>](#_ftn6)؟ این سؤال سؤالِ مهمی است امّا ببینید چه دستگاهی در این جواب است، از مکتب پیامبرخدا درس گرفته، گفت: خوب طبیعی است که بترسید اینجا را که باید بروید آباد کرده اید آخرتی را که باید آنجا وارد بشوید خرابش کرده اید، معلوم است کسی که از جای آباد می خواهد به جای خراب برود می ترسد و کسی که برعکس عمل کرده اینجا را اعتناء نکرده آنجا را آباد کرده محال است قلبش نفهمد که دارد به جای آباد می رود، چون قلب برای هر دو عالم است. </span>

<span lang="AR-SA">پس معرفت این طور است؛ معرفت که غایتِ خلقت است به جایی می رسد که کاملاً برایش واضح می شود خدای متعال چرا من را آفریده بود؟ نمی شود با غفلت به هدفِ خلقت برسیم و واضح بشود[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span>](#_ftn7).</span>

## **<span lang="FA">ج) کیفیت معرفت </span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>خب بنابر این هدفِ خلقت چیست؟ هدفِ خلقت، نورانی شدن است، به معرفت رسیدن است، معرفتی که در دنبالش تقوا و عمل بیاید.</span>

### **<span lang="FA">معرفت: محض و کاربردی</span>**

<span lang="AR-SA">معرفت یک چیزِ به اصطلاحِ امروزی ها «محض» نیست، معرفت دستگاهی دارد که وقتی غایت خلقت است هم «محض» است، هم «کاربردی» است[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></sup>](#_ftn8)؛ هر دو جنبه را دارد و هر دو جنبه اش پیاده می شود. معرفتی که صِرفِ معرفت باشد که معرفتِ واقعی نیست.</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: 'B Titr'; mso-ascii-font-family: 'B Titr'; mso-fareast-font-family: 'B Titr'; mso-hansi-font-family: 'B Titr'; mso-bidi-language: FA;">١.انفاق سید الشهداء علیه السلام</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>آیا شوخی است آمدند خدمتِ حجّت خدا عرض کردند: آقا در موقع غسل دادنِ پدرِ شما، دیدیم چیزی روی شانه شان است که زخم نیست این چیست؟ حضرت فرمودند: این جای کیسه هایی است که پدرم روی شانه می گذاشتندو در تاریکیِ شب می بردند برای فقراء[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></sup>](#_ftn9) ، کسی که سراپا معرفت است اینجوری در اعمالش ظهور می کند. </span>

**<span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: 'B Titr'; mso-ascii-font-family: 'B Titr'; mso-fareast-font-family: 'B Titr'; mso-hansi-font-family: 'B Titr'; mso-bidi-language: FA;">٢.خدمت به فقرا در سیره علماء</span>**

<span lang="AR-SA">خدا رحمت کند مرحوم آقاسید علی اصغر را، می آمدند در گرمای ظهر نان می دادند به کسانی که نان نداشتند، بعد به ایشان می گفتند: آخر در این گرمای تیرماه چرا این کارها را می کنید؟ می گفتند: اگر لذّتی در دنیا باشد این است. خیلی جملۀ عجیبی است. معلوم می شود یک پشتوانه دارد که لذّت می برد از این کار، </span>

<span lang="AR-SA">آیةالله بهجت نقل می کردند که در قم یک آقا سیّدی بودند خیلی بین مردم محترم و متشخّص بودند و از منبری های قم بودند، زمان رضاخان شد و روضه خوانی ها تعطیل شد. خوب کسی که معیشتی داشت، زندگیِ ایشان از طریق همین روضه خوانی اداره می شد، ایشان هم پیرمرد شده بود و چشم هایش هم مکفوف شده بود و نابینا شده بود، معلوم است با این احوال چه وضعیتی پیدا کرده بوده، حاج آقا می فرمودند: مردم می گفتند گاهی این سید بزرگوار از خانه بیرون می آمد و با دست گرفتن به دیوار راه می افتاد، می فهمیدند که شخصی برایش هدیه ای آورده بوده ولی او دلش نیامده تنهایی بخورد لذا برداشته ببرد خانۀ فلان شخصی که او هم وضعش خوب نیست تا با هم بخورند، انسان چه بگوید وقتی اینها را می شنود؟ </span>

<span lang="AR-SA">این ها لوازمی است که قلبی که نورانی است اینها را دارد. الآن یادم آمد قضیه ای را که همه شنیدیم ولی چطور این رفتارها را معنا کنیم؟ </span>

**<span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: 'B Titr'; mso-ascii-font-family: 'B Titr'; mso-fareast-font-family: 'B Titr'; mso-hansi-font-family: 'B Titr'; mso-bidi-language: FA;">٣. الجار ثم الدار</span>**

<span lang="AR-SA">می فرمایند: دیدم مادرم شب تا صبح دعا کرد چه عبادتی؟ چه إظهار ناله ای؟ چه دعای سوزناکی؟ هرچه گوش دادم یک کلمه برای خودشان دعا نکردند، آخر این چه قلب نورانی است که اینجور پیش خدای متعال دعا می کند؟ بچه اش گوش می دهد می بیند اصلاً برای خودش دعا نکرد، گفت: آخر مادر برای خودمان دعا نکردی! فرمود: «</span>**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;">بُنَیّ، الجار ثمَّ الدّار[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[10\]</span>**</span></sup>](#_ftn10)</span>**<span lang="AR-SA">»، این با زور و تکلّف نیست. او از این لذّت می برد که دارد دیگران را دعا می کند این می شود قلبی که سراپا نور است.</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> خداوند توفیق بدهد به اینکه هرچه می‌دانیم عمل نماییم؛ اگر عمل کردیم به آنچه که می‌دانیم و زیر پا نگذاشتیم و چشممان را نپوشاندیم \[کار درست می‌شود\]، ولی اگر چشم را پوشاندیم و \[مثلا\] دست روی چشم بگذاریم، قسم می‌خوریم که الآن روز را نمی‌بینیم!! راست هم هست، دروغ نیست. تا کسی دستش را جلوی چشمش گذاشته روز و شب را نمی‌بیند، هیچ چیز دیگر را هم نمی‌بیند</span><span dir="LTR">.</span><span lang="AR-SA">(به سوی محبوب، ص 91)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="AR-SA">فلما ضربه ابن ملجم لعنه الله قال</span> <span lang="AR-SA">فزت‏</span> <span lang="AR-SA">و</span> <span lang="AR-SA">رب‏</span> <span lang="AR-SA">الكعبة</span> <span lang="AR-SA">و كان من أمره ما كان ص‏( خصائص الأئمة عليهم السلام (خصائص أمير المؤمنين عليه السلام) ؛ ص63)</span>

<span lang="AR-SA">و كان ع يقول‏ ما ينتظر أشقاها أن يخضبها من فوقها بدم.و لما ضربه ابن ملجم لعنه الله قال فزت‏ و رب‏ الكعبة.( مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب) ؛ ج‏2 ؛ ص119)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">ظاهراً </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">این ماجرا<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>مربوط به جناب بریر همدانی و مزاح او با عبدالرحمن بن عبد<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>ربه انصاری است:</span>

<span lang="AR-SA">و دخل ع ليطلي و وقف على باب الفسطاط برير بن خضير الهمداني و عبد الرحمن بن عبد ربه الأنصاري فجعل برير يضاحك عبد الرحمن فقال يا برير ما هذه ساعة باطل فقال برير و الله ما أحببت الباطل قط و إنما فعلت ذلك استبشارا بما نصير إليه‏( مثير الأحزان ؛ ص54)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فروي‌ أن‌ برير بن‌ خضير الهمداني‌ و عبد الرحمن‌ بن‌ عبد ربه‌ الأنصاري‌ وقفا على باب‌ الفسطاط‍‌ ليطليا بعده‌ فجعل‌ برير يضاحك‌ عبد الرحمن‌ فقال‌ له‌ عبد الرحمن‌ يا برير أ تضحك‌ ما هذه‌ ساعة‌ ضحك‌ و لا باطل‌ فقال‌ برير لقد علم‌ قومي أنني ما أحببت‌ الباطل‌ كهلا و لا شابا و إنما أفعل‌ ذلك‌ استبشارا بما نصير إليه(اللهوف، ص ۹۵)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="AR-SA">این واقعه هولناک در سال ۱۲۱۶ هجری قمر</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ی واقع شده است.مراجعه کنید به سایت فدکیه، صفحه </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">هجوم وهابیت به کربلای معلی</span>](https://amafhhjm.ir/wp/almobin/Amafhhjm/1200-1165-1786/1216-1181-1802.html)

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="AR-SA">زمانی که برخی از فرقه‌های اسلامی به کربلا حمله کردند، آقایی</span><span lang="AR-SA" style="mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="AR-SA">\[ظاهراً این بزرگوار شیخ عبدالصمد همدانی رحمه‌اللّه صاحب کتاب «بحرالمعارف» بوده است\]در خانه خود قدم می‌زده و این شعر را می‌خوانده است:</span>

<span lang="AR-SA">وعده وصل چون شود نزدیک</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria;"> </span><span lang="AR-SA">آتش عشق شعله‌ور گردد</span>

<span lang="AR-SA">مرحوم صاحب مفتاح‌الکرامة می‌نویسد: یک بار در سال ۱۲۱۶ ه‍.ق. و بار دیگر در سال ۱۲۲۱ ه‍.ق. به کربلا حمله کردند. شاید در آن حمله ده‌هزار نفر کشته شدند. وارد حرم شدند و ضریح را آتش زدند و در حرم نشستند و قهوه درست کردند و خوردند.( </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/10381)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، ج۲، ص۳۸۷</span><span lang="AR-SA">)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">المولی عبدالصمد الهمدانی</span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">…</span><span lang="AR-SA">قتله الكفرة الوهّابية النجديّة حين هجموا على الحائر المقدّس يوم الأربعاء الثامن عشر من ذي الحجّة من شهور سنة 1216(تکملة امل الآمل، ج ۳، ص ۲۷۰)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="AR-SA">محمد بن يحيى عن أحمد بن محمد عن بعض أصحابه عن الحسن بن علي بن أبي عثمان عن واصل عن عبد الله بن سنان عن أبي عبد الله ع قال: جاء رجل إلى أبي ذر فقال يا أبا ذر ما لنا نكره الموت‏ فقال لأنكم عمرتم الدنيا و أخربتم الآخرة فتكرهون أن تنقلوا من عمران إلى خراب فقال له فكيف ترى قدومنا على الله فقال أما المحسن منكم فكالغائب يقدم على أهله و أما المسي‏ء منكم فكالآبق يرد على مولاه قال فكيف ترى حالنا عند الله قال اعرضوا أعمالكم على الكتاب إن الله يقول- إن الأبرار لفي نعيم و إن الفجار لفي جحيم‏ قال فقال الرجل فأين رحمة الله قال رحمة الله‏ قريب من المحسنين‏ قال أبو عبد الله ع و كتب رجل إلى أبي ذر رضي الله عنه يا أبا ذر أطرفني بشي‏ء من العلم فكتب إليه أن العلم كثير و لكن إن قدرت أن لا تسي‏ء إلى من تحبه فافعل قال فقال له الرجل و هل رأيت أحدا يسي‏ء إلى من يحبه فقال له نعم نفسك أحب الأنفس إليك فإذا أنت عصيت الله فقد أسأت إليها.( الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏2 ؛ ص458)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7) <span lang="AR-SA">مرحوم آیت الله بهجت در این زمینه می فرمایند:</span><span lang="AR-SA" style="mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اگر کسی هدف</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">خلقت</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">انسان را بفهمد، بسیار برایش شیرین است که هفتاد بار زنده می شود، و دوباره شهید شود! (کتاب</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فریادگر توحید</span>](https://bahjat.ir/fa/content/10706)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، ص ۱۸۷ و جرعه وصال، ص٩٣)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">خداوند انسان را طوری آفریده که می‌تواند از راه عبودیّت و بندگی خالص، از مقام ملایکه گام فراتر نهد و مقامات انبیا و اولیا را کسب نماید</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;">.</span><span lang="AR-SA">(</span>[<span lang="AR-SA">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/12921)<span lang="AR-SA">، ج۲، ص۳۶۳)</span>

<span lang="AR-SA">برای مطالعه سایر بیانات ایشان به پ</span>[<span lang="AR-SA">یوست شماره ۱</span>](#_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%DB%B1:)<span lang="AR-SA"> مراجعه فرمایید.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8) <span lang="AR-SA">در مواجهه با نظام هایی که تحت نام«علم» گرد هم می آیند، تمایزی اولیه آشکار می شود. </span>

<span lang="AR-SA">در حالی که برخی از علوم درگیر رسیدن به حقیقت در مورد جهان هستند،‌برخی دیگر در راستای حل مشکلات عملی گام برمی دارند. به عنوان نمونه، زیست شناسان تکاملی به دنبال پاسخ به این پرسش هستند که در طول تاریخ حیات،‌گونه های زیستی چگونه تحول می یابند،‌فارغ از که معرفت حاصل از نظریه پردازی شان مشکلی را حل کند یا خیر. این در حالی ست که زیست فناوران تلاش می کنند تا بر پایه معرفت حاصل از زیست شناسی تکاملی و ژنتیک ادامه حیات موجودات زنده را مثلاً از طریق اختراع داروهای زیستی،‌بهبود بخشند. </span>

<span lang="AR-SA">اگرچه تمایز میان علوم محض(علومی که در جستجوی حقیقت در مورد جهان یا کسب معرفت هستند) و علوم کاربردی(علومی که در راستای حل مشکلات عملی هستند) امروز خیلی برجسته خود را نمایان می سازد، دو قرن از عمرش سپری می شود.(مقاله </span>[<span lang="AR-SA">ارزیابی فلسفی مدل خطی از تمایز علم محض- علم کاربردی</span>](http://ensani.ir/file/download/article/1541931532-9742-15-7.pdf)<span lang="AR-SA">)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9) <span lang="AR-SA">شعيب بن عبد الرحمن الخزاعي قال: وجد على ظهر الحسين بن علي يوم الطف أثر فسألوا زين العابدين عن ذلك فقال هذا مما كان ينقل الجراب‏ على‏ ظهره‏ إلى منازل الأرامل و اليتامى و المساكين.( مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب) ؛ ج‏4 ؛ ص66)</span>

<span lang="AR-SA">در مورد امام سجاد نیز وارد شده است:</span>

<span lang="AR-SA">الحلية قال عمرو بن ثابت‏ لما مات علي بن الحسين فغسلوه جعلوا ينظرون إلى آثار سواد في ظهره و قالوا ما هذا فقيل كان‏ يحمل‏ جرب الدقيق ليلا على ظهره يعطي فقراء أهل المدينة و في روايات أصحابنا أنه لما وضع على المغتسل نظروا إلى ظهره و عليه مثل ركب الإبل مما كان‏ يحمل‏ على ظهره إلى منازل الفقراء.( مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب) ؛ ج‏4 ؛ ص154)</span>

<div id="bkmrk--1" style="text-align: justify;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10) <span lang="AR-SA">1 حدثنا علي بن محمد بن الحسن القزويني المعروف بابن مقبرة قال حدثنا محمد بن عبد الله الحضرمي قال حدثنا جندل بن والق قال حدثنا محمد بن عمر المازني عن عبادة الكليبي عن جعفر بن محمد عن أبيه عن علي بن الحسين عن فاطمة الصغرى عن الحسين بن علي عن أخيه الحسن بن علي بن أبي طالب ع قال: رأيت أمي فاطمة ع قامت في محرابها ليلة جمعتها فلم تزل راكعة ساجدة حتى اتضح عمود الصبح و سمعتها تدعو للمؤمنين و المؤمنات و تسميهم و تكثر الدعاء لهم و لا تدعو لنفسها بشي‏ء فقلت لها يا أماه لم لا تدعين لنفسك كما تدعين لغيرك فقالت يا بني الجار ثم‏ الدار.</span>

<span lang="AR-SA">2 حدثنا أحمد بن محمد بن عبد الرحمن الحاكم المروزي المقري قال حدثنا محمد بن جعفر المقري أبو عمرو قال حدثنا محمد بن الحسن الموصلي ببغداد قال حدثنا محمد بن عاصم قال حدثنا أبو زيد الكحال عن أبيه عن موسى بن جعفر عن أبيه عن آبائه ع قال: كانت فاطمة ع إذا دعت تدعو للمؤمنين و المؤمنات و لا تدعو لنفسها فقيل لها يا بنت رسول الله ص إنك تدعين للناس و لا تدعين لنفسك فقالت الجار ثم الدار.( علل الشرائع ؛ ج‏1 ؛ ص181)</span>

<div id="bkmrk--3" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--4" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# فصل چهارم: امکان وصول به معرفت الهی؛ طرق و موانع

<span lang="AR-SA">سؤالاتی مطرح فرمودند: با توجه به تبیین هدف از خلقت، آیا تمام انسان ها توان دسترسی معرفت و علم که به نور تعبیر شده را دارند؟ آیا همۀ انسان ها دسترسی به معرفت و علم را دارند یا نه؟ </span>

### **<span lang="AR-SA">دلیل: </span><span lang="FA">امر به نماز</span>**

<span lang="AR-SA">حتماً دارند، اگر نداشتند که نمی گفتند: نماز بخوانید. نماز یعنی چه؟ نماز بخوانید، بعد فرمودند:« </span>**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;">الصَّلاة مِعراجُ المؤمن[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[1\]</span>**</span></span>](#_ftn1)</span>**<span lang="AR-SA">» حالا من قدر نماز را ندانستم حرف دیگری است، علمای بزرگ بزرگ می گفتند از این نماز به چه جاهایی رسیده اند. آیا شوخی است این تعبیر که «</span>**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;">الصَّلاةُ مِعراجُ المؤمن</span>**<span lang="AR-SA">»؟</span>

<span lang="AR-SA">چون ما عادت کردیم به نمازِ بدون حضور قلب، نمی شود بگوییم: دسترسی ممکن نیست. باید قدر بدانیم آن چیزی را که داریم، بلا تشبیه دیدید امروزه این دستگاه های موبایل درآمده کسی ممکن است ده ها موبایل با کارآیی بالا دستش باشد امّا نمی داند این چه کاری ازش می آید. بعدش می فهمد عجب، یک چیزی که سالها در جیب من است این همه کار از آن می آمد؟ خب نرفتی دنبالش ببینی چه چیزی در دستت هست</span><span dir="LTR">.</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">قرآن، معجزه خالده</span>**

<span dir="LTR"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span><span lang="AR-SA">آیةالله بهجت مکرّر می فرمودند: قرآن کریم از عصای موسی بالاتر است، معجزۀ خاتم النبیین - صلی الله علیه وآله</span><span dir="LTR">- </span><span lang="AR-SA">است[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></sup>](#_ftn2)، با یک وجهی که هدیه می کنید مصحف را می گیرید می گذارید در جیبتان، اگر قدردان بودید می فهمیدید الآن بالاتر از عصای موسی را دارید، قدردان نیستید. «</span>**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;">ولو أنّ قرآناً سُیّرت به الجبال أو قُطّعت به الأرض أو کُلّم به الموتی[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[3\]</span>**</span></sup>](#_ftn3)</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">»</span>

<span lang="AR-SA">اگر دسترسی نبود که نمی گفتند نماز بخوانید، تنها همین نماز بس است برای این که این ها ممکن است.</span>

## **<span lang="FA">نماز و غایت خلقت</span>**

<span lang="AR-SA">سؤال</span><span dir="LTR">: </span><span lang="AR-SA">آیا صِرف انجام خیر مثل صلۀ رحم و کمک کردن به فقراء بدون توجه به نماز و رعایت و حجاب و سایر موارد می تواند موجب رستگاری شود؟</span>

<span lang="AR-SA">عرض کنم حالا که مثال به نماز زدند، همه شنیدید مرحوم حاج شیخ غلامرضا فقیه خراسانی - رضوان الله علیه</span><span dir="LTR">- </span><span lang="AR-SA">چه عالم بزرگوار و نورانی بودند می فرمودند که بعضی حرفها هست کمر شکن است بعضی آیات هست کمر شکن است یکی از آیاتی که کمر را می شکند این آیه است :«</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">إنّما یتقبّلُ اللهُ مِنَ المُتقین</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[4\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn4)<span lang="AR-SA">» یعنی فقط وفقط خدا عمل را از أهل تقوا قبول می کند؛ ظهر من نماز می خوانم امّا ساعت هشت صبح یک غیبت کردم تقوا نداشتم امروز پناه به خدای عظیم، حاج شیخ می فرمودند: این آیه کمر شکن است. این روایت را همۀ فقهاء دارند در کتب معروف است و همه هم شنیدید در وصف نماز حضرت فرمودند: «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">إن قُبِلَت قُبِلَ ما سِواها وإن رُدَّت رُدَّ ما سِواها</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[5\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn5)<span lang="AR-SA">».اگر نماز قبول شد پروندۀ بقیه أعمال را هم باز می کنند اگر نماز ردّ شد بقیه هم رد می شود</span><span dir="LTR">.   
</span><span lang="AR-SA">این جملۀ نورانی امیرالمؤمنین در نهج البلاغه است از آنهایی است که آیة الله بهجت خیلی تکرار می کردند، فرمودند: «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">وَاعلَم انَّ کُلَّ شَیئٍ مِن عَمَلِکَ تَبَعٌ لِصَلاتِک</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[6\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn6)<span lang="AR-SA">» بدان کلّ زندگیت، کلّ اعمالی که انجام می دهی تابع نمازت است؛ نماز درست باشد آنها هم درست است. پس این که توجّه به نماز نکند بگوید: من کارهای دیگر می کنم. این دستگاهِ نماز عجایبی است، این توفیقی است. خدای متعال منّت گذاشته به ما إجازه داده با او حرف بزنیم آنوقت ما بخواهیم فرار کنیم، آیا این جز جهل چیزی هست. </span>

<span lang="AR-SA">غایتِ خلقت چیست؟ غایتِ خلقت این است که خداوند در این آیه می فرماید: ای انسان قدر خودت را بدان، وقتی نماز می خوانی به فکر این نباش که سریع نمازت تمام شود، بعضی روایات هم خیلی لطافت دارد و هم خیلی باعث حیرت است، این مقامات شامل همۀ انسانها می شود چون مقاماتِ لایتناهی یعنی بی حدّ، هرچه بروند جلو آنها جلوترند حدّ ندارد، این که در حساب می گویند: در غیرمتناهی ها، جزء و کل برابر می شود، چون غیر متناهی هست، دیگر نگویید جزء کوچک تر از کلّ است[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span>](#_ftn7)، این روایت یادم آمد خیلی عجیب است مثل من که روسیاه و عمر تلف کرده ام نماز می خوانم با زور اگر نخوانم چوبم می زنند، امّا شما دل بدهید ببینید این روایت می خواهد چه بگوید؟ واقعاً چکار کنیم با این روایت؟ در روایت دارد خدای متعال به این بندگانش منّت گذاشته اجازه داده با او حرف بزنند. وای ما با زور می خوانیم واقع مطلب چیست؟ ما کی هستیم که با او حرف بزنیم؟ او إذن داده و منّت گذاشته که بیایید با من حرف بزنید[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span>](#_ftn8). ما قدر این نماز را می دانیم؟ بعد هم گفته من خیلی مخلوق دارم امّا تو هستی که محتاج من هستی. من غیرمتناهی هستم، تو هم ظرفی داری که هرچه بدهم باز فقیر هستی.</span>

## **<span lang="FA">محرّمات و غایت خلقت</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>این که سؤال کردند در مسیر معرفت الهی به بعضی حرام ها توجّه نشود مربوط می شود به بحثی که چند شب است مشغول آن هستیم[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span>](#_ftn9)؛</span>

### **<span lang="FA">آیه نور</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>من عرض کردم که آیۀ شریفۀ نور طبق روایتی که در جلسۀ دوّم عرض کردم[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span>](#_ftn10):</span>

> **<span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt;">حدثنا حميد بن زياد عن محمد بن الحسين عن محمد بن يحيى عن طلحة بن زيد عن جعفر بن محمد عن أبيه ع‏ في هذه الآية «الله‏ نور السماوات و الأرض‏» قال بدأ بنور نفسه تعالى «مثل نوره‏» مثل هداه في قلب المؤمن «كمشكاة فيها مصباح المصباح‏» و المشكاة جوف‏ المؤمن و القنديل قلبه- و المصباح النور الذي جعله الله في قلبه «يوقد من شجرة مباركة» قال الشجرة المؤمن «زيتونة لا شرقية و لا غربية» قال على سواء الجبل لا غربية أي لا شرق لها و لا شرقية- أي لا غرب لها إذا طلعت الشمس طلعت عليها- و إذا غربت الشمس غربت عليها «يكاد زيتها يضي‏ء» يكاد النور الذي جعله الله في قلبه يضي‏ء و إن لم يتكلم «نور على نور» فريضة على فريضة و سنة على سنة «يهدي الله لنوره من يشاء» يهدي الله لفرائضه و سننه من يشاء «و يضرب الله الأمثال للناس‏» فهذا مثل ضربه الله للمؤمن، قال فالمؤمن يتقلب في خمسة من النور، مدخله نور و مخرجه نور- و علمه نور و كلامه نور- و مصيره يوم القيامة إلى الجنة نور، قلت لجعفر بن محمد ع جعلت فداك يا سيدي إنهم يقولون مثل نور الرب قال سبحان الله ليس لله مثل- قال الله‏ فلا تضربوا لله الأمثال‏.</span>**[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[11\]</span>**</span></span></span>](#_ftn11)

<span lang="AR-SA">غیر از آن تأویلاتی که آیۀ مبارکه دارد هر مؤمنی خودش این مَثَل نور را دارد، امام فرمودند و خواندیم که جوفِ مؤمن همان مِشکات است در وجود او نور است فرمودند: شجرة کلّ وجودِ مؤمن است، ریشه دارد ساقه دارد برگ دارد چقدر زیبا بود؟ </span>

### **<span lang="FA">غایت خلقت: مَثَل نور الهی شدن</span>**

<span lang="AR-SA">این ها را فرمودند از اینجا بود که سؤالی مطرح شد در غایتِ خلقت، عرض کردم که چقدر این آیۀ نور مناسب این است که چرا خدا ما را آفریده؟ برای این که به معرفت برسیم نورانی بشویم مَثَل نورالله بشویم، یک مؤمن را ملائکه نگاه می کنند لذّت می برند، چرا خدا ما را آفریده؟ برای این که ملائکه به ما نگاه می کنند لذّت ببرند.</span>

### **<span lang="FA">نتایج تخلف از غایت</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>حالا اگر این هدف را نرسیم چه می شود؟ در مسیر معرفت، عمل نیاز است؛ این آیات شریفه خبرها به ما داده است،</span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">واژه کتاب در قرآن کریم</span>**

<span lang="AR-SA">اوّل واژه در قرآن کریم که برای ذهن قاصر من خیلی جذاب بود و در درس استادی متوجّه آن شدم واژۀ «کتاب»[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span>](#_ftn12) بود[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span>](#_ftn13) شما وقتی آیات قرآن کریم را می بینید عجب! این واژۀ «کتاب» به این سادگی این دم و دستگاه دارد؟ وقتی بخوانیم آیات را می بینیم دارد، واقعاً عجیب است ومربوط به همین بحث ما می شود یکی از سوره هایی که هنگامه است از حیث معرفت و تفسیر، سورۀ مبارکۀ «الحاقة» است: </span>

> **<span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt;">«بسم الله الرحمن الرحیم الحاقة ماالحاقة وما أدراک ما الحاقة» </span>**

<span lang="AR-SA">آیه با این مضمون شروع می شود چون بحث ما نیست مقصودم را می خواهم عرض کنم، می آید تا می فرماید: «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">فإذا نُفخَ فی الصُّور نَفخَةٌ واحِدةٌ</span>**</span><span lang="AR-SA"> [<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span>](#_ftn14)» می آید زمانی که نفخ صور می شود،«</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;"> وَ حُمِلَتِ الْأَرْضُ وَ الْجِبَالُ فَدُكَّتَا دَكَّةً وَاحِدَةً</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[15\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn15)<span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;"> </span>**</span><span lang="AR-SA">» همۀ این دستگاه به هم می ریزد همه کوفته می شود طوری که باورتان نمی شود این کوه و زمین و دشت بوده «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">جُمِعتِ الشَّمسُ وَالقَمَر</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[16\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn16)<span lang="AR-SA">» همۀ اوضاع به هم می ریزد تا این که آیه می رسد به اینجا که مقصود من است </span>

#### **<span lang="FA">قیامت و اعطای کتب</span>**

<span lang="AR-SA">می فرماید: «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">یومئذٍ تُعرَضُونَ لاتَخفی مِنکُم خافِیةٌ</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[17\]</span></span></span></span>](#_ftn17)<span lang="AR-SA">» یک صحنه ای خدای متعال به پا می کند همه می آیید به صف می شوید، امّا در دنیا که بودید یک غلافی داشتید که باطن هم را خبر نداشتید؛ شما نمی دانید من که اینجا دارم حرف می زنم و عمامه به سرم هست باطنم چیست؟ امّا آیه می فرماید: در آن صحنه وقتی همه عرضه می شوید :«</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">لا تخفی منکم خافیةٌ</span>**</span><span lang="AR-SA">» سرِ سوزنی از کارهای شما بر دیگران مخفی نیست. خیلی عجیب است مثل آینه ای که زلال و شفاف است. </span>

<span lang="AR-SA">یکی از اساتید نجف فرموده بود: من یک وقتی حال خوبی داشتم از اتاق آمدم بروم روی حیاط، دیدم یکی مثل خودم جلوی من ایستاده، ظاهراً مکاشفه ای برای خودش شده بود بدن مثالی خودش را دیده بود. علماء از این حالات زیاد داشتند،شاگردشان این را از ایشان نقل کرده که گفتند: دیدم عجب! چقدر صورت این بدن شفاف است؟ نگاه کردم دیدم در صورتم یک خال است. پیش خودم گفتم: در صورت من که خال نیست. برگشتم در آینه اتاق تا صورتم را ببینم دقّت کردم دیدم یک خالی بوده ولی چون کمرنگ بوده من متوجّه نمی شدم.</span>

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>منظور این که «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">لاتخفی منکم خافیةٌ</span>**</span><span lang="AR-SA">»، در ادامه چه می فرماید؟ خدایا به تو پناه می بریم آیه می فرماید: «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">فامّا مَن اُوتِیَ کِتابُه بِیمینِه</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[18\]</span></span></span></span>](#_ftn18)<span lang="AR-SA">» بعضی افراد هستند که کتابشان را بدست راستشان می دهند: «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">فَیَقولُ هاؤُمُ اقرَؤُوا کتابِیَه</span>**</span><span lang="AR-SA">» بیایید ببینید دستگاه من چه خبر است، بیایید کتاب من را بخوانید افتخار می کند. در اینجا ممکن است بچّه ای که امتحان داده ولی جواب امتحانش را ندادند بگوید: من همۀ جوابها را نوشتم افتخار هم بکند، کمی که بزرگ تر می شود و اطلاعاتش بیشتر می شود وقتی جواب ها را نوشته ولی هنوز صحیح نکرده اند دلهره دارد جواب ها را نشان همه نمی دهد افتخار هم نمی کند چون نمی داند نمره اش چند می شود؟ چون فهمیده که در امتحان می شود غلط نوشته باشد، اصلاً پُز نمی دهد بعد از این که استاد برگۀ امتحان را تصحیح کرد حالا پایانِ کار است، کسی هست که باید برگه و نمره را قایم کند تا کسی نبیند، امّا کسی که بیست شده می آید می گوید: ببین برگه من را ببین، آیه می فرماید: آنهایی که کتابشان را بدست راستشان می دهیم می گویند: ببینید بیایید نمره من را بخوانید ببینید این دنیای من چطور طی شد؟ نامۀ اعمال که قرار نیست یک دفعه از عدم خلق بشود همین زندگی دنیای ماست چون زندگیش به نورانیّت و صلاح گذشته، افتخار می کند که بیایید بخوانید چرا می گوید بیایید بخوانید؟ همین که عرض کردم که در مسیر معرفت، عمل نیاز است. می گوید:«</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">إنّی ظَنَنتُ أنّی مُلاقی حِسابَیه</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[19\]</span></span></span></span>](#_ftn19)<span lang="AR-SA">» من باورم بود که روزی حساب و کتاب می شود کارهایم. «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">فَهُوَ فی عیشةٍ راضیةٍ</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[20\]</span></span></span></span>](#_ftn20)<span lang="AR-SA">» خوشحال بر می گردد به سوی اهلش. چند آیه هم آنطرف وصف حال را می گوید خدایا به حق صاحب این مجلس حضرت صدیقه، قَسَمت می دهیم همۀ ما را جزو دستۀ دوم قرار مده، بر ما منّت بگذار که از دسته دوم نباشیم. «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">وامّا مَن اُوتی کتابُه بِشماله فَیقولُ یالیتَنی لم اُوتِ کتابیَه</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[21\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn21)<span lang="AR-SA">»: این چیست؟! ای کاش این به دست من داده نشده بود «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">وَلم أدرِ ما حِسابیَه</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[22\]</span></span></span></span>](#_ftn22)<span lang="AR-SA">» کاش هرگز نمی فهمیدم حسابم چیست؟ «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">یا لیتَها کانَت القاضیَة</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[23\]</span></span></span></span>](#_ftn23)<span lang="AR-SA">» ای کاش اینها همه محو می شد «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ما أغنی عَنّی مالِیه</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[24\]</span></span></span></span>](#_ftn24)<span lang="AR-SA">» مال و چیزهایی که این همه برایش زحمت کشیدم برای من فایده ای نکرد،«</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">هَلَکَ عَنّی سُلطانیَه</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[25\]</span></span></span></span>](#_ftn25)<span lang="AR-SA">» خدا که به من نیرو داده بود تا با آن بتوانم این نامه را درست بنویسم و به آن افتخار کنم نیرویم از دستم رفت، می دانید این آیه به هر کدام از من و شما چه می گوید؟ می گوید الآن قدرت داری بلند می شوی می نشینی دستت را حرکت می دهی این سلطان و قدرتی است که خدا به تو داده، ببین در چه مسیری دارد مصرف می شود؟ یک روزی می رسد که می گویی: نیرو رفت سرمایه رفت. </span>

<span lang="AR-SA">بعد چه می فرماید؟ «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">خُذُوهُ فغلّوه ثمّ الجحیمَ صَلّوه</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[26\]</span></span></span></span>](#_ftn26)<span lang="AR-SA">» بگیرید و بیاریدش «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ثُمّ فی سِلسِلة ذَرعُها سَبعونَ ذِراعاً فاسلکوه</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[27\]</span></span></span></span>](#_ftn27)<span lang="AR-SA">» احتمال دارد این هفتاد ذراع، عمر متوسط افراد باشد یک زنجیری که هفتاد سال کلّ عمرش شده یک کتاب وهفتاد سال، الآن در صحنه قیامت شده زنجیر و پا بست او و با این زنجیر هفتاد ذَرعی کشیده می شود بسوی جهنّم، پناه به خدا. </span>

<span lang="AR-SA">آیات راجع به «کتاب» زیاد است از طرفی معرفتی است که وقتی شما می خوانید فهم و معرفت اصول دینتان بالا می رود از طرف دیگر اخلاق است دل را تکان می دهد موعظه است. خیلی عجیب است این آیات شریفه که توضیح می دهد اعمال ما چه می شود و متعدّد هم هست؛ یک آیۀ دیگرش در سوره مبارکه کهف است:« </span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">وَ وُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[28\]</span></span></span></span>](#_ftn28)<span lang="AR-SA">» نامه اعمال می آید مجرمین ترس دارند که داخل کتاب را نگاه کنند« </span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">وَ يَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَا لِهٰذَا الْكِتَابِ لاَ يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَ لاَ كَبِيرَةً إِلاَّ أَحْصَاهَا </span>**</span><span lang="AR-SA">» این چه کتابی است که ریز و درشت زندگی من در آن ثبت است؟ « </span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">وَ وَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِراً وَ لاَ يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً</span>**</span><span lang="AR-SA">»<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>هر کاری کرده را حاضر می بیند. امام - علیه السلام- در تفسیر برهان فرمودند:«</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">وَجَدَه کأنّه فَعَلَه السّاعَة</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[29\]</span></span></span></span>](#_ftn29)<span lang="AR-SA">»: خودِ آن صحنۀ دنیا که کار را انجام داده حاضر می شود. این بحث دنباله دار هست و من بیشتر معطّل نکنم.</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="AR-SA">قال المجلسي في عقائده: إعلم يا أخي ان لكل عبادة روحا و جسدا و ظاهرا و باطنا، فظاهرها و جسدها الحركات المخصوصة، و باطنها الأسرار المقصودة منها و الثمرات المترتبة عليها، و روحها حضور القلب و الإقبال عليها و طلب حصول ما هو المقصود منها، و لا تحصل تلك الثمرات الا بذلك، كالصلاة التي هي عمود الدين جعلها الله تعالى أفضل الأعمال البدنية، و رتب عليها آثارا عظيمة، قال الله تعالى: إن الصلاة تنهى عن الفحشاء و المنكر و قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم: «الصلاة معراج‏ المؤمن‏»( سفينة البحار ؛ ج‏2 ؛ ص268<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>به نقل از </span>[<span lang="AR-SA">عقائد الاسلام</span>](https://ar.pdf.lib.eshia.ir/97065/1/78)<span lang="AR-SA">، ص 78)</span>

<span lang="AR-SA">الاثر...</span>

<span lang="AR-SA">(الصلاة معراج‏ المؤمن‏) أي سلمه الذي يعرج به إلى الجنة و إلى رضا ربه و ثوابه و يتقرب به منه.( الطراز الأول و الكناز لما عليه من لغة العرب المعول ؛ ج‏4 ؛ ص158)</span>

<span lang="AR-SA">همچنین در این مضمون:</span>

<span lang="AR-SA">روى إسماعيل بن الفضل عن ثابت بن دينار الثمالي عن سيد العابدين علي بن الحسين ع قال ع‏ ...و حق الصلاة أن تعلم أنها **مرقاة إلى الله عز و جل**‏( مكارم الأخلاق ؛ ص419)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> از مختصات اسلام این است که دارای معجزه‌ی خالده (قرآن) است که در همه‌وقت و همه‌جا و در دست‌رس همگان است، به خلاف معجزه‌ی حضرت موسی و حضرت عیسی علیهماالسلام که به دست خود آنها و در زمان آنها بود، و اکنون در دست پیروان آنها هم نیست</span><span dir="LTR">.</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">(در محضر بهجت،‌ج ٢، ص ٣٩۵)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سوره الرعد، آیه ٣١</span>

<span lang="AR-SA">و قوله‏ و لو أن قرآنا سيرت‏ به‏ الجبال- أو قطعت به الأرض أو كلم به الموتى- بل لله الأمر جميعا قال لو كان شي‏ء من القرآن كذلك لكان هذا- (تفسير القمي ؛ ج‏1 ؛ ص365)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة المائدة، آیه ۲۷</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="AR-SA">4- جماعة عن أحمد بن محمد بن عيسى عن الحسين بن سعيد عن فضالة عن حسين بن عثمان عن سماعة عن أبي بصير قال سمعت أبا جعفر ع يقول‏ كل سهو في الصلاةيطرح منها غير أن الله تعالى يتم بالنوافل إن أول ما يحاسب به العبد الصلاة فإن قبلت قبل‏ ما سواها إن الصلاة إذا ارتفعت في أول وقتها رجعت إلى صاحبها و هي بيضاء مشرقة تقول حفظتني حفظك الله و إذا ارتفعت في غير وقتها بغير حدودها رجعت إلى صاحبها و هي سوداء مظلمة تقول ضيعتني ضيعك الله.( الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏3 ؛ ص268)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">نهج البلاغة ،نامه ۲۷ </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">–</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">نامه </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">امیرالمؤمنین</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">علیه‌السلام</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> به محمد بن ابی بکر، ص ۳۸۵</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7) <span lang="AR-SA">اشاره به اعداد ترانسفینی و دسته بندی اعداد بی نهایت. این درجه بندی از پایین ترین درجه یا الف صفر که همان درجه و توان بی نهایت مجموعه هایی مثل مجموعه اعداد طبیعی است آغاز می شود و با الف یک و...ادامه پیدا می کند. </span>

<span lang="AR-SA">نکته قابل </span><span lang="AR-SA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr;">توجّه</span><span lang="AR-SA"> این است که عدد کاردینالی مجموعه اعداد طبیعی بیانگر پایین ترین درجه بی نهایت است و با تمامی زیرمجموعه های بی نهایت خود مانند مجموعه اعداد فرد و مجموعه اعداد زوج و...هم توان است. برای مطالعه بیشتر در این زمینه مراجعه کنید به زندگی با ریاضیات، </span>[<span lang="AR-SA">مقاله آشنایی با اعداد اوردینال</span>](http://promath.blogfa.com/post/7)<span lang="AR-SA"> و همین طور مقاله گردآوری« </span>[<span lang="AR-SA">کاربرد مفاهیم ریاضیاتی در تبیین معارف الهیاتی(۲): «نظریه مجموعه ها و برهان قطری کانتور</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">»»</span>](https://almabahes.ir/books/karbrd-mfahym-ryadyaty-dr-tbyyn-maaarf-alhyaty-nthryh-mgmoaah-ha-o-brhan-ktry-kantor/page/g-tbyyn-nthryh-kantor)

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8) <span lang="AR-SA">و عنه، عن أبي بصير، قال: سمعت أبا جعفر عليه السلام يقول: كان أبو ذر يقول في عظته: يا مبتغي العلم! كأن شيئا من الدنيا لم يك شيئا إلا عمل ينفع خيره أو يضر شره إلا ما رحم الله....يا مبتغي العلم! صل قبل أن لا تقدر على ليل و لا نهار تصلي فيه، إنما مثل الصلاة لصاحبها كمثل رجل دخل على ذي‏ سلطان‏ فأنصت له حتى يفرغ من حاجته، كذلك‏ المرء المسلم بإذن‏\[فی نسخة: یأذن\] الله ما دام في صلاته لم يزل الله ينظر إليه حتى يفرغ من صلاته.( الأصول الستة عشر (ط - دار الحديث) ؛ ص174-۱۷۵)</span>

<span lang="AR-SA">5- 1166- 2- و عنه، قال: أخبرنا جماعة، عن أبي المفضل، قال: حدثنا محمد بن القاسم بن زكريا أبو عبد الله المحاربي بالكوفة، قال: حدثنا عباد بن يعقوب الأسدي، قال: أخبرنا عاصم بن حميد الحناط، عن يحيى بن القاسم- يعني أبا بصير-، عن أبي‏ جعفر (عليه السلام)، عن أبي ذر (رحمه الله)، قال: يا باغي العلم، قدم لمقامك بين يدي الله (عز و جل)، فإنك مرتهن بعملك كما تدين تدان.</span>

<span lang="AR-SA">يا باغي العلم، صل قبل أن لا تقدر على ليل و لا نهار تصلي فيه، إنما مثل الصلاة لصاحبها كمثل رجل دخل على ذي‏ سلطان‏ فأنصت له حتى فرغ من حاجته، فكذلك المرء المسلم بإذن الله (عز و جل) ما دام في الصلاة، لم يزل الله (عز و جل) ينظر إليه حتى يفرغ من صلاته.( الأمالي (للطوسي) ؛ النص ؛ ص543)</span>

<span lang="AR-SA">65 كتاب عاصم بن حميد، عن أبي بصير قال سمعت أبا جعفر ع يقول‏ كان أبو ذر يقول في عظته يا مبتغي العلم صل قبل أن لا تقدر على ليل و لا نهار تصلي فيه إنما مثل الصلاة لصاحبها كمثل رجل دخل على ذي سلطان فأنصت له حتى يخرج من حاجته كذلك المرء المسلم بإذن‏ الله‏ تعالى‏ ما دام في صلاته لم يزل الله تعالى ينظر إليه حتى يفرغ من صلاته.( بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏79 ؛ ص236)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اشاره به<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>تفسیر آیه مبارکه نور در جلسات دهه فاطمیه است.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">برای مشاهده تفصیل مطالب مطرح شده در ذیل این روایت به مقاله گردآوری «</span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کوکب درّی: تفسیر آیه مبارکه نور</span>](https://almabahes.ir/books/kokb-dry-tfsyr-ayh-mbarkh-nor/page/ahadyth-thyl-ayh-nor#bkmrk-%D9%A2.-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85%3A-%D8%AC%D8%B1%DB%8C)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">» مراجعه فرمایید.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11) <span lang="AR-SA">تفسير القمي ؛ ج‏2 ؛ ص103</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12)<span lang="AR-SA"> بحث از واژه کتاب ، در جلسات تفسیر سوره مبارکه ق از تاریخ ۱۹/ ۴/ ۱۳۹۰(جلسه ۳۲) تا تاریخ ۲۹/ ۴/ ۱۳۹۰ (جلسه ۳۹)و همین طور از تاریخ ۲۰/ ۶/ ۱۳۹۰ (جلسه ۴۵)تا ۳۰/ ۶/ ۱۳۹۰ (جلسه ۵۳) </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مطرح شده است. (تقریر جلسات مباحثه تفسیر سوره مبارکه ق را در </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اینجا</span>](https://amafhhjm.ir/wp/almobin/Amafhhjm/q-tfs-050-000-bahth/q-tfs-050-000-bahth-00000.html#tafsir)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> مشاهده می کنید)</span>

<span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">به‌عنوان</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> نمونه در جلسه سی و دوم، معانی مختلف کلمه کتاب عنوان شده است:</span>

<span lang="AR-SA">«چهارده معنا برای کتاب یادداشت کرده ام:</span>

<span lang="AR-SA">1 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> حفظ و ضبط</span>

<span lang="AR-SA">2 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> تنجیز و غیرقابلِ انکار و برگشت بودن به خلاف سخن گفتن</span>

<span lang="AR-SA">3 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> قابل ارائه به دیگران</span>

<span lang="AR-SA">4- قابل ماندن برای آیندگان</span>

<span lang="AR-SA">5 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> قابلیت پاک کردن خط آن ( یمحوالله . . . امِّالکتاب ) یعنی یک کتابی داریم که ام الکتاب است و کتابی داریم که کتاب المحو و الاثبات.</span>

<span lang="AR-SA">6 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> قابلیت گشودن و بازکردن ( یلقاه منشوراً )</span>

<span lang="AR-SA">7 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> قابلیت مراجعه در هنگام جهل و نسیان</span>

<span lang="AR-SA">8 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> قاطعِ نزاع هنگام دعوای در امری</span>

<span lang="AR-SA">9 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> واسطه ی بین معلم و متعلم</span>

<span lang="AR-SA">10 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> قابلیت جمع کردن متشتتات</span>

<span lang="AR-SA">11 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> مسبوقیتِ به کاتب و قلم و دوات</span>

<span lang="AR-SA">12 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> قابلیت قراءت</span>

<span lang="AR-SA">13 </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Arial',sans-serif;">–</span><span lang="AR-SA"> قابلیت استنساخ</span>

<span lang="AR-SA">14- متشکل از مراتب ترکیب تا بساطت. از جمله و مرکب ناقص و کلمه و حرف.</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">»(ت</span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قریر جلسه سی و دوم تفسیر سوره مبارکه ق</span>](https://amafhhjm.ir/wp/almobin/Amafhhjm/q-tfs-050-000-bahth/q-tfs-050-000-bahth-01-tafsir-0032-1390-qaaf-032.html)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span></span>](#_ftnref13) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">حاجی سبزواری نیز در این‌باره عباراتی دارد که ذکر آن خالی از لطف نیست:</span>

<span class="noor-h31"><span lang="AR-SA" style="font-size: 18.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: Noor_Nazli; mso-hansi-font-family: Noor_Nazli;">فصل در نشر صحف و كتب است در حشر:</span></span>

<span lang="AR-SA">بدان كه كتاب موعود نيز، «روحانى» دارد و «جسمانى» دارد. امّا روحانى؛ «كتاب نفس» است.</span>

<span class="a1"><span lang="AR-SA">شعر</span></span>

<span dir="RTL" lang="AR-SA">و انت الكتاب المبين الذي<span style="mso-tab-count: 1;"> </span>بأحرفه يظهر المضر</span>

<span lang="AR-SA">پس، اگر استكمال يابد و منقوش شود، به قلم عقل فعّال به نقوش حقايق‌شناسى و علوم متعلّقه به «علم» و «عمل» كند، بر طبق آنها: </span><span class="ayah1"><span lang="AR-SA" style="font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: Noor_Nazli; mso-hansi-font-family: Noor_Nazli;">«أُولٰئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمٰانَ»</span></span><span lang="AR-SA">. <span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span> لراقمه:</span>

<span lang="AR-SA">هر آن نقشى كه بر «لوح»، از «قلم» رفت<span style="mso-tab-count: 1;"> </span>نويسد دست حق بر دفتر دل</span>

<span lang="AR-SA">پس، عبد از استكمالات و ترقّيات، متّصل شود به عالم علوى عقلى و بگردد كتاب الهى: </span>**<span lang="AR-SA">«إِنْ تَتَّقُوا اللّٰهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقٰاناً»</span><span lang="AR-SA">.</span>**<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>و اگر - العياذ باللّه - منقوش شود به قلم «حزب الاباطيل» به زخارف و تماثيل و رسوم اغوال از آراء و اقاويل، پى بعد از </span>

<span lang="AR-SA">تنقّصات، كتابى شود شيطانى، متّصل به هاويۀ محترق به نار حاميۀ مشحون به اغاليط و اكاذيب.</span>

<span lang="AR-SA">و مشمول است به حسب تأويل، قول حق را كه: </span>**<span lang="AR-SA">«إِنَّ كِتٰابَ الفُجّٰارِ لَفِي سِجِّينٍ»</span>**<span lang="AR-SA"> - الآية - چون، اينجا دائم متّصل بود به سجن دنيا، و محترق بود به نيران «حقد» و «حسد» و «عداوت» و «بغضا» و مانند اينها، از اخلاقى كه همه، پيش اهل حق، آتش است: <span class="a1">بيت</span></span>

<span lang="AR-SA">باش، تا از خواب، بيدارت كنند<span style="mso-tab-count: 1;"> </span>در نهاد خود، گرفتارت كنند</span>

<span lang="AR-SA">و امّا كتاب جسمانى و نام‌هاى عمل و در موقف «تطاير الكتب»، پس، حق است كه نام‌ها و دفترها كه الآن مطوى است، بارز و مبسوط خواهد شد، پر از نگاشته‌هاى اعمال و اقوال «خير»، يا پر از نگاشته‌هاى اعمال «شرّ».</span>

<span lang="AR-SA">و داده خواهند شد از «اصحاب يمين»، به يمين آنها و از «اصحاب شمال»، به شمال آنها و از بعضى، از پشت سر آنها و اينها به «ثبور» و «سعير» عودت خواهند شد، و كتابى كه از پشت سر داده مى‌شود، نامۀ عمل نيست، «كتاب اللّه» است كه احكام آن را و حاملين آن را، پشت سر انداخته‌اند: </span>**<span lang="AR-SA">«فَنَبَذُوهُ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ وَ اشْتَرَوْا بِهِ ثَمَناً قَلِيلاً»</span><span lang="AR-SA">.</span>**<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>پس، از آنجا كه «كما تدين تدان»، روز قيامت، به طور طنز و تعريض، با او عمل كنند كه: بگير! از همان جائى كه انداخته \[بودى\].</span>

<span lang="AR-SA">و اين نامۀ عمل، چنانكه «قابل» خواهد، «فاعل» و «نگارنده» خواهد و «فاعل» و «مصوّر»، كرام كاتبين هستند؛ ملائكۀ يمين، اعمال «حسنه» را نويسند و ملائكۀ شمال، اعمال «سيّئه» را. قال تعالى: </span>**<span lang="AR-SA">«إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيٰانِ عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمٰالِ قَعِيدٌ»</span>** <span lang="AR-SA">و قال:</span> **<span lang="AR-SA">«وَ إِنَّ عَلَيْكُمْ لَحٰافِظِينَ كِرٰاماً كٰاتِبِينَ»</span>**<span lang="AR-SA">و همه را «كرام» فرده، چه ملائكه اند و جنود حقّاند.</span>

<span lang="AR-SA">و اين كتاب، چون اينجا مانند طوامير پيچيده شده است، از كثرت شواغل </span>

<span lang="AR-SA">ظلمانيّه: </span><span class="ayah1"><span lang="AR-SA" style="font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: Noor_Nazli; mso-hansi-font-family: Noor_Nazli;">«أَلْهٰاكُمُ التَّكٰاثُرُ»</span></span><span lang="AR-SA">و روز نشر، اين طومار «نشر» شود كه: «اذا ماتوا انتبهوا»،</span> **<span lang="AR-SA">«فَكَشَفْنٰا عَنْكَ غِطٰاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ»</span>**<span lang="AR-SA"> قارى‌اش خواهد گفت، به طور تعجّب كه: </span>**<span lang="AR-SA">«مٰا لِهٰذَا الْكِتٰابِ، لاٰ يُغٰادِرُ صَغِيرَةً وَ لاٰ كَبِيرَةً، إِلاّٰ أَحْصٰاهٰا وَ وَجَدُوا مٰا عَمِلُوا حٰاضِراً»</span><span lang="AR-SA">.</span>**

<span lang="AR-SA">پس، اى عزيز! غافل مباش و اينجا تلاوت كتاب «تدوينى» و «تكوينى» آفاقى و انفسى را، به تقديم برسان، تا آنجا معطّل نمانى و شرمسار نباشى.(اسرار الحکم، ص ۴۴۴-۴۴۶)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span></span>](#_ftnref14) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة،‌آیه ۱۳</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[15\]</span></span></span></span>](#_ftnref15) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آيه ۱۴</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[16\]</span></span></span></span>](#_ftnref16) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة القیامة، آیه ۹</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[17\]</span></span></span></span>](#_ftnref17) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آیه ۱۸</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[18\]</span></span></span></span>](#_ftnref18) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آیه ۱۹</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[19\]</span></span></span></span>](#_ftnref19) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آیه ۲۰</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[20\]</span></span></span></span>](#_ftnref20) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آیه ۲۱</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[21\]</span></span></span></span>](#_ftnref21) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آيه ۲۵</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[22\]</span></span></span></span>](#_ftnref22) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آیه ۲۶</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[23\]</span></span></span></span>](#_ftnref23) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آیه ۲۷</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[24\]</span></span></span></span>](#_ftnref24) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آیه ۲۸</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[25\]</span></span></span></span>](#_ftnref25) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آیه ۲۹</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[26\]</span></span></span></span>](#_ftnref26) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آیه ۳۰-۳۱</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[27\]</span></span></span></span>](#_ftnref27) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الحاقة، آیه ۳۲</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[28\]</span></span></span></span>](#_ftnref28) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سورة الکهف، آیه ۴۹</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[29\]</span></span></span></span>](#_ftnref29) <span lang="AR-SA">33- عن خالد بن نجيح عن أبي عبد الله ع‏ في قوله: «اقرأ كتابك كفى بنفسك اليوم‏» قال: يذكر بالعبد جميع ما عمل و ما كتب عليه- حتى كأنه‏ فعله‏ تلك الساعة فلذلك قالوا «يا ويلتنا ما لهذا الكتاب- لا يغادر صغيرة و لا كبيرة إلا أحصاها»( تفسير العياشي ؛ ج‏2 ؛ ص284 و تفسير العياشي ؛ ج‏2 ؛ ص328 و البرهان في تفسير القرآن ؛ ج‏3 ؛ ص641)</span>

<span lang="AR-SA">34- عن خالد بن نجيح عن أبي عبد الله ع قال‏ إذا كان يوم القيامة دفع إلى الإنسان كتابه، ثم قيل له اقرأه- قلت: فيعرف ما فيه فقال: إنه يذكره- فما من لحظة و لا كلمة، و لا نقل قدم، و لا شي‏ء فعله إلا ذكره، كأنه‏ فعله‏ تلك الساعة فلذلك قالوا «يا ويلتنا ما لهذا الكتاب- لا يغادر صغيرة و لا كبيرة إلا أحصاها»( تفسير العياشي ؛ ج‏2 ؛ ص328)</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# فصل پنجم : مظهر عبودیت و معرفت الهی؛ انبیاء و اوصیاء

<span lang="AR-SA">سؤال دیگر : </span>

## **<span lang="FA">خلقت بشر برای انبیاء و اولیاء، یا انبیاء و اولیاء برای بشر؟</span>**

<span lang="AR-SA">آیا انبیاء و اولیاء به منظور راهنمایی بشر و هدایت او مأمور گردیده اند و یا بشر به منظور وجود آنها خلق گردیده؟ آیا همه خلق شده اند برای وجود مبارک حضرت سیدالشهداء - سلام الله علیه</span><span dir="LTR">- </span><span lang="AR-SA">یا نه حضرت سیدالشهداء خلق شده اند برای هدایت خلق؟ </span>

<span lang="AR-SA">این هم سؤالی است و در بحث های مختلف جورواجور این سؤال مطرح می شود. من بصورت خلاصه آنچه در ذهنم است عرض می کنم خدمتتان؛ </span>

### **<span lang="FA">غایت خلقت و انواع آن </span>**

<span lang="AR-SA">ببینید غایتِ خلقت، دوجور است:</span>

#### **<span lang="FA">۱. غایت استکمالی </span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>غایتِ استکمالیِ کمالی، که یک چیزی به کمالی برسد، خدای متعال می خواهد یک کمالی را به یک مخلوقی بدهد می گوییم: هدف از خلقت این بود که این إعطاء کمال را به او بکند، این را می گوییم: غایت کمالی استکمالی، به کمال برسد یا کمال را خدا به او بدهد با تدریج یا بدون تدریج، این یک جور است،</span>

#### **<span lang="FA">۲. غایت تکمیلی</span>**

<span lang="AR-SA">امّا گاهی غایتِ خلقت، غایتِ تکمیلی است، صِرف این نیست که یک چیزی به یک کمال برسد</span><span dir="LTR">. </span><span lang="AR-SA">این سؤال که سؤال خیلی خوبی است مربوط می شود به این که غایتِ أنبیاء و اولیاء - علیهم السلام</span><span dir="LTR">- </span><span lang="AR-SA">غایتِ استکمالی نیست؛ غایتِ تکمیلی است. </span>

#### **<span lang="FA">تبیین در قالب مثال: دانشگاه ریاضی</span>**

<span lang="AR-SA">یعنی چه؟ یک مثال عرض کنم؛ یک وقت هست می گویند: این دانشگاه به پا شده، شما می روید می بینید دانشگاهی است عظیم، دَم و دستگاهی برای خودش دارد، چه کلاس هایی چه سالن هایی چه اساتیدی، می گوییم: این دانشگاه برای چه درست شده؟ می گویند: این دانشگاه برای این است که ریاضیدان های بزرگ تربیت کند، این دانشگاه می خواهد کسانی از بشر که نبوغ ریاضی دارند شکوفا کند، اینها را برساند به کمال ریاضیات، بشوند دانشمندان بزرگ بشر در ریاضیات. ببینید این مثال همین که حرف زد دارد می گوید که غایت و هدف از این دانشگاه چیست؟ هدفش این است: صاحبینِ معرفت و علم بالا به ریاضیات. این یک جور است که می گوییم: غایتِ استکمالی، برسند به اینکه کامل شوند و از این دانشگاه بیرون بیایند. </span>

<span lang="AR-SA">أمّا یک وقتی هست می گویید: نه، می دانید این دانشگاه برای چه به پا شده؟ برای این نیست که عدّه ای ریاضی دانِ بزرگ بشوند؛ برای این است که کسانی که از این دانشگاه فارغ التحصیل می شوند، بهترین معلّم ریاضی بشوند که فکر ریاضی کلّ بشر را<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>بالا ببرند. خیلی فرق دارد؛ هدف از این دانشگاه تکمیل است؛ این است که کسانی از این دانشگاه خارج شوند و دیگران را تکمیل کنند.<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>این ها هم هدفند؛ دانشگاه برای این مدرّسین است؛ صِرفاً برای این نیست که مدرّس ریاضی بشوند. بلکه هدف این است که کسی باشد که غیر از این که خودش ریاضیات بلد است هر کسی را هم استعدادش را دارد ببرد به آن حدّی که استعدادش را دارد.</span>

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>این دوتا معنا با هم خیلی فرق می کند؛ دانشگاهِ ریاضی دان پرور غیر از دانشگاهِ مدرّس ریاضی پرور است، معلّم ریاضی پرور است. غایت این است که کسی باشد که بتواند تکمیل کند، نه این که غایت<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>کسی باشد که خودش ریاضیات را بداند. بتواند ریاضیات را نشر بدهد و مثل خودش را پرورش بدهد و لذا یکی از اساتید <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>خیلی این جمله را تکرار می کردند می گفتند: معصومین - علیهم السلام</span><span dir="LTR">- </span><span lang="AR-SA">نگفتند: ما را ببینید و تمام، می گفتند: ما را ببینید و بسوی ما بیایید</span><span dir="LTR">. </span><span lang="AR-SA">یعنی ببینید ما چه هستیم خدای متعال ما را الگو قرار داده تا به سوی ما بیایید، و خدای متعال بهترین تعلیمات را برای تکمیل بشر در اختیارشان قرار داده،</span>

#### **<span lang="FA">مثال دوم</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>یک مثال دیگر اینکه شما فرض بگیرید یک دانشمند و عالمی یک مطلبی را فهمیده خیلی عالی، خودش می بیند که من چه مطلبی فهمیدم، من کلّ تاریخ دو سه هزار سالۀ علم را بلدم، أمّا می دانم سابقه ای از این مطلب نبوده است، چیزی که من فهمیدم هیچ دانشمندی کشف نکرده، خدا به من لطف کرد من این را فهمیدم، از یک طرف می فهمد که من تک هستم، و این چیزی که خدا به من حالی کرد در طول تاریخِ علم، اَحدی بلد نبود</span><span dir="LTR">. </span>

<span lang="AR-SA">از طرف دیگر می بیند حالا غریبم یعنی هیچ کس نیست که بداند چه عرضه کرده ام و فهمیدم، غربتی بالاتر از این؟! اطراف من خیلی هستند ولی نمی دانند من چه کسی هستم می خواهم به آنها هم بگویم خدا چه چیزهایی به من یاد داده اینجا چکار می کند؟ اینجا خود استاد می گوید: بیایید یک سمینار بگیرید مجلس برقرار کنید. بعد یک عده ای می گویند:چه کار داری؟ می گوید: می خواهم راجع به فلان فرمول که فهمیدم برای شما توضیح بدهم.</span>

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>کسی علاقه ای ندارد. آخر خیلی افراد آمده اند فرمول کشف کرده اند. تنها کسی که دارای این انگیزۀ قوی است که می خواهد این مجلس را به پا کند و بگوید خدا به من چه داده، ابراز کند که دیگران هم همراه من بشوید و بفهمید، خود این استاد است، لذا عدّه ای می آیند می بینند او شب، خواب ندارد چون دارد مقدمه چینی می کند برای این سمینار، همه خوابند او بیدار است دیگران راحتند، او دارد فکر می کند. آخر چرا خودت را اینجور به زحمت می اندازی؟ اینها که چیزی بلد نیستند تو هم که یاد گرفتی، خدا به تو یاد داد این زحمتی که می کشد برای چیست؟ برای اینکه این چیزی که دارم، دیگران را هم بیاورم بالا آنها هم بفهمند خدا چه چیزی به من داده است.</span>

### **<span lang="FA">غایت خلقت: غایت تکمیلی به وسیله اولیاء دین</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>این خیلی مهم است. </span>

#### **<span lang="FA">وجه تلاش شبانه روزی اولیاء دین</span>**

<span lang="AR-SA">أنبیاء و اوصیاء - علیهم السلام</span><span dir="LTR">- </span><span lang="AR-SA">اگر شبانه روز برای هدایت بشر زحمت می کشیدند نه اینکه کمبود داشتند این یک،</span>

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>دو نه اینکه آنها برای مثل منِ -چه عرض بکنم خیلی تعبیر خوبی بیاورم -پشۀ لاغری خلق شده اند، حضرت سید الشهداء برای من خلق شده اند؟! عجب خدای حکیمی است! اینطور وجوداتِ مبارک را برای من خلق کرده؟! </span>

### **<span lang="FA">لولاک لما خلقت الافلاک</span>**

<span lang="AR-SA">نه؛ اینطور نیست که اصل وجود آنها برای ما خلق شده باشد، احتمال این هم نمی رود.«</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">لولاکَ لما خلقتُ الأفلاک</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[1\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn1)<span lang="AR-SA">»[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span>](#_ftn2)،</span>

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>آن غایتِ خلقت، شما هستید[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span>](#_ftn3) پس چرا اینطور زحمت می کشید؟</span>

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>بعضی روایات هست من هر وقت یادم می آید نمی توانم توصیف بکنم بُهت و تحیّر و گریه است، نمی داند انسان چه بگوید؟ در روایت دارد در وصف حال پیامبر خدا</span><span dir="LTR">- </span><span lang="AR-SA">صلی الله علیه و آله</span><span dir="LTR">- </span><span lang="AR-SA">است، نمی دانم آن وقتی بود که طائف تشریف برده بودند راوی می گوید: آن چنان حضرت را بچه و بزرگ مورد آزار و اذیت قرار داده بودند از پاهای مبارک حضرت خون جاری بود، تعبیری که این راوی آورده هر وقت یادم می آید می گویم آدم می ماند چه بگوید؟ می گوید: کأنّه به پاهای مبارک حضرت جوراب قرمز پوشانده شده بود[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span>](#_ftn4). ببینید چقدر زحمت؟ پس معلوم می شود حضرت برای ماها خلق شده بودند؟ نعوذ بالله کجا این وجود مبارک برای ماها خلق شده بودند؟ آنها که خلق شده بودند برای چیزی که خدای متعال به آنها داده بود آنها که برای ما خلق نشده اند پس چه بود؟ از آن طرف اگر برای ما خلق نشدند پس این همه زحمت برای چیست؟ چرا اینجور از پا نمی ایستند؟ چرا اینجوری شبانه روز مشغولند؟ چرا شهادت هایی پیش می آید؟ این سؤال دوّمی است که مطرح کردند. با این دو مثالی که گفتم مثال دوم را ببینید کسی که بالاترین چیز را خدا به او داده او می خواهد دیگران را بیاورد مثل خودش بکند غایتِ از این دانشگاه ریاضیدان نیست، می خواهد کسی باشد غایتِ این خلقت، که واسطه قرار بگیرد و دیگران را هم بیاورد به آن چیزی که خدای متعال اصلش را به او داده و <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>مثل خودش بکند. بنابراین در این نباید تردید بکنیم که غایتِ خلقت به آن نحو اصلیش همان أنوار الهیّه اند که آنها بودند که اصل خلقت به پا شد، أمّا اینکه چرا آنها شبانه روز زحمت می کشیدند برای هدایت خلق؟ با این مثال هایی که عرض کردم روشن شد که مقصود از این، آن چیزی است که آن ها کمالشان به اینست که غیر از اینکه خودشان دارند زمینه فراهم کنند سایرین هم بیایند، بفهمند، ببینند، بالا بیایند، به آن نحوی که خدای متعال به آنها داده آنها هم واصل بشوند[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span>](#_ftn5)</span><span dir="LTR">.</span>

### **<span lang="FA">لولا فاطمة لما خلقتکما</span>**

<span lang="AR-SA">\[آقای <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>مستنبط نقل کرده بودند که «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">لولا فاطمة لما خلقتکما</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[6\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn6)<span lang="AR-SA">» که آن هم بیان خاص خودش را دارد؛ یعنی ما می‌دانیم که مقام پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از همه چهارده معصوم بالاتر است، مقام امیرالمؤمنین علیه‌السلام از حضرت صدیقه سلام الله علیها بالاتر است این‌ها را گیر نداریم اما باید جمع کنیم که «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">لولا علی لما خلقتک</span>**</span><span lang="AR-SA">» یعنی آیا امیرالمؤمنین علیه‌السلام بالاترند؟ نه اصلاً مفاد این روایت این نیست؛ مفاد، مفاد زیبایی است. چند وجه دارد. </span>

#### **<span lang="FA">غایت خلقت: نبی مکرم اسلام صلی الله علیه و آله</span>**

<span lang="AR-SA">یک وجهش که خیلی هم واضح است و هیچ هم دلالت ندارد بر افضلیت مقامشان، این است که «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">لولاک لما خلقت افلاک</span>**</span><span lang="AR-SA">» یعنی اصل غایت خلقت عالم شما بودید؛ شما چطور غایت افلاک بودید؟ اساس ظهور امر معرفت در سراسر دار وجود توسط شما صورت می‌گیرد. شما غایت هستید و اصل خلقت که غایتش معرفت است، توسط بالاترین عارف صورت می‌گیرد. اما عارفی که می‌خواهد ظهور نور معرفتش همه را بگیرد؛ ظهور این عارف و معروف بودن شما به این <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>است که این نور دین اسلامی که شما بین مردم پخش کننده اش هستید ادامه پیدا کند؛ «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">ثقلین... حتی یردا علیّ الحوض</span>**</span><span lang="AR-SA">» قرآن باشد؛ پیامبر از قرآن جدا نمی شود کما این‌که قرآن از پیامبر جدا نمی‌شود، از طرفی هم قرآن از اهل البیت و ثقلین جدا نمی‌شود. اساس غرض دین و خلقت همه این‌ها، به این است، خُب، حالا اگر این طوری است اگر حضرت صدیقه سلام الله علیها نبودند همین امروز ثقلین و قرآن و حضرت بقیه الله هم نبودند. یک چیز واضحی است؛ یعنی وجود مبارک حضرت صدیقه است که انوار معصومین به‌همین‌نحو چهارده معصوم می‌تواند در دنیا ظهور پیدا کند تا الی یوم القیامة و لوازمی که در روز قیامت هم دارد.</span>

#### **<span lang="FA">انجاز غایت: حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها</span>**

<span lang="AR-SA">بنابراین شما به همدیگر بند هستید؛ شما غایت خلقت هستید اما آنی که غائیت شما را می‌تواند به نحو غایت مطلوب به انجاز برساند وجود سیلانی و سریانی چهارده معصوم است و این وجود غیر از شما به علی و به فاطمه که می‌خواهند ابوین باشند برای تا حضرت بقیه الله این نیاز است لذا لولا فاطمه لما خلقتکما یعنی فاطمه است که سبب می‌شود که این غایتی شما به انجاز برسد این یک بیان است اگر تأمل کنید یک بیان خوبی است به شرطی که آدم مقصود را بفهمد[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span>](#_ftn7).</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftn8)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> [<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span>](#_ftn9)[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span>](#_ftn10)</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> مجلسی اول ره این روایت را متواتر می داند و دیگران این مضمون را مفاد اخبار و روایات کثیره بیان کرده اند. </span>

<span lang="AR-SA">بحذف الأسانيد قال علي ع‏: كان الله تعالى و لا شي‏ء معه فأول ما خلق نور حبيبه قبل أن يخلق الماء و العرش و الكرسي و اللوح و القلم و الجنة و النار و الحجاب و السحاب و آدم و حواء بأربعة آلاف عام فأمر الله تعالى طاوس الملائكة و هو جبرئيل لما خلق نور محمد ص بقي ألف عام واقفا بين يدي الله عز و جل يسبحه و يحمده فقال الله يا عبدي أنت المراد و أنا المريد و أنت خيرتي من خلقي فو عزتي و جلالي لولاك ما خلقت‏ الأفلاك‏ و لا الدنيا و لا الأرض فمن أحبك أحببته و من أبغضك أبغضته فتلألأ نور رسول الله ص و ارتفع شأنه و شعاعه(الأنوار في مولد النبي صلى الله عليه و آله ؛ ص5)</span>

<span lang="AR-SA">قال الخليل‏ فإنهم عدو لي‏ و قال للحبيب لولاك لما خلقت‏ الأفلاك‏( مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب) ؛ ج‏1 ؛ ص217)</span>

<span lang="AR-SA">«لولاك لما خلقت‏ الأفلاك‏»( مشارق أنوار اليقين في أسرار أمير المؤمنين عليه السلام ؛ ص46)</span>

<span lang="AR-SA">و قال أيضا حدثنا أحمد بن إدريس عن أحمد بن محمد بن عيسى عن الحسين بن سعيد عن فضالة بن أيوب عن أبان بن عثمان عن بشير الدهان أنه سمع أبا عبد الله ع يقول‏ رسول الله ص أحد الوالدين قال قلت و الآخر قال هو علي بن أبي طالب ع.</span>

<span lang="AR-SA">فعلى هذا التأويل أن معنى قوله‏ و وصينا الإنسان بوالديه‏ أي نوع الإنسان بطاعة والديه و هما النبي و الوصي ص و إنما كنى عنهما بالوالدين لأن الوالد هو السبب الأقوى في إنشاء الولد و لو لا الوالد لم يكن الولد و كذلك محمد و علي ص لولاهما لم يكن إنسان و لا حيوان و لا دين و لا آخرة لما</span>

<span lang="AR-SA">جاء في الدعاء سبحان من خلق الدنيا و الآخرة و ما سكن في الليل و النهار لمحمد و آل محمد.</span>

<span lang="AR-SA">و جاء في الحديث القدسي‏ لولاك لما خلقت‏ الأفلاك‏</span>

<span lang="AR-SA">و جاء في حديث آخر أنه سبحانه قال لآدم ع لو لا شخصان أريد أن أخلقهما منك لما خلقتك.( تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة ؛ ص430)</span>

<span lang="AR-SA">فما عسى أن أقول في وصف من «لولاك لما خلقت‏ الأفلاك‏» حلة نبوته(تسلية المجالس و زينة المجالس (مقتل الحسين عليه السلام) ؛ ج‏2 ؛ ص417)</span>

<span lang="AR-SA">و قد قال الله تعالى له عليه السلام‏: «لولاك لما خلقت‏ الأفلاك‏، و لولاك لما خلقت الكونين».( مجموعة نفيسة في تاريخ الأئمة عليهم السلام ؛ ص157)</span>

<span lang="AR-SA">كما في الحديث القدسي- لولاك (أو لولاكما خ) لما خلقت‏ الأفلاك‏) **و غيره من الأخبار الكثيرة،** (روضة المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه (ط - القديمة) ؛ ج‏2 ؛ ص22)</span>

<span lang="AR-SA">فمع تسليم إمكانه قول بلا دليل، مع النهي المتواتر عن النبي صلى الله عليه و آله و سلم و الأئمة عليهم السلام في هذه النسبة، و لو ورد خبر ضعيف في أنهم الخالق و الرازق، لكان محمولا على أنهم العلل الغائية للخلق و الرزق فنسب هذا المعنى إليهم **كما روي متواترا عنه صلى الله عليه و آله و سلم‏ لولاك- (و في الأخبار الكثيرة لولاك و علي) لما خلقت‏ الأفلاك‏** و الجنة و النار، و حاشا أن يكون ورد ما يكون سببا لإضلال الخلائق بل الوارد في الأخبار المتواترة خلافه و في تكفير من يقول بهذه المقالة و خصوص هذه الأخبار الواردة في قتلهم و إحراقهم بالنار.( روضة المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه (ط - القديمة) ؛ ج‏6 ؛ ص388-۳۸۹)</span>

<span lang="AR-SA">كما فى الحديث القدسى «لولاك لما خلقت‏ الافلاك‏» (شرح الكافي-الأصول و الروضة (للمولى صالح المازندراني) ؛ ج‏9 ؛ ص57)</span>

<span lang="AR-SA">كما ورد «لولاك لما خلقت‏ الافلاك‏»( شرح الكافي-الأصول و الروضة (للمولى صالح المازندراني) ؛ ج‏12 ؛ ص124)</span>

<span lang="AR-SA">و في الحديث القدسي‏ مخاطبا إياه لولاك لما خلقت‏ الأفلاك‏.**و في هذا المعنى وردت روايات كثيرة.(** الوافي ؛ ج‏1 ؛ ص52)</span>

<span lang="AR-SA">كما ورد في الحديث القدسي في حق نبينا ص لولاك لما خلقت‏ الأفلاك‏.( الوافي ؛ ج‏2 ؛ ص71)</span>

<span lang="AR-SA">610- أبو مخنف: بإسناده عن جابر بن عبد الله الأنصاري، قال: سألت رسول الله- صلى الله عليه و آله- عن مولد علي- عليه السلام-، قال: يا جابر، سألت عجيبا عن خير مولود،( مدينة معاجز الأئمة الإثني عشر ؛ ج‏2 ؛ ص367) </span>

<span lang="AR-SA">فقال آدم- عليه السلام-: يا رب، لأي شي‏ء تقف الملائكة ورائي؟</span>

<span lang="AR-SA">فقال الله تعالى: لأجل نور ولديك اللذين هما في صلبك محمد بن عبد الله و علي بن أبي طالب- عليه السلام-، و لولاهما ما خلقت‏ الأفلاك‏، و كان يسمع في ظهره التقديس و التسبيح.( مدينة معاجز الأئمة الإثني عشر، ج‏2، ص: 370)</span>

<span lang="AR-SA">و قد قال سبحانه: لولاك لما خلقت‏ الأفلاك‏( مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول ؛ ج‏2 ؛ ص117) </span>

<span lang="AR-SA">كما ورد في الحديث القدسي في حق نبينا صلى الله عليه و آله: لولاك لما خلقت‏ الأفلاك‏.( مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول ؛ ج‏2 ؛ ص286)</span>

<span lang="AR-SA">فروي‏ عن أمير المؤمنين علي بن أبي طالب ع قال: كان الله و لا شي‏ء معه فأول‏ما خلق نور حبيبه محمد ص قبل خلق الماء و العرش و الكرسي و السماوات و الأرض و اللوح و القلم و الجنة و النار و الملائكة و آدم و حواء بأربعة و عشرين و أربعمائة ألف عام فلما خلق الله تعالى نور نبينا محمد ص بقي ألف عام بين يدي الله عز و جل واقفا يسبحه و يحمده و الحق تبارك و تعالى ينظر إليه و يقول يا عبدي أنت المراد و المريد و أنت خيرتي من خلقي و عزتي و جلالي لولاك ما خلقت‏ الأفلاك‏ من أحبك أحببته و من أبغضك أبغضته (بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏15 ؛ ص27)</span>

<span lang="AR-SA">145 و قال **أبو الحسن البكري أستاذ الشهيد الثاني** ره في كتاب الأنوار روي عن أمير المؤمنين أنه قال: كان الله و لا شي‏ء معه فأول ما خلق نور حبيبه محمد ص قبل خلق الماء و العرش و الكرسي و السماوات و الأرض و اللوح و القلم و الجنة و النار و الملائكة و آدم و حواء بأربعة و عشرين و أربعمائة ألف عام فلما خلق‏</span>

<span lang="AR-SA">الله تعالى نور نبينا محمد ص بقي ألف عام بين يدي الله عز و جل واقفا يسبحه و يحمده و الحق تبارك و تعالى ينظر إليه و يقول يا عبدي أنت المراد و المريد و أنت خيرتي من خلقي و عزتي و جلالي لولاك ما خلقت‏ الأفلاك‏ من أحبك أحببته و من أبغضك أبغضته فتلألأ نوره و ارتفع شعاعه(بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏54 ؛ ص198-۱۹۹)</span>

<span lang="AR-SA">برای مشاهده تفصیلی مستندات فوق به </span>[<span lang="AR-SA">پیوست شماره ۲</span>](#_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%DB%B1:)<span lang="AR-SA"> مراجعه فرمایید.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="AR-SA">مرحوم </span><span lang="AR-SA">آیت‌الله</span> <span lang="AR-SA">بهجت در </span><span lang="AR-SA">این‌باره</span> <span lang="AR-SA">می‌فرمایند</span><span lang="AR-SA">:سؤال: چرا خداوند متعال افراد بسیاری را آفرید که مستحق آتش جهنم گردند؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">جواب: در حدیث قدسی آمده است: «کنْتُ کنْزاً مَخْفِیاً فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُعْرَفَ، فَخَلَقْتُ الْخَلْقَ لِکی أُعْرَفْ؛من گنج نهان بودم، خواستم که شناخته شوم؛ لذا مخلوقات را آفریدم تا شناخته شوم» خداوند عده‌ای را برگزید و در جوار خود، اهل اُنس و هم‌نشین و مظهر اسما و صفات خود قرار داد، که هر کدام از آنها در یک کفه‌ی ترازو و بقیه‌ی مردم در کفه‌ی دیگر هستند. اگر ارزش افراد با ترازو سنجیده شود، ارزش یک مؤمن کامل از هزاران افراد غیرمؤمن برتر و سنگین‌تر خواهد بود. در روایت آمده است: «اگر یک امام و یک مأموم در جهان وجود داشته باشد، غرض از خلقت حاصل است!».(کتاب </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/351)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، ١، ص۵١-۵٢) برای مشاهده سایر بیانات ایشان در این زمینه به </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">پیوست شماره ۱</span>](#_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_:)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> مراجعه فرمایید.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">در این زمینه همچنین به صفحه «</span>[<span lang="AR-SA">سند حدیث قدسی : « لولاک لما خلقت الأفلاک</span>](https://www.sibtayn.com/fa/index.php?option=com_content&view=article&id=58047:2015-05-15-19-43-26&catid=270&Itemid=3192)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">»</span><span lang="AR-SA"> مراجعه فرمایید.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">مرحوم صدوق در اعتقادات الامامیة می فرمایند:« يجب أن يعتقد أن الله عز و جل لم يخلق خلقا أفضل من محمد ص و الأئمة ع و أنهم أحب الخلق إلى الله عز و جل و أكرمهم و أولهم إقرارا به لما أخذ الله ميثاق النبيين في الذر و أن الله تعالى أعطى‏كل نبي على قدر معرفته نبينا ص و سبقه إلى الإقرار به و يعتقد أن الله تعالى خلق جميع ما خلق‏له و لأهل بيته ع و أنه **لولاهم‏ ما خلق السماء و لا الأرض و لا الجنة و لا النار و لا آدم و لا حواء و لا الملائكة و لا شيئا مما خلق صلوات الله عليهم أجمعين**»( ا</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">عتقادات</span><span lang="AR-SA"> الإمامية (للصدوق)، ص: 93 و بحارالانوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص297)</span>

<span lang="AR-SA">روایات متعددی بر این مضمون دلالت دارند چه به نحو صراحت یا به صورت تلویحی.</span>

**<span lang="AR-SA">تصریح به غایت خلقت در روایات</span>**

<span lang="AR-SA">در این میان در برخی از روایات </span><span lang="AR-SA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr;">صریحاً</span><span lang="AR-SA"> غایت خلقت </span><span lang="AR-SA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr;">معرّفی</span><span lang="AR-SA"> شده است مانند این روایات:</span>

**<span lang="AR-SA">دسته اول: عبارت متصدّر به لولاک یا لولاه ناظر به رسول اکرم صلی الله علیه و آله</span>**

<span lang="AR-SA">۱**) لولاک لما خلقت الافلاک** که در تعلیقه سابق مستندات آن بیان شد.</span>

**<span lang="AR-SA">۲) لولاک ما خلقت آدم:</span>**

<span lang="AR-SA">يا محمد و عزتي و جلالي **لولاك ما خلقت‏ آدم‏ و لو لا علي ما خلقت الجنة**(اليقين باختصاص مولانا علي عليه السلام بإمرة المؤمنين ؛ النص ؛ ص424-۴۲۷ و همین طور: بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏18 ؛ ص399-۴۰۰)</span>

<span lang="AR-SA">۳) **لولاه ما خلقتک**(در خطاب به حضرت آدم علی نبیا و آله و علیه السلام)</span>

<span lang="AR-SA">مرحوم مجلسی در بحار خطبه ای از امیرالمومنین علیه السلام را به نقل از مسعودی آورده است. در این خطبه در پاسخ به سؤال حضرت آدم از خداوند متعال آمده است:« فقال إلهي من المقرون باسمك فقلت محمد خير من أخرجته من صلبك و اصطفيته بعدك من ولدك **و لولاه‏ ما خلقتك**»( بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏25، ص: 25-٣١)</span>

<span lang="AR-SA">۴) **لولاه ما زخرفت الجنان**</span>

<span lang="AR-SA">نزدیک به این مضمون در روایتی دیگر می خوانیم:« روى أبو الحسن عن كعب الأحبار و وهب بن منبه عن عبد الله بن العباس قال: لما أراد الله تعالى أن يخلق سيد المرسلين و أشرف الأولين و الآخرين و خاتم النبيين قال الله تعالى للملائكة إني أريد أن أخلق خلقا أفضله على الخلق أجمعين و أجعله أشرف‏ الأولين و الآخرين و المشفع فيهم يوم الدين **فلولاه ما زخرفت الجنان و لا أسعرت النيران** فاعرفوا منزلته و محله و أكرموه لكرامتي و عظموه لعظمتي فقالت الملائكة ما اعتراض العبد على مولاه نعوذ بالله و بجلالك أن نعصيك»( الأنوار في مولد النبي صلى الله عليه و آله ؛ ص۴-۵ و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏15 ؛ ص26)</span>

**<span lang="AR-SA">دسته دوم: روایات متصدر به لولاهما؛ نبی اکرم و امیرالمومنین صلوات الله علیهما</span>**

<span lang="AR-SA">۵) لولاهما ما خلقت **خلقی**</span>

<span lang="AR-SA">مرحوم صدوق در معانی الاخبار در باب «</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> باب معنى حمل النبي ص لعلي ع و عجز علي عن حمله‏</span><span lang="AR-SA">» روایتی طولانی آورده است :« أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي **و لولاهما ما خلقت خلقي**»( معاني الأخبار ؛ النص ؛ ص350-352 و همین طور: علل الشرائع، ج‏1، ص: 17۴ و الأربعون حديثا (للشهيد الأول) ؛ ص71 و </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات ؛ ج‏3 ؛ ص41 و البرهان في تفسير القرآن ؛ ج‏3 ؛ ص577 و بحار</span><span lang="AR-SA"> الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏15 ؛ ص11 و ج‏38 ؛ ص80-۸۱)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۶) </span><span lang="AR-SA">) **لولاهما ما خلقتک و لا خلقت اللوح المحفوظ**</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">(در خطاب الهی به قلم)</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مرحوم بحرانی در مدینة المعاجز روایتی را از ابومخنف نقل می‌کند و در نقل این روایت در میان کتب روایی رایج، متفرد است. در بخشی از این روایت آمده است که خداوند پس از خلقت قلم و خطاب به آن می‌فرماید:« ثم أفاق بعد ذلك، قال: و ما أكتب؟قال: اكتب: لا إله إلا الله، محمد رسول الله، علي ولي الله.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فلما فرغ القلم من كتابة هذه الأسماء، قال: يا رب، و من هؤلاء الذين قرنت اسمهما باسمك؟قال الله تعالى: يا قلم‏، محمد نبيي و خاتم أوليائي و أنبيائي، و علي وليي و خليفتي على عبادي و حجتي عليهم، و عزتي و جلالي **لولاهما ما خلقتك و لا خلقت اللوح المحفوظ.**(</span> <span lang="AR-SA">مدينة معاجز الأئمة الإثني عشر ؛ ج‏2 ؛ ص367-۳۷۱</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">)</span>

**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">دسته سوم: روایات متصدر به لولاه ناظر به امیرالمؤمنین علیه‌السلام:</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۷**) لولاه ما خلق الله شیئا مما خلق**</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">در تفسیر منسوب به امام عسکری علیه‌السلام آمده است:« ثم تشهدي \[بعد شهادتك لي‏\] لعلي ع هذا بالإمامة، و أنه سندي و ظهري و عضدي و فخري \[و عزي‏\]، **و لولاه‏ ما خلق الله عز و جل شيئا مما خلق.**»(</span> <span lang="AR-SA">التفسير المنسوب إلى الإمام الحسن العسكري عليه السلام ؛ ص168-۱۶۹</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و همچنین: </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏17 ؛ ص317</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۸**) لولا علی ما خلقت الجنة**</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">این عبارت تتمه عبارتی است که در دسته اول از آن یاد کردیم:«</span> <span lang="AR-SA">يا محمد و عزتي و جلالي **لولاك ما خلقت‏ آدم‏ و لو لا علي ما خلقت الجنة**»(اليقين باختصاص مولانا علي عليه السلام بإمرة المؤمنين ؛ النص ؛ ص424-۴۲۷ و همین طور: بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏18 ؛ ص399-۴۰۰)</span>

**<span lang="AR-SA">دسته چهارم: روایات متصدر به لولا نحن</span>**

**<span lang="AR-SA">۹) لولا نحن ما خلق الله آدم و لا حواء:</span>**

<span lang="AR-SA">این روایت را جناب صدوق ره در بسیاری از کتب روایی خود نقل کرده است:« يا علي **لو لا نحن‏ ما خلق الله آدم ع و لا الحواء و لا الجنة و لا النار و لا السماء و لا الأرض** فكيف لا نكون أفضل من الملائكة»( عيون أخبار الرضا عليه السلام ؛ ج‏1 ؛ ص262</span><span lang="AR-SA" style="mso-fareast-font-family: 'Times New Roman';">-۲۶۴</span><span lang="AR-SA"> و كمال الدين و تمام النعمة ؛ ج‏1 ؛ ص254-۲۵۵ و علل الشرائع ؛ ج‏1 ؛ ص5) در کتب متأخر هم این نقل ساری و جاری است: الدر النظيم في مناقب الأئمة اللهاميم ؛ ص108-۱۰۹ و منتخب الأنوار المضيئة في ذكر القائم الحجة عليه السلام ؛ النص ؛ ص11-۱۲ تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة ؛ ص835<span style="color: black;"> و </span>حلية الأبرار في أحوال محمد و آله الأطهار عليهم السلام ؛ ج‏1 ؛ ص9-۱۰ و الإنصاف في النص على الأئمة الإثني عشرعليهم السلام / ترجمه رسولى محلاتى ؛ عربي ؛ ص315-۳۱۶ و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏18 ؛ ص345 و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص335)</span>

**<span lang="AR-SA">۱۰) <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>لولا نحن لم یخلق الله ارضا و لا سماء</span>**

<span lang="AR-SA">در روایت خیط جابر بن یزید: « يا جابر، إن لنا عند الله مكانا و منزلة رفيعة، و **لو لا نحن‏ لم يخلق الله أرضا و لا سماء و لا جنة و لا نارا و لا شمسا و لا قمرا و لا برا و لا بحرا و لا سهلا و لا جبلا و لا طائرا و لا رطبا و لا يابسا و لا حلوا و لا مرا و لا ماء و لا نباتا و لا شجرا**، اخترعنا الله من نور ذاته و لا يقاس بنا بشر»( عيون المعجزات ؛ ص78-۸۲ و <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>المناقب (للعلوي) / الكتاب العتيق ؛ ص118-۱۲۴ و نوادر المعجزات في مناقب الأئمة الهداة عليهم السلام ؛ ص267 و مدينة معاجز الأئمة الإثني عشر ؛ ج‏4 ؛ ص430 و ج‏5 ؛ ص120 و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص12 و ج‏46 ؛ ص277 و عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآيات و الأخبار و الأقوال (مستدرك سيدة النساء إلى الإمام الجواد ؛ ج‏19-الباقرع ؛ ص159-۱۶۰ و إلزام الناصب في إثبات الحجة الغائب عجل الله تعالى فرجه الشريف، ج‏1، ص: 43-۴۴)</span>

<span lang="AR-SA">۱۱) لولانا لم یخلق الجنة و لا النار</span>

**<span lang="AR-SA">«و لولانا لم يخلق الجنة و النار و لا الأنبياء و لا الملائكة</span>**<span lang="AR-SA">»( كفاية الأثر في النص على الأئمة الإثني عشر، ص: 15۶-١۵٩ و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص349-۳۵۰ و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏36 ؛ ص337)</span>

**<span lang="AR-SA">دسته پنجم: روایات متصدر به لولاهم</span>**

<span lang="AR-SA">۱۲) لولاهم ما خلقتک خطاب به حضرت آدم علیه السلام</span>

<span lang="AR-SA">روایتی که جناب صدوق در معانی الاخبار نقل کرده اند:«فقال آدم يا رب من هؤلاء فقال عز و جل يا آدم هؤلاء ذريتك و هم خير منك و من جميع خلقي و **لولاهم‏ ما خلقتك‏** **و لا خلقت الجنة و النار و لا السماء و الأرض»(** معاني الأخبار ؛ النص ؛ ص124-۱۲۵ و قصص الأنبياء عليهم السلام (للراوندي) ؛ ص44-۴۵ **و** اليقين باختصاص مولانا علي عليه السلام بإمرة المؤمنين ؛ النص ؛ ص174-١٧۵ و </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة ؛ ص52-۵۳ و الجواهر السنية في الأحاديث القدسية (كليات حديث قدسى) ؛ ص497 و إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات ؛ ج‏2 ؛ ص56 و البرهان في تفسير القرآن ؛ ج‏1 ؛ ص186 و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏11 ؛ ص165 و ج‏11 ؛ ص175 و ج‏16 ؛ ص362 و ج‏26 ؛ ص273 و<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>ج‏26 ؛ ص325 و ج‏27 ؛ ص5</span><span lang="FA" style="mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">-۶</span>**<span lang="AR-SA">)</span>**

**<span lang="AR-SA">۱۳) </span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">لولاهم ما خلقتکما خطاب به حضرت آدم و حواء علیهما السلام</span>

<span lang="AR-SA">«فقال الله جل جلاله ارفعا رءوسكما إلى ساق عرشي فرفعا رءوسهما فوجدا اسم محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة بعدهم ص مكتوبة على ساق العرش بنور من نور الجبار جل جلاله فقالا يا ربنا ما أكرم أهل هذه المنزلة عليك و ما أحبهم إليك و ما أشرفهم لديك فقال الله جل جلاله **لو لا هم ما خلقتكما** هؤلاء خزنة علمي و أمنائي على سري</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">»(معاني الأخبار ؛ النص ؛ ص108-۱۱۰</span><span lang="FA" style="mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;"> و </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الجواهر السنية في الأحاديث القدسية (كليات حديث قدسى) ؛ ص501 و إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات ؛ ج‏2 ؛ ص63 و البرهان في تفسير القرآن ؛ ج‏1 ؛ ص184 و ج‏4 ؛ ص499 و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏11 ؛ ص173 و ج‏26 ؛ ص321 و تفسير نور الثقلين ؛ ج‏2 ؛ ص12 و ج‏4 ؛ ص310 و تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب ؛ ج‏5 ؛ ص59 و <span style="mso-spacerun: yes;"> </span>ج‏10 ؛ ص451 و النور المبين في قصص الأنبياء و المرسلين (للجزائري) ؛ ص41)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">دسته ششم: روایت لولا هذه الاسماء</span>

**<span lang="AR-SA">۴) لولا هذه الاسماء ما خلقت سماء مبنیه</span>**

<span lang="AR-SA">أن أبي آدم ع لما رأى اسمي و اسم علي و ابنتي فاطمة و الحسن و الحسين و أسماء أولادهم مكتوبا على ساق العرش بالنور قال إلهي و سيدي هل خلقت خلقا هو أكرم عليك مني فقال **يا آدم لو لا هذه الأسماء لما خلقت‏ سماء مبنية و لا أرضا مدحية و لا ملكا مقربا و لا نبيا مرسلا و لا خلقتك يا آدم**(روضة الواعظين و بصيرة المتعظين (ط - القديمة) ؛ ج‏1 ؛ ص82-۸۴ و همین طور: الهداية الكبرى ؛ ص98-۱۰۱ و الفضائل (لابن شاذان القمي) ؛ ص1۲۸ و الروضة في فضائل أمير المؤمنين علي بن أبي طالب عليهما السلام (لابن شاذان القمي) ؛ ص111 و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏35 ؛ ص22-۲۳)</span>

<span lang="AR-SA">دسته هفتم: تعبیر لاجل در روایات</span>

**<span lang="AR-SA">۵) ما خلقت سماء مبنیه</span><span lang="FA" style="font-family: 'Arial',sans-serif; mso-bidi-language: FA;">…</span><span lang="AR-SA">الا لاجلکم</span>**

<span lang="AR-SA">مضمون حدیث شریف کساء از شواهد دیگر این مطلب است:«</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال سبحانه و تعالى للملائكة: «يا ملائكتي و سكان سماواتي، ما خلقت‏ سماء مبنية، و لا أرض مدحية، و لا قمر يسري، و لا فلك يجري، إلا لأجل الخمسة الذين تحت الكساء»(</span> <span lang="AR-SA">غرر الأخبار ؛ ص298-۲۹۹</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و همچنین: تتمه </span><span lang="AR-SA">مسكن الفؤاد عند فقد الأحبة و الأولاد ؛ ص155-۱۵۶ و عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآيات و الأخبار و الأقوال (مستدرك سيدة النساء إلى الإمام الجواد ؛ ج‏11-قسم-2-فاطمةس ؛ ص933-۹۳۴</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">)</span>

**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۶)</span><span lang="AR-SA"> من اجلکم ابتدأت خلق ما خلقت</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;">:</span>**

<span lang="AR-SA">در روایت امام باقر علیه السلام:« ثم من بعدك الصديق علي بن أبي طالب أمير المؤمنين وصيك به أيدتك و نصرتك، و جعلته العروة الوثقى، و نور أوليائي، و منار الهدى، ثم هؤلاء الهداة المهتدون**، من‏ أجلكم‏ ابتدأت خلق ما خلقت**، فأنتم خيار خلقي و أحبائي و كلماتي و أسمائي الحسنى، و أسبابي، و آياتي الكبرى، و حجتي‏ فيما بيني و بين خلقي</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;">»(</span><span lang="AR-SA"> حلية الأبرار في أحوال محمد و آله الأطهار عليهم السلام ؛ ج‏1 ؛ ص13-۱۷ و بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏25 ؛ ص17-۲۰</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;">)</span>

**<span lang="AR-SA">دسته هشتم: روایات متصدر به لولاکم خطاب به شیعیان</span>**

<span lang="AR-SA">در میان مجموعه روایات نقل شده، روایت تفسیر فرات مضمون قابل توجهی دارد. در پایان این روایت که خطاب به شیعیان و با تعبیر والله انی لاحب ریحکم و رواحکم آغاز شده است، آمده است:« و الله **لولاكم‏ ما زخرفت الجنة و الله لولاكم‏ ما خلقت حوراء و الله لولاكم‏ ما نزلت قطرة و الله لولاكم‏ ما نبتت حبة و الله لولاكم‏ ما قرت عين** و الله لله أشد حبا لكم مني فأعينونا على ذلك بالورع و الاجتهاد و العمل بطاعته **\[و الله لولاكم‏ ما رحم الله طفلا و لا رتعت بهيمة**»( تفسير فرات الكوفي ؛ ص549-۵۵۱ و ج‏27 ؛ ص110)</span>

**<span lang="AR-SA">دسته نهم: روایاتی با دلالت تلویحی</span>**

**<span lang="AR-SA">۷) بکم فتح الله و بکم یختم و بکم ینزّل الغیث:</span>**

<span lang="AR-SA"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>این مضمون که در زیارت جامعه کبیره و بسیاری از زیارات معصومین وارد شده است از شواهد این مطلب است: موالي لا أحصي ثناءكم‏<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>و لا أبلغ من المدح كنهكم و من الوصف قدركم و أنتم نور الأخيار و هداة الأبرار و حجج الجبار بكم فتح الله و بكم يختم‏<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>و بكم‏ ينزل‏ الغيث‏\* و بكم‏ يمسك السماء أن تقع على الأرض‏ إلا بإذنه‏<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>و بكم ينفس الهم و يكشف الضر(من لا يحضره الفقيه ؛ ج‏2 ؛ ص615 و عيون أخبار الرضا عليه السلام ؛ ج‏2 ؛ ص272-۲۷۶ و...)</span>

<span lang="AR-SA">مجلسی والد ره در تبیین این فقره می فرماید که حضرات معصومین علت غائی خلقتند:« «و بكم‏ ينزل‏ الغيث‏» **كما ورد في الأخبار الكثيرة،** **لأنهم المقصودون بالذات** (أو) بدعائهم كما روي أيضا متواترا</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;">»(</span><span lang="AR-SA"> روضة المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه (ط - القديمة) ؛ ج‏5 ؛ ص493</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;">)</span>

**<span lang="AR-SA">۸) بنا اثمرت الاشجار:</span>**

<span lang="AR-SA">در کافی شریف از امام صادق علیه السلام آمده است:« **بنا أثمرت‏ الأشجار و أينعت الثمار و جرت الأنهار و بنا ينزل غيث السماء و ينبت عشب الأرض و بعبادتنا عبد الله و لو لا نحن ما عبد الله**</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;">»(</span><span lang="AR-SA"> الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏1 ؛ ص144</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;">)</span>

<span lang="AR-SA">علامه مجلسی ذیل این روایت می فرمایند:« " بنا أثمرت‏ الأشجار" إذ الغاية في خلق العالم المعرفة و العبادة كما دلت عليه الآيات و الأخبار، و لا يتأتى الكامل منهما إلا منهم، و لا يتأتيان من سائر الخلق إلا بهم، **فهم سبب نظام العالم**، **و لذا يختل عند فقد الإمام لانتفاء الغاية** و قد قال سبحانه: لولاك لما خلقت الأفلاك</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;"> »(</span><span lang="AR-SA"> مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول ؛ ج‏2 ؛ ص117</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;">)</span>

**<span lang="AR-SA">۹) علیهم دارت الرحی:</span>**

<span lang="AR-SA">امام صادق علیه السلام می فرمایند:« سادة النبيين و المرسلين خمسة و هم‏ أولوا العزم من الرسل‏ و عليهم دارت‏ الرحى »( الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏1 ؛ ص175)</span>

<span lang="AR-SA">مرحوم فیض ره در توضیح این فقره دو وجه می فرمایند که وجه دوم عبارت است از این مطلب:</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;"> «</span><span lang="AR-SA"> أو كنى بالرحى عن الأفلاك**، فإنها تدور و تدوم بوجود الأنبياء و دوام آثارهم و لولاهم لما دارت و لما بقيت** كما ورد في الحديث القدسي في حق نبينا صلى الله عليه و آله: لولاك لما خلقت الأفلاك</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;">»(</span><span lang="AR-SA"> الوافي ؛ ج‏2 ؛ ص71-۷۲</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;">) </span><span lang="AR-SA">علامه مجلسی نیز در مرآة العقول این وجه را به عنوان وجه سوم ذکر می کنند:« مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، ج‏2، ص: 286»</span>

<span lang="AR-SA">علاوه بر موارد ذکر شده، شواهد متعددی در موافقت با این مدعا وجود دارد. از روایات خلقت حضرات معصومین و خلقت انواری آن ها و سبقت خلقت آن ها بر خلقت بشر و امر ملائکه به سجود بر حضرت آدم و ...</span>

<span lang="AR-SA">در این زمینه مراجعه کنید به : باب بدء خلقه و ما جرى له في الميثاق و بدء نوره و ظهوره ص من لدن آدم ع‏ (بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏15 ؛ ص2) و<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>باب<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>بدو أرواحهم و أنوارهم و طينتهم ع و أنهم من نور واحد(بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏25 ؛ ص1) و باب فضل النبي و أهل بيته صلوات الله عليهم على الملائكة و شهادتهم بولايتهم‏( بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص335)</span>

<span lang="AR-SA">عباراتی نظیر « **لو لا نحن‏ ما عرف الله**»( التوحيد (للصدوق) ؛ ص290) و « و **لولانا ما عبد الله** »( الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏1 ؛ ص193) خاصه با عنایت به غایت بودن معرفت و عبودیت از خلقت عالم و همین طور مضمون « **لولانا ما سارت السفينة بأهلها** »( الأمان من أخطار الأسفار و الأزمان ؛ ص118-١١٩) در نقل ماجرای سفینه حضرت نوح علیه السلام و عبارت«و **هل شرفت الملائكة إلا بحبها لمحمد و علي و قبولها لولايتهما**»(بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص338-۳۳۹) و «**فجميع ما سبحت‏ الملائكة لعلي و شيعته»**(الفضائل (لابن شاذان القمي) ؛ ص54) در همین مسیر و راستاست.</span>

<span lang="AR-SA">برای مشاهده تفصیلی موارد ذکر شده به </span>[<span lang="AR-SA">پیوست شماره ۲</span>](#_%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87_%DB%B1:)<span lang="AR-SA"> مراجعه فرمایید.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<sup> </sup><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فلما توفي أبو طالب اشتد البلاء على رسول الله ص أشد ما كان فعمد إلى ثقيف بالطائف رجاء أن يؤوه فوجد ثلاثة نفر منهم هم سادة ثقيف يومئذ و هم إخوة عبد ياليل بن‏ عمرو و حبيب بن عمرو و مسعود بن عمرو فعرض عليهم نفسه و شكا إليهم البلاء و ما انتهك منه قومه فقال أحدهم أسرق أستار الكعبة إن كان الله بعثك بشي‏ء قط و قال الآخر أ عجز على الله أن يرسل غيرك و قال الآخر و الله لا أكلمك بعد مجلسك هذا أبدا و الله لئن كنت رسول الله لأنت أعظم شرفا من أن أكلمك و لئن كنت تكذب على الله لأنت شر من أن أكلمك و تهزءوا به و أفشوا في قومهم الذي راجعوه به فقعدوا له صفين على طريقه فلما مر رسول الله بين صفيهم كان لا يرفع رجليه و لا يضعهما إلا رضخوهما بالحجارة و قد كانوا عادوها \[أعدوها\] حتى أدموا رجليه فخلص منهم و رجلاه تسيلان دما</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">(إعلام الورى بأعلام الهدى (ط - القديمة) ؛ النص ؛ ص53)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="AR-SA">مرحوم آیت الله بهجت در این زمینه می فرمایند:«</span><span lang="AR-SA" style="mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">هر چه ما به این دو ثقل -که قرآن و عترت باشد- نزدیک هستیم، به خدا نزدیک‌تریم؛ به هدف خلقتمان نزدیک‌تریم، \[و در واقع\] واصلیم</span><span lang="AR-SA">»(</span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">گزیده‌ای از بیانات حضرت آیت‌الله بهجت قدس‌سره در روز عید غدیر - سال ١٣٨٠</span>](https://bahjat.ir/fa/content/11007)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">؛ مراسم رونمایی از ضریح مطهر حرم حضرت معصومه علیهاالسلام</span><span lang="AR-SA">)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> 24/275- عن کتاب خصائص الفاطمیّة: عن جابر الجعفی، عن الصادق علیه السلام، عن آبائه، عن رسول اللَّه صلی الله علیه وآله وسلم عن اللَّه أ نّه سبحانه وتعالی قال: لولاک لما خلقت الأفلاک ولولا علیّ لما خلقتک، ولولا فاطمة لما خلقتکما. (</span>[<span lang="AR-SA">القطرة</span>](https://www.ghbook.ir/index.php?name=%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B7%D8%B1%D9%87%20%D9%85%D9%86%20%D8%A8%D8%AD%D8%A7%D8%B1%20%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D9%87%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&option=com_dbook&task=readonline&book_id=11371&page=273&chkhashk=07BBE3C0CE&Itemid=218&lang=fa&tmpl=component)<span lang="AR-SA">، ج 1،</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria;"> </span><span lang="AR-SA">ص: 273)</span>

<span lang="AR-SA">در مستدرک سفینة البحار در مورد این روایت آمده است:« </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">كتاب مجمع النورين للفاضل المرندي قال: وفي الحديث القدسي: لولاك لما خلقت الأفلاك، و لولا عليّ‌ لما خلقتك؛ كما ذكره الوحيد البهبهاني. و روي في بحر المعارف: لولاك لما خلقت الأفلاك، و لو لا عليّ‌ لما خلقتك. و في ضياء العالمين للشيخ أبي الحسن الجدّ الاُمّي للشيخ محمّد حسن صاحب الجواهر بزيادة فقرة: و لو لا فاطمة لما خلقتكما.</span><span lang="FA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و نحوه من كتاب المرندي . و ي</span><span lang="AR-SA">أتي في «فضل»: رواية اخرى في ذلك </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الحديث القدسي مخاطباً للنبي صلّى اللّه عليه و آله: لولاك لما خلقت الأفلاك، وزاد بعض: و لو لا عليّ‌ لما خلقتك، وزاد بعض: و لو لا فاطمة لما خلقتكما.</span><span lang="AR-SA">»( </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مستدرک سفینة البحار، ج 8، ص</span><span lang="AR-SA">۲۴۲-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">243</span><span lang="AR-SA">)</span>

<span lang="AR-SA">صاحب کتاب جنة العاصمة نیز ماجرای پیدا کردن سند این روایت را در کشف اللئالی جناب ابن عرندس حلی، این گونه نقل می کند:« </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">نگارندۀ قاصر حسن میرجهانی طباطبائی جرقویی اصفهانی - عفى الله عن جرائمه - گوید : زمانی که در نجف اشرف مشرّف بودم ، برحسب اتّفاق برای گرفتن کتابی از فضیلة العلّامه ، خلد مقام، شیخ محمّد سماوی ، مؤلّف كتاب ابصار العين في انصار الحسین علیه السلام ، به خدمت ایشان مشرّف شدم در کتاب خانه ایشان به کتابی خطّی که در مقابل داشتند نگاه می کردم از نام آن کتاب پرسیدم ، فرمودند : کتاب كشف اللثالي ، تأليف عالم جليل شيخ صالح بن عبدالوهّاب بن العرندس حلّى<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>است که یکی از علمای بزرگ شیعه در قرن نهم بوده و کتاب را به من دادند . کتابی بود به قطع وزیری ، کاغذ زرد، قریب سی صد صفحه ، و به خطّ شیخ احمد تونی نوشته شده بود.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">در ضمن این که مشغول دیدن عناوین آن بودم به حدیثی برخورد کردم که مکرّر از زبان معدودی از بزرگان اهل فضل به طور مرسل شنیده بودم ، و هر چند تفحّص کرده و از بعضی از محدّثین از سند آن پرسش می کردم ، اظهار بی اطّلاعی می کردند و بعضی هم از احادیث جعلی می دانستند. دیدم در آن ، حدیث را به طور مسند نقل نموده از مرحوم سماوی برای </span><span lang="AR-SA">نس</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">خه برداری از آن کسب اجازه</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مودم، ایشان هم مضایقه نفرمودند پس با نهایت خوش حالی در همان مجلس حدیث را نوشتم . چون در فضیلت بی بی معظّمه فاطمه زهرا - سلام الله علیها - بود ، مقتضی دیدم که در این کتاب درج نمایم و العهدة على راويه .</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">في كتاب كشف اللئالي لصالح بن عبد الوهّاب بن العرندس ، إنّه روى عن الشيخ إبراهيم بن الحسن الذرّاق ، عن الشيخ عليّ بن هلال الجزائريّ ، عن الشيخ أحمد بن فهد الحلّيّ ، عن الشيخ زين الدين عليّ بن الحسن الخازن الحائريّ ، عن الشيخ أبي عبد الله محمّد بن مكّيّ الشهيد ، بطرقه المتّصلة إلى أبي جعفر محمّد بن عليّ بن موسی بن بابويه القمّيّ ، بطريقه إلى جابر بن يزيد الجعفيّ ، عن جابر بن عبدالله الأنصاريّ ، عن رسول الله صلی الله علیه و آله ، عن الله تبارك و تعالى ، أنّه قال :﴿ يَا أَحْمَدُ لَوْلَاكَ لِما خَلَقْتُ الْأَفْلَاكِ ، وَ لَوْ لَا عَلِيُّ لَمَا خَلَقْتُكِ ، وَ لَوْ لا فَاطِمَةَ لَمَّا خلقتكما﴾ .ثُمَّ قَالَ جَابِرٌ: هَذَا مِنْ الْأَسْرَارِ الَّتِی أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ بِکِتْمَانِهِ إِلَّا عَنْ أَهْلِهِ. </span><span lang="AR-SA">»</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">(</span> [<span lang="AR-SA">جنة العاصمة</span>](https://www.ghbook.ir/index.php?name=%D8%AC%D9%86%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9%20:%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%20%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA%20%D9%88%20%D8%AD%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%20%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA%20%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87%20%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7&option=com_dbook&task=readonline&book_id=3731&page=309&chkhashk=E3C7070CB3&Itemid=218&lang=fa&tmpl=component)<span dir="LTR"> : </span><span lang="AR-SA">در تاريخ ولادت و حالات حضرت فاطمه سلام الله عليها ، ص 301</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">-۳۰۲)</span>

<span lang="AR-SA">برخی از بزرگان سند مذکور را جعلی دانسته اند:« در آن طریق ابن عرندس از کسی نقل میکند که مدتها بعد از او متولد شده است</span><span dir="LTR">.</span><span lang="AR-SA">»( جرعه ای از دریا ج۲ ص۶۸۴) چرا که ابن عرندس، متوفای ۸۴۰ هجری است در حالی که ابراهیم بن حسن ذراق شیخ محقق ثانی است و تا سال ۹۰۸ یا ۹۲۰ (روضات الجنات في أحوال العلماء و السادات، ج‏1، ص: 26)زنده بوده است.( جناب ابراهیم بن سلیمان قطیفی در اجازه خود<span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">به استرابادی در ابتدای سال ۹۲۰ هجری، از تعبیر قدس الله روحه برای استاد خود جناب ذراق بهره می برد</span><span lang="AR-SA">)</span>

<span lang="AR-SA">لکن باید در نظر گرفت که تاریخ وفات ابن عرندس بر ما آشکار نیست. مرحوم سید حسن صدر </span><span lang="AR-SA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr;">صریحاً</span><span lang="AR-SA"> او را از شعرای برجسته قرن یازدهم عنوان می کند و اولین کسی که تاریخ وفات او را ۸۴۰ عنوان کرده است، سماوی در کتاب طلیعة الشعراء است. معاصر وی، یعقوبی در بابلیات اما تاریخ وفات را حدود سال ۹۰۰ هجری عنوان می کند که با در نظر گرفتن این تاریخ قطع به جعلی بودن یا ظن قوی به آن از بین می رود؛ چرا که هر دو معاصرند و نقل یکی از دیگری بلا اشکال. </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">برخی دیگر در مقام نقد به فاصله چهار قرنه مرحوم شهید اول از جناب شیخ صدوق </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">رحمه‌الله</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> یا فاصله بین صدوق </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">رحمه‌الله</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> تا جابر بن یزید جعفی اشاره </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">کرده‌اند</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.:</span> <span lang="FA" style="mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">اما آن‌چه مهم است آن‌که </span><span lang="AR-SA">بین شهید اول (متوفای ۷۸۶) تا شیخ صدوق (متوفای</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Cambria',serif; mso-bidi-font-family: Cambria;"> </span><span lang="AR-SA"> ۳۸۱) حدود ۴ قرن فاصله است</span><span lang="AR-SA" style="mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: red; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">و این در حالی است که علی رغم شهرت مرحوم شیخ صدوق و نیز شهرت بسیار کتب او، هیچ کسی (چه بین مرحوم شیخ تا شهید که حدود ۴۰۰ سال فاصله است) چنین مطلبی را روایت نکرده و در کتب او ندیده است و بسیار بعید و بلکه تا حدودی غیر ممکن به نظر می‌رسد که این حدیث با این محتوای خاص را مرحوم شیخ در کتبش ننوشته و تنها به نقل شفاهی اکتفا کرده باشد و این نقل شفاهی از طریقی که معلوم نیست، به مرحوم شهید رسیده باشد، لذا بعید نیست که ناخواسته اشتباهی از جانب مرحوم شهید و یا یکی از افراد بعد از ایشان رخ داده باشد.(</span>[<span lang="FA" style="mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">بررسی حدیث لولاک لما خلقت الافلاک و لولا فاطمة لما خلقتکما</span>](https://ehtejaj.com/main/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%ad%d8%af%db%8c%d8%ab-%d9%84%d9%88%d9%84%d8%a7%da%a9-%d9%84%d9%85%d8%a7-%d8%ae%d9%84%d9%82%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%81%d9%84%d8%a7%da%a9-%d9%88-%d9%84%d9%88/)<span lang="FA" style="mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">این در حالی است که دقت در متن سند و توجه به کلمه «بطرقه المتصلة»، پاسخ روشنی به این نقد است. کسانی که با اجازات آشنا هستند </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">می‌دانند</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> که در مسیر رسیدن به متقدمین اصحاب، اجلاء و بزرگانی هستند که با طرق متعدد کتب و روایات متقدمین اصحاب را نقل </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">کرده‌اند</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">(به تعبیری دیگر </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">می‌توان</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> این بزرگواران را به ایستگاه های مختلف در مسیر رسیدن سند به امام معصوم </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">معرّفی</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> کرد) یکی از این بزرگان شهید اول است که نوع اسناد متأخرین از مسیر ایشان </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">می‌گذرد</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">. بنابراین وقتی سند را به ایشان رسانده ایم و راویان از ایشان تا جناب صدوق یا سید مرتضی و دیگران روشن است، به ذکر ایشان و نقل عبارت بطرقه المتصلة اکتفا </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">می‌کنیم</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">. </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">به‌عنوان</span><span lang="AR-SA"> نمونه در اجازه جد شیخ بهائی رهما به شیخ </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">علي بن حسن جبعي‏</span><span lang="AR-SA"> و در مقام اجازه نقل صحیفه سجادیه به نقل سند تا شهید اول اکتفا شده است:</span>

<span lang="AR-SA">و رويتها أيضا له بحق الإجازة عن الشيخ الجليل بهاء الدين أبي القاسم علي ولد الشيخ الإمام العالم المحقق خاتم المجتهدين أبي عبد الله **شمس الدين محمد بن‏ مكي‏** عن والده المذكور قدس الله سره **بطريقة المتصل إلى الإمام** المذكور آنفا فليرو ذلك لمن شاء و أحب فإنه أهل لذلك و أعلى و أعظم شأنا و محلا.( بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏104 ؛ ص213)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اما طریق شهید اول روشن است؛ </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">به‌عنوان</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> نمونه در اربعین حدیث ایشان یکی از این طرق ذکر شده است:</span>

<span lang="AR-SA">الحديث الرابع عشر</span>

<span lang="AR-SA">: ما أخبرني به الشيخ الإمام فخر الدين أيضا، عن والده عن السعيد المغفور السيد الإمام الزاهد العالم المتبحر جمال الدين أبي الفضائل أحمد بن موسى بن جعفر بن الطاوس العلوي الحسني، قال:أخبرنا السيد محيي الدين محمد بن عبد الله بن زهرة الحسيني، قال:أخبرنا الفقيه رشيد الدين أبو جعفر محمد بن علي بن شهرآشوب المازندراني عن السيد الجليل أبي الفضل الداعي بن علي الحسيني السروي \[عن الشيخ المفيد عبد الجبار المقري‏\]، عن الشيخ أبي جعفر الطوسي عن أبي عبد الله الحسين بن عبيد الله‏الغضائري‏ عن الشيخ أبي جعفر بن بابويه، عن والده عن الشيخ أبي القاسم سعد بن عبد الله القمي عن الشيخ الجليل أبي جعفر أحمد بن محمد بن عيسى الأشعري القمي عن الحسين بن سعيد الأهوازي، عن الثقة فضالة بن أيوب الأزدي عن الثقة حماد بن عثمان بن زياد الرواسي‏ المعروف بالناب، قال:حدثني محمد بن موسى الهذلي، عن علي بن الحسين عليهما السلام قال: أتى رسول الله صلى الله عليه و آله الثقفي يسأل عن الصلاة.فقال \[له‏\] رسول الله صلى الله عليه و آله: إذا قمت \[إلى‏\]صلاتك فأقبل على الله بوجهك يقبل عليك فإذا ركعت فانشر أصابعك على ركبتيك و ارفع صلبك، فإذا سجدت فمكن جبهتك من الأرض، و لا تنقر كنقر الديك‏.( الأربعون حديثا (للشهيد الأول) ؛ ص42-۴۳)</span>

<span lang="AR-SA">مرحوم صاحب وسائل این روایت را در کتاب خود به نقل از شهید </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">می‌آورد</span><span lang="AR-SA"> با اکتفا به عبارت « محمد بن مكي الشهيد في كتاب الأربعين بإسناده عن ابن بابويه» (وسائل الشيعة ؛ ج‏5 ؛ ص472 و همین طور در بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏81، ص: 220)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">نکته جالب در این روایت، </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">این‌که</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">هیچ‌یک</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> از منابع متقدم و کتب موجود از صدوق </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">رحمه‌الله</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و دیگران این روایت را نقل </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;">نکرده‌اند</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و در میان کتب موجود، تنها مصدر این روایت کتاب چهل حدیث شهید اول است و ازاین‌جهت همانند روایت لولا فاطمة می‌باشد و نافی استبعاد مذکور در متن.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">برای مشاهده تفصیلی مستندات در این زمینه به صفحه«</span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">حدیث لولا فاطمة لما خلقتکما</span>](https://amafhhjm.ir/wp/almobin/Amafhhjm/q-tfs-033-033-homfatemah/q-tfs-033-033-ahlbayt-03-00007.html)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">» در سایت فدکیه مراجعه فرمایید.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7) <span lang="AR-SA">در این زمینه همچنین به مقاله گردآوری «</span>[<span lang="AR-SA">کوکب درّی؛ تفسیر آیه مبارکه نور</span>](https://almabahes.ir/books/kokb-dry-tfsyr-ayh-mbarkh-nor/page/ahadyth-thyl-ayh-nor#_ftnref3)<span lang="AR-SA">» مراجعه فرمایید.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">استاد در پاسخ به </span><span lang="FA">سؤال</span> <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">زیر </span><span lang="FA">این‌چنین</span> <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">پاسخ </span><span lang="FA">داده‌اند</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">:</span>

<span lang="AR-SA">۴- مرحوم مجلسی اول و دوم و برخی دیگر از علماء در ارتباط با عباراتی مانند بکم فتح الله و بکم یختم یا لولانا ماخلق الله ادم و الجنه و النار یا سبحان من خلق السماوات و الارض و الجنه و النار لمحمد و ال محمد و امثال این عبارات موضوع علت غائی را مطرح نموده اند به اینکه ان الائمه هم المقصودون من خلقة المخلوقات لطفا بفرمایید چطور و به چه معنایی اهل بیت علت غائی خلقت هستند و این مطلب چطور با ایه ی کریمه ی ماخلقت الجن والانس الا لیعبدون جمع می شود؟ آیا صحیح است بگوئیم خداوند خودش علت غائی خلقت است؟ باتشکر. جزاکم الله خیرا</span>

<span lang="AR-SA">۴- مقصود از علت غایی همان لولاک لما خلقت الافلاک است، و علت غایی مراتب دارد، علل واسطه غائیة هم داریم، علل جزئیة و کلیة هم داریم، علة العلل و غایة الغایات هم داریم، ولی اصل مقام ذات، معنا ندارد غایة باشد، چون اساسا غیر برای او مطرح نیست، نه اینکه محال است. و اما آیه شریفه الا لیعبدون، که غایة اشخاص است، و یا غایت مجتمع، پس دنباله آیه توضیح میدهد، ما ارید منهم من رزق و ما ارید ان یطعمون ان الله هو الرزاق ذو القوة المتین، یعنی گمان نکنید مثل پادشاهان، خدا باید کارهایش را توسط عبید انجام دهد، غذا و ناهار پادشاه اگر عبید نباشند تعطیل است! خدا بندگی خواسته است، نه کارگر، و در روایت علی ما بالبال آمده: ای لیعرفون، بندگی بدون پشتوانه معرفت و بدون پیشرفت معرفت نمیخواهد، و گرنه میشود فرمایش حضرت سید الشهداء علیه السلام: لعق علی السنتهم اذا محصوا بالبلاء قلّ الدیانون، و بنابر اینکه مقصود از لیعبدون، حصول بالاترین درجه بندگی در جمع خلائق باشد، پس تنها و تنها این درجه در چهارده معصوم علیهم السلام تحقق مییابد، و عبادت و عبودیت آنها میشود غایة الغایات لیعبدون.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> محتوای این بخش از این نوشتار را به صورت کامل می توان در حدیث شریف کساء مشاهده کرد.اشاره به غایت خلقت آسمان ها و زمین و جایگاه خمسه طیبه در آن به گونه ای که حتی جناب جبرئیل نیز تقاضای هبوط به زمین می کند تا در زمره آنان باشد و بیان مسیر برای شیعه که تمسک به حبل حضرات خمسه طیبه طریق وصول او به غایت خلقت است و امتداد ماجرای کسا.</span>

<span lang="AR-SA">در زمینه حدیث شریف و سند آن به صفحه </span>[<span lang="AR-SA">حدیث شریف کساء</span>](https://amafhhjm.ir/wp/almobin/Amafhhjm/q-tfs-033-033-homfatemah/q-tfs-033-033-ahlbayt-03-00005.html)<span lang="AR-SA"> در سایت فدکیه مراجعه فرمایید.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">افاده شده در </span>[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">جلسه تاریخ ۱۶/ ۱۲/ ۱۳۹۱</span>](https://amafhhjm.ir/wp/almobin/Amafhhjm/q-tfs-050-000-bahth/q-tfs-050-000-bahth-01-tafsir-0258-1391-qaaf-258.html)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> تفسیر سوره مبارکه ق</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# پیوست شماره ۱ : غایت خلقت در بیان آیت‌الله بهجت



# غایت خلقت؛ علم و معرفت

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">نتیجۀ خلق و مخلوق در حدیث قُدسی: (خَلَقتُ الاَشیاءَ لاَجلِکَ وَ خَلَقتُکَ لاَجلی: تمام اشیا را برای تو و تو را برای خودم آفریدم)، علم و معرفت است. </span>

# غایت خلقت؛ عبودیت

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">«و ما خَلَقتُ الجِنَّ و الإِنسَ الّا لِیَعبُدوُنِ»</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">باید همۀ ما متوجه و ملتفت باشیم که هدف از خلقت، عبودیت است برای همۀ بشر. باید بدانیم که این یک کلمه «إِلّا لِیَعْبُدُونِ»[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span>](#_ftn1)، معنایش این است که هرچه هست و نیست، در همین عبودیت خداست. هرچه هست و نیست، در تحصیل رضای خداست؛ در اعتقادات و در عملیات. باید بدانیم که حقِّ میل به یمین و یسار \[تمایل به راست و چپ\] نداریم \[بلکه\] باید در صراط مستقیم \[حرکت کنیم.\] «أَنِ اعْبُدُونِی هَذَا صِرَاطٌ مُستَقِیمٌ».[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span>](#_ftn2)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">باید بدانیم که تمام نتیجه و تمام سعادت در این است که ما موفق باشیم که عزم ثابتِ مستمر بر ترک معصیت، در اعتقادیات و در عملیات داشته باشیم. باید همین را هم از خدا و از مقربین خدا و از انبیا و اوصیا و وصیّ وقت \[امام زمان علیه‌السلام\] بخواهیم \[که\] از خدا بخواهند که ما موفق باشیم به اینکه در هر آن، هرجا باشیم، فقط و فقط رضای خدا را در نظر داشته باشیم. بخواهد، برویم؛ بخواهد، بایستیم. بخواهد، حرکت کنیم؛ بخواهد، ساکن باشیم. نباید آنی غفلت از همین یک کلمه داشته باشیم. تمام تشریفات \[از\] اول دین تا آخر دین، برای همین بندگی خداست.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کار بندگی به جایی می‌رسد که \[در روایت\] می‌فرمایند «لَا فَرْقَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُمْ إِلَّا أَنَّهُمْ عِبَادُکَ».[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span>](#_ftn3) هرکدام شبیه‌تر هستیم به انبیا و اوصیا و وصیّ وقت صلوات‌الله‌علیهم، به هدف نزدیک‌تریم. هرکدام از این وصیت و از این متروک که ثِقلین \[قرآن و عترت\] باشد، دور هستیم، از خدا دور هستیم.[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span>](#_ftn4)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">   
</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الحمد لله رب العالمین، والصلاة علی سید الأنبیاء والمرسلین، وعلی آله سادة الأوصیاء الطاهرین وعلی جمیع العترة المعصومین، واللعن الدائم علی أعدائهم أجمعین.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">جماعتی از این جانب، طلب موعظه و نصیحت می‌کنند؛ اگر مقصودشان این است که بگوییم و بشنوند و بار دیگر در وقت دیگر، بگوییم و بشنوند، حقیر عاجزم و بر اهل اطلاع پوشیده نیست، و اگر بگویند کلمه‌ای می‌خواهیم که اُم‌الکلمات باشد و کافی برای سعادت مطلقه دارین باشد، خدای تعالی قادر است که از بیان حقیر، آن را کشف فرماید و به شما برساند.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">پس عرض می‌کنم که غرض از خلق، عبودیت است «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُون»، و حقیقت عبودیت ترک معصیت است در اعتقاد که عملِ قلب است و در عملِ جوارح. و ترک معصیت، حاصل نمی‌شود به‌طوری‌که ملکه شخص بشود، مگر با دوام مراقبه و یاد خدا در هر حال و زمان و مکان و در میان مردم و در خلوت «و لا أقول سبحان الله و الحمد لله ، لکنه ذکر الله عند حلاله و حرامه».</span>

[<span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کتاب به‌سوی محبوب،</span>](https://bahjat.ir/fa/content/780)<span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ص٢٣-۲۴.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">استاد فاطمی نیا می‌گوید</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;"> :</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">از حضرت آیت الله العظمی بهجت شنیدم که فرمودند: در محضر استادمان آیت الله قاضی بودیم . ایشان فرزندان زیادی داشتند ؛ چون چند عیال داشتند ؛ بچه ها می‌آمدند، می گفتند : پول بدهید ! ایشان می فرمودند: نیست! در آخر که بچه ها رفتند، آقای قاضی فرمودند: من اگر بخواهم، طلا هم حاضر می شود! استاد من هم می توانست این کار را بکند، ولی ما نمی کنیم! هدف از خلقت ما این است که بندۀ خدا شویم، مقام بندگی خدا، بسیار مقام بالایی است. ما خلق نشده ایم که حتماً دارای کشف و کرامات باشیم، بلکه غرض اصلی، عبودیّت و بندگی است. چه مقامی بالاتر از این که خداوند رب العالمین از انسان راضی باشد؟</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;">!</span>

<span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> </span><span dir="RTL">[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">برگی از دفتر آفتاب،</span>](https://bahjat.ir/fa/content/14122)</span><span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ص٢٣٠-٢٣۱ و نکته‌ها از گفته ها، ج۱، ص ۱۴۹</span>

<span style="mso-bidi-language: FA;"> </span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ذاریات: ۵۶.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">یس: ۶۱</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مصباح‌المتهجد، ج۲، ص۸۰۳؛ مصباح كفعمی، ص۵۲۹؛ بحارالانوار، ج‌۹۵، ص۳۹۳</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="AR-SA">فیلم بیانات مرحوم آیت الله بهجت را در </span>[<span lang="AR-SA">اینجا</span>](https://bahjat.ir/fa/content/9186)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> مشاهده بفرمایید.</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# غایت خلقت؛ معرفت و عبودیت

<span lang="AR-SA">عبادت و معرفت ـ «<span class="artext">إِلا لِیعْبُدُون</span>» [<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span>](#_ftn1)و «<span class="artext">إِلا لیعْرِفُونَ</span>»[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span>](#_ftn2) ـ متلازمینند؛ لذا کسانی که دیده شهودشان قوی است، «<span class="artext">یسَبِحُونَ الیلَ وَ النهَارَ لاَ یفْتُرُونَ</span>؛ شب و روز تسبیح خدا را می‌کنند و هرگز خسته نمی‌شوند»[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span>](#_ftn3) هستند.</span>

[<span dir="RTL" lang="AR-SA">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/282)<span dir="RTL" lang="AR-SA">، ج۱، ص۳۷</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">حکمت آفرینش، معرفت جمال و کمال حق و مشاهده‌ی اسما و صفات اوست؛ «کنْتُ کنْزاً مَخْفیاً، فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُعْرَفَ، فَخَلَقْتُ الْخَلْقَ لِکی اُعْرَفَ؛ من گنجی پنهان بودم، دوست‌دار آن شدم که شناخته شوم، لذا مخلوقات را آفریدم، تا شناخته شوم».[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span>](#_ftn4)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">نقص بشر در پیروی از نفس، و دوری از تعالیم انبیا علیهم‌السلام و عدم پیروی از آنهاست، و کمال او در پیروی انبیا علیهم‌السلام و عبودیت است، تا اینکه شبیه و مُمثل (نمونه، تندیس) آنها بشود.</span>

<span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کتاب در محضر بهجت، ٣، ص۲۴۱</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ذاریات: ۵۶</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> تفسیر قرطبی، ج‌۱۷، ص‌۵۵؛ تفسیر الثعالبی، ج‌۵، ص‌۳۰۷. نیز از روایت منقول از امام حسین علیه‌السلام در بحار‌الانوار، ج‌۵، ص‌۳۶۲؛ ج‌۲۳، ص‌۸۳ و ۹۳ همین معنا استفاده می‌شود.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> انبیا: ۲۰</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۸ و ۳۴۴. ر.ک: شرح نهج‌البلاغه ابن‌ابی‌الحدید، ج۵، ص۱۶۳</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# غایت خلقت؛ بقا به معبود و فنا در وجود

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">جمع بین این دو روایت که ظاهراً متناقض به نظر می‌رسد، که می‌فرماید: «خُلِقْتُم لِلْبَقاءِ لا لِلْفَناءِ؛ برای بقا آفریده شده‌اید، نه برای فنا»[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span>](#_ftn1) و اینکه می‌فرماید: «خُلِقْتُمْ لِلفَناءِ لا لِلْبَقاءِ؛ برای فنا آفریده شده‌اید، نه برای بقا» این است که شما برای بقا به معبود و فنا در وجود، آفریده شده‌اید</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>

<span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کتاب </span><span dir="RTL">[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/10339)</span><span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، ٢، ص۳۶۰ </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بنده این دو عبارت را در روایت دیده یا شنیده‌ام:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">١. «خُلِقْتُمْ لِلْبَقاءِ لا لِلْفَناءِ؛ شما برای بقا و جاودانگی آفریده شده‌اید، نه برای فنا و نابودی»؛</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">٢. «خُلِقْتُمْ لِلْفَناءِ لا لِلْبَقاءِ؛ شما برای فنا و نابودی آفریده شده‌اید، نه برای بقا و جاودانی».</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">یعنی اگر تنها بدن باشد فانی می‌شود، ولی روح باقی است و با اعدامِ شخص، معدوم نمی‌گردد. وقتی جسم ضعیف باشد، آرامشی برای روح باقی نمی‌گذارد، و بالعکس.</span>

<span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کتاب در محضر بهجت٢، ص۸۵</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">غررالحکم، ص۱۳۳ و ۱۴۰؛ بحارالانوار، ج۶، ص۲۴۹؛ ج۵۸، ص۷۸</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# اعتراض ملائکه

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ملائکه چیزهای عجیب و غریبی در بشر می‌دیدند که از آب و گل آفریده شده و سنگین و تیره است؛ لذا از خدا سؤال و استفسار کردند که چرا می‌خواهی این را که غضب و شهوت دارد و جنگ و خونریزی و فساد از او بر می‌آید، خلق کنی؟ درحالی‌که: «وَ نَحْنُ نُسَبِحُ بِحَمْدِک وَ نُقَدِسُ لَک؛ درحالی‌که ما با ستایش تو، تسبیح تو را گفته و تو را به پاکی محض می‌ستاییم»؛[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span>](#_ftn1)یعنی هر مقصودی که از تسبیح و تقدیس داری در ما حاصل است. بنابراین، آفرینش انسان تحصیلِ حاصل است.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ولی خداوند در جواب فرمود: می‌خواهم کاسه‌ای خلق کنم که به آن تعلیم اسما کنم که قابلیت اقوی، و بیشتر از شما ظرفیت داشته باشد؛ لذا تحصیل حاصل نیست.</span>

<span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کتاب </span><span dir="RTL">[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/9741)</span><span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، ١، ص۲۹۷-٢٩٨</span>

<span lang="AR-SA">چون ملائکه دیدند معجون و خمیره و طینت آدم علیه‌السلام سنگین، تیره و از آب و گِل است، عرض کردند: «<span class="artext">أَتَجْعَلُ فِیهَا مَن یفْسِدُ فِیهَا وَ یسْفِک الدِمَآءَ</span>؛ آیا می‌خواهی کسی را در روی زمین قرار دهی که در آن تباهی کند و خون‌ها بریزد؟!».</span>

<span lang="AR-SA">او غضب و شهوت دارد و جنگ و خونریزی به‌پا می‌کند و نمی‌تواند مثل ما پرواز کند، ولی خداوند به آنها فهماند که بشر خاکی می‌تواند بالاتر از ملائکه اوج گیرد و فراتر از مقام آنها قدم نهد.</span>

<span lang="AR-SA">البته ما به همان سنگینی و به همان حالت خاکی باقی مانده‌ایم[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span>](#_ftn2). خدا نکند حرام در نزد انسان زینت داده شود. این یک بیماری قلبی است که انسان بدان مبتلا می‌شود، و با وجود راه‌های حلال که نیازش را برآورده می‌کند، خود را به حرام گرفتار می‌نماید! انسان می‌تواند به اختیار خویش هم‌نشین سلمان، و یا ابوجهل گردد.</span>

[<span dir="RTL" lang="AR-SA">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/9742)<span dir="RTL" lang="AR-SA">، ج۱، ص ۲۹۸</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ابلیس که عالِم، بلکه از علمای رتبه‌ی اول بود و خیلی هم می‌خواست منطقی صحبت کند، گفت: «خَلَقْتَنِی مِن نارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِینٍ؛ مرا از آتش آفریدی و آدم را از گل».[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span>](#_ftn3)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ملائکه هم به خلقت حضرت آدم علیه‌السلام اشکال داشتند، ولی پرسیدند و جواب شنیدند، گفتند: «أَتَجْعَلُ فِیهَا مَن یفْسِدُ فِیهَا؛ آیا کسی را در روی زمین قرار می‌دهی که فساد به پا کند؟»و خداوند فرمود: «إِنِّی أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ؛ من آنچه را که شما نمی‌دانید، می‌دانم».[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span>](#_ftn4)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کسی نبود به ابلیس بگوید که چرا به صورت جزم گفتی: «خَلَقْتَنِی مِن نارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِینٍ؛ مرا از آتش آفریدی و آدم را از گِل».[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span>](#_ftn5)آیا روشنایی ظاهری خود را دیدی و گفتی محال است که گل تیره و تاریک از تو اشرف باشد؟! حالا هم خیلی از مردم در دین و امور دینی اشکال می‌کنند و خیال می‌کنند که هیچ‌کس نمی‌تواند شبهات و پرسش‌های دینی و اعتقادی آنها را جواب دهد و حل کند، بدون اینکه از اهلش سؤال کنند.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">شیطان از خداوند متعال درخواست نمود که به‌جای سجده بر آدم علیه‌السلام چنان تو را عبادت کنم، که هیچ‌کس مثل آن، تو را عبادت نکرده باشد، ولی خداوند فرمود: «إِنّی أُحِبُّ أَنْ أُطاعَ مِنْ حَیثُ اُرید؛ من دوست دارم آن‌گونه که می‌خواهم، مرا اطاعت کنند».[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span>](#_ftn6)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> شیطان با شش هزار سال عبادت[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span>](#_ftn7) عاقبتش آن‌طور شد، آیا ما می‌توانیم به خود مغرور شویم؟! به خدا پناه می‌بریم!</span>

<div id="bkmrk-" style="mso-element: footnote-list;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بقره: ۳۰</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> اشاره به آیه ۱۷۶ سوره اعراف که می‌فرماید</span><span dir="LTR">: «</span><span class="artext"><span lang="AR-SA">وَ لكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَواهُ</span></span><span dir="LTR">»</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اعراف: ۱۲</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بقره: ۳۰</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اعراف: ۱۲</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بحارالانوار، ج۲، ص۲۶۲؛ ج۱۱، ص۱۴۵؛ ج۶۰، ص۲۵۰؛ قصص‌الانبیاء راوندی، ص۴۳</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">نهج‌البلاغه، ص۲۸۷؛ شرح نهج‌البلاغه ابن‌ابی‌الحدید، ج۱۳، ص۱۳۱؛ بحارالانوار، ج۶۰، ص۲۱۴؛ ج۱۴، ص۴۶۵</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# تقرب به ثقلین؛ نزدیکی به غایت خلقت

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">هر چه ما به این دو ثقل -که قرآن و عترت باشد- نزدیک هستیم، به خدا نزدیک‌تریم؛ به هدف خلقتمان نزدیک‌تریم، \[و در واقع\] واصلیم.  
نباید خیال کنیم ما می‌توانیم دراینجا به افکار و آراء خود متکی باشیم. کسانی که به این ثقلین اعتماد ندارند، تمسک ندارند،‌ از هدف خلقت خود دورند.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کسانی که بگویند ما قرآن را می‌خواهیم، \[اما\] عترت را نمی‌خواهیم، \[در واقع\] قرآن را نخواسته‌اند. \[چراکه همان\] قرآن می‌گوید: </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا».</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الیوم؛ به چه چیزی اختصاص دارد که سبب اکمال است؟!!</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">چه چیزی سبب است برای اینکه \[امروز\] اسلام دین مرضی خدا باشد؟!!</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اسلام همیشه دین مرضی خدا بوده، پس \[مقصود این است که\] امروز \[روز\] تکمیل و اکمال این دین است، تمام رضای خدا در این دو است.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اگر کسی هم بگوید؛ من عترت را می‌خواهم، \[اما\] قرآن را نمی‌خواهم، \[در حقیقت\] عترت را \[هم\]نخواسته است، عترت را \[هم\] ندارد.  
عترت و قرآن شیءٌ واحد (یک چیز هستند).</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">این، شارح مجهولات آن برای ما است، آن \[هم\] شارع مجهولات این است.\[بنابراین\] نمی‌توانیم \[از این دو\] مستغنی شویم. کسی که بگوید کتاب خدا ما را بس است، یعنی بس است کتاب خدا از کتاب خدا، \[آیا\] چنینی چیزی می‌شود؟!!</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اگر کسی بگوید نخیر، عترت کافی است، به قرآن کار نداریم، \[در حقیقت\] با عترت \[هم\] کار ندارد.عترت، اول و آخرشان قرآن است. مرجع متشابهات قرآن عترت است، مرجع مجهولات عترت قرآن است؛ </span><span lang="AR-SA">«ما خالَفَ کِتابَ اللهِ لَمْ نَقُلْه».</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">باید بدانیم که آن به آن \[باید مراقب باشیم\] که از عبودیت و تحصیل رضای خدا در اعتقاد و عمل، در شخصیاتمان، در اجتماعیاتمان، در نوعیاتمان غافل نشویم. در این کار مسامحه نکنیم. آنی که ما خود را از ثقلین دور کنیم، از خدا دور کرده‌ایم.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">پس قهرا \[در نتیجه\]باید بدانیم که باید متوسل به همین وسایل و مقربین باشیم؛ الاقرب فالاقرب؛ تا برسد به امام زمان صلوات الله علیه عجل الله فرجه، و عجل الله فرجنا بفرجه و جعلنا معه، الحمد لله الذی جعلنا من المتمسکین بولایة امیر المؤمنین علیّ بن‌ابی‌طالب و الائمة من ذریته علیهم السلام.</span>

[<span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">گزیده‌ای از بیانات حضرت آیت‌الله بهجت قدس‌سره در روز عید غدیر - سال ١٣٨٠</span>](https://bahjat.ir/fa/content/11007)<span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">؛ مراسم رونمایی از ضریح مطهر حرم حضرت معصومه علیهاالسلام</span>

# آثار علم به غایت خلقت

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اگر کسی هدف خلقت انسان را بفهمد، بسیار برایش شیرین است که هفتاد بار زنده می شود، و دوباره شهید شود! </span>

<span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">کتاب </span><span dir="RTL">[<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فریادگر توحید</span>](https://bahjat.ir/fa/content/10706)</span><span dir="RTL" lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، ص ۱۸۷ و جرعه وصال، ص٩٣</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">خداوند انسان را طوری آفریده که می‌تواند از راه عبودیّت و بندگی خالص، از مقام ملایکه گام فراتر نهد و مقامات انبیا و اولیا را کسب نماید</span><span dir="LTR" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>

[<span dir="RTL" lang="AR-SA">در محضر بهجت</span>](https://bahjat.ir/fa/content/12921)<span dir="RTL" lang="AR-SA">، ج۲، ص۳۶۳</span>

# پیوست شماره ۲: اولیاء دین، غایت خلقت؛ از منظر روایات



# اعتقادات الامامیه

<span lang="AR-SA">و يجب أن نعتقد أن الله تعالى لم يخلق خلقا أفضل من محمد و الأئمة، و أنهم أحب الخلق إلى الله، و أكرمهم عليه‏</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftn1)<span lang="AR-SA">، و أولهم إقرارا به لما أخذ الله ميثاق النبيين‏ و أشهدهم على أنفسهم أ لست بربكم قالوا بلى<span style="color: #006a0f;">‏</span></span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftn2)<span lang="AR-SA">.</span>

<span lang="AR-SA">و أن الله تعالى بعث نبيه محمدا صلى الله عليه و آله و سلم إلى الأنبياء في الذر.</span>

<span lang="AR-SA">و أن الله تعالى أعطى ما أعطى كل نبي على قدر معرفته نبينا، و سبقه إلى الإقرار به.</span>

<span lang="AR-SA">و أن‏</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftn3)<span lang="AR-SA"> الله تعالى خلق جميع ما خلق له و لأهل بيته‏</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftn4)<span lang="AR-SA">- عليهم السلام-. **و أنه لولاهم‏ لما خلق الله السماء و الأرض، و لا الجنة و لا النار، و لا آدم و لا حواء، و لا الملائكة و لا شيئا مما خلق‏**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn5)**<span lang="AR-SA">، صلوات الله عليهم أجمعين</span>**<span lang="AR-SA">.</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftn6)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">( 2) ليست في م، ج.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">( 3) الأعراف 7: 172.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">( 4) في م: فان، و في ر: و نعتقد أن.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">( 5) في س: نبيه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">( 6) العبارة في م: و لا الملائكة و لا الأشياء.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="AR-SA">إعتقادات الإمامية (للصدوق) ؛ ص93</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# بحارالانوار

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۶۳- عد، العقائد يجب أن يعتقد أن الله عز و جل لم يخلق خلقا أفضل من محمد ص و الأئمة ع و أنهم أحب الخلق إلى الله عز و جل و أكرمهم و أولهم إقرارا به لما أخذ الله ميثاق النبيين في الذر و أن الله تعالى أعطى‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> كل نبي على قدر معرفته نبينا ص و سبقه إلى الإقرار به و يعتقد أن الله تعالى خلق جميع ما خلق‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> له و لأهل بيته ع و أنه **لولاهم‏ ما خلق السماء و لا الأرض و لا الجنة و لا النار و لا آدم و لا حواء و لا الملائكة و لا شيئا مما خلق صلوات الله عليهم أجمعين**‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 3) في المصدر: اعطى ما أعطى كل نبي على قدر معرفته و معرفة نبينا محمد( ص).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 4) في المصدر جميع الخلق له.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 5) اعتقادات الصدوق: 106 و 107.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص297</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۱) لولاک لما خلقت الافلاک

### **<span lang="FA">الانوار فی مولد النبی ص</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بحذف الأسانيد قال علي ع‏: كان الله تعالى و لا شي‏ء معه فأول ما خلق نور حبيبه قبل أن يخلق الماء و العرش و الكرسي و اللوح و القلم و الجنة و النار و الحجاب و السحاب و آدم و حواء بأربعة آلاف عام فأمر الله تعالى طاوس الملائكة و هو جبرئيل لما خلق نور محمد ص بقي ألف عام واقفا بين يدي الله عز و جل يسبحه و يحمده فقال الله يا عبدي أنت المراد و أنا المريد و أنت خيرتي من خلقي فو عزتي و جلالي **لولاك ما خلقت‏ الأفلاك‏** و لا الدنيا و لا الأرض فمن أحبك أحببته و من أبغضك أبغضته فتلألأ نور رسول الله ص و ارتفع شأنه و شعاعه فخلق الله تعالى من نوره اثني عشر حجابا أولها حجاب القدرة ثم حجاب العظمة ثم حجاب العزة ثم حجاب الهيبة ثم حجاب الجبروت ثم حجاب الرحمة ثم حجاب النبوة ثم حجاب الكبرياء ثم حجاب المنزلة ثم حجاب الرفعة ثم حجاب السعادة ثم حجاب الشفاعة ثم أمر الله تعالى نور محمد ص أن يدخل في حجاب القدرة فدخل و هو يقول سبحان عالم السر و الخفي عشرة آلاف عام و ثم أمره أن يدخل في حجاب العزة فدخل و هو يقول سبحان الملك المنان تسعة آلاف عام ثم دخل في حجاب الجبروت و هو يقول سبحان الكريم الأكرم ثمانية آلاف عام ثم دخل في حجاب الرحمة و هو يقول سبحان رب العرش سبعة آلاف عام ثم دخل في حجاب المنزلة و هو يقول سبحان ربي العظيم الأعظم ستة آلاف عام ثم دخل في حجاب الكرامة و هو يقول سبحان ربي الحميد المجيد خمسة آلاف عام ثم دخل في حجاب الرفعة و هو يقول سبحان ذي الملك و الملكوت أربعة آلاف عام ثم دخل في حجاب السعادة و هو يقول سبحان من نزل الأشياء و لم يزل ثلاثة آلاف عام ثم دخل في حجاب‏ الشفاعة و هو يقول سبحان الله ربي العظيم و بحمده ألفي عام ثم دخل في حجاب الكبرياء و هو يقول سبحان ذي العزة و السلطان ألف عام.‏[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></sup>](#_ftn1)</span>

### **<span lang="FA">مناقب ابن شهرآشوب</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال للخليل‏ أ و لم تؤمن‏ و قال للحبيب‏ آمن الرسول‏ قال الخليل‏ فإنهم عدو لي‏ و قال للحبيب لولاك لما خلقت‏ الأفلاك<span style="color: #d30000;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)

### **<span lang="FA">شرح کافی ملاصالح مازندرانی</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>(فانه رحمة للعالمين) باعتبار أنه يرشدهم الى صراط مستقيم أو أنه سبب لرفع العقوبة الدنيوية عن امته مثل المسخ و غيره أو أنه سبب لايجاد العالم كما ورد **«لولاك لما خلقت‏ الافلاك‏»** أو أنه سبب لنجاة الخلائق يوم القيمة</span>[<sup><span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)

### **<span lang="FA">الوافی</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و في الحديث القدسي</span><span lang="AR-SA" style="color: #780000;">‏</span><span lang="AR-SA"> مخاطبا إياه </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">لولاك لما خلقت‏ الأفلاك.</span>

<span lang="AR-SA" style="color: black;">و في هذا المعنى وردت روايات كثيرة.</span>[<sup><span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">515- 5 الكافي، 1/ 175/ 3/ 1 العدة عن أحمد عن محمد بن يحيى الخثعمي عن هشام عن ابن أبي يعفور قال سمعت أبا عبد الله ع يقول</span><span lang="AR-SA" style="color: #780000;">‏</span><span lang="AR-SA"> سادة النبيين و المرسلين خمسة و هم أولوا العزم من الرسل و عليهم دارت الرحى نوح و إبراهيم و موسى و عيسى و محمد صلوات الله عليه و عليهم و على جميع الأنبياء.</span>

<span lang="AR-SA">بيان‏</span>

<span lang="AR-SA">كأنه كني بالرحى عن الشرائع شبهها بالرحى لدورانها بين الأمم مستمرة إلى يوم القيامة و شبه أولي العزم بالماء الذي تدور عليه الرحى أو كنى بالرحى عن الأفلاك فإنها تدور و تدوم بوجود الأنبياء و دوام آثارهم و لولاهم لما دارت و لما بقيت‏</span>

**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">كما ورد في الحديث القدسي في حق نبينا ص لولاك لما خلقت‏ الأفلاك</span>**<span lang="AR-SA" style="color: #d30000;">‏</span><span lang="AR-SA" style="color: #242887;">.</span>[<sup><span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)

### **<span lang="FA">مدینه معاجز الائمه</span>**

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">لولاهما ما خلقت الافلاک</span>**

<span lang="AR-SA">610- أبو مخنف: بإسناده عن جابر بن عبد الله الأنصاري، قال: سألت رسول الله- صلى الله عليه و آله- عن مولد علي- عليه السلام-، قال: يا جابر، سألت عجيبا عن خير مولود، اعلم أن الله تعالى لما أراد أن يخلقني و يخلق عليا- عليه السلام-، قبل كل شي‏ء خلق درة عظيمة أكبر من الدنيا عشر مرات، ثم إن الله تعالى استودعنا في تلك الدرة، فمكثنا فيها مائة ألف عام نسبح الله تعالى و نقدسه، فلما أراد إيجاد الموجودات نظر إلى الدرة بعين التكوين، فذابت و انفجرت نصفين، فجعلني ربي في النصف الذي احتوى على النبوة، و جعل عليا- عليه السلام- في النصف الذي احتوى على الإمامة.</span>

<span lang="AR-SA">ثم خلق الله تعالى من تلك الدرة مائة بحر، فمن بعضه بحر العلم، و بحر الكرم، و بحر السخاء، و بحر الرضا، و بحر الرأفة، و بحر الرحمة، و بحر العفة، و بحر الفضل، و بحر الجود، و بحر الشجاعة، و بحر الهيبة، و بحر القدرة، و بحر العظمة،</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif;"> </span><span lang="AR-SA">و بحر الجبروت، و بحر الكبرياء، و بحر الملكوت، و بحر الجلال، و بحر النور، و بحر العلو، و بحر العزة، و بحر الكرامة، و بحر اللطف، و بحر الحكم، و بحر المغفرة، و بحر النبوة، و بحر الولاية، فمكثنا في كل بحر من البحور سبعة آلاف عام.</span>

<span lang="AR-SA">ثم إن الله تعالى خلق القلم و قال له: اكتب.</span>

<span lang="AR-SA">قال: و ما أكتب، يا رب؟</span>

<span lang="AR-SA">قال: اكتب توحيدي، فمكث القلم سكران من قول الله عز و جل عشرة آلاف عام.</span>

<span lang="AR-SA">ثم أفاق بعد ذلك، قال: و ما أكتب؟</span>

<span lang="AR-SA">قال: اكتب: لا إله إلا الله، محمد رسول الله، علي ولي الله.</span>

<span lang="AR-SA">فلما فرغ القلم من كتابة هذه الأسماء، قال: يا رب، و من هؤلاء الذين قرنت اسمهما باسمك؟</span>

<span lang="AR-SA">قال الله تعالى: يا قلم، محمد نبيي و خاتم أوليائي و أنبيائي، و علي وليي و خليفتي على عبادي و حجتي عليهم، و عزتي و جلالي **لولاهما ما خلقتك و لا خلفت اللوح المحفوظ.**</span>

<span lang="AR-SA">ثم قال له: اكتب.</span>

<span lang="AR-SA">قال: و ما أكتب؟</span>

<span lang="AR-SA">قال: \[اكتب‏\]<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></sup> صفاتي و أسمائي، فكتب القلم، فلم يزل يكتب ألف عام حتى كل و مل عن ذلك إلى يوم القيامة.</span>

<span lang="AR-SA">ثم إن الله تعالى خلق من نوري السماوات و الأرض و الجنة و النار و الكوثر و الصراط و العرش و الكرسي و الحجب و السحاب، و خلق من نور علي ابن أبي طالب الشمس و القمر و النجوم قبل أن يخلق آدم- عليه السلام- بألفي عام.</span>

<span lang="AR-SA">ثم إن الله تبارك و تعالى أمر القلم أن يكتب في كل ورقة من أشجار الجنة، و على كل باب من أبوابها و أبواب السماوات و الأرض و الجبال و الشجر:لا إله إلا الله، محمد رسول الله، علي ولي الله.</span>

<span lang="AR-SA">ثم إن الله تعالى أمر نور رسول الله- صلى الله عليه و آله- و نور علي بن أبي طالب- عليه السلام- أن يدخلا في حجاب العظمة، ثم حجاب العزة، ثم حجاب الهيبة، ثم حجاب الكبرياء، ثم حجاب الرحمة، ثم حجاب المنزلة، ثم حجاب الرفعة، ثم حجاب السعادة، ثم حجاب النبوة، ثم حجاب الولاية، ثم حجاب الشفاعة، فلم يزالا كذلك من حجاب إلى حجاب، فكل حجاب يمكثان فيه ألف عام.</span>

<span lang="AR-SA">ثم قال: يا جابر، اعلم أن الله تعالى خلقني من نوره، و خلق عليا من نوري، و كلنا من نور واحد، و خلقنا الله تعالى و لم يخلق سماء و لا أرضا و لا شمسا و لا قمرا و لا ظلمة و لا ضياء و لا برا و لا بحرا و لا هواء، و قبل أن يخلق آدم- عليه السلام- بألفي عام.</span>

<span lang="AR-SA">ثم إن الله تعالى سبح نفسه فسبحنا، و قدس نفسه فقدسنا، فشكر الله لنا ذلك و قد خلق الله السماوات و الأرضين من تسبيحي، و السماء رفعها، و الأرض سطحها، و خلق من تسبيح علي بن أبي طالب الملائكة، فجميع ما سبحت الملائكة لعلي بن أبي طالب و شيعته إلى يوم القيامة، و لما نفخ الله الروح في آدم- عليه السلام- قال الله: و عزتي و جلالي، لو لا عبدان اريد أن أخلقهما في دار الدنيا ما خلقتك.</span>

<span lang="AR-SA">قال آدم- عليه السلام-: إلهي و سيدي و مولاي، هل يكونان مني أم لا؟</span>

<span lang="AR-SA">قال: بلى يا آدم، ارفع رأسك و انظر، فرفع رأسه فإذا على ساق العرش مكتوب: لا إله إلا الله، محمد رسول الله نبي الرحمة، و علي مقيم الحجة، من عرفهما زكى و طاب، و من جهلهما لعن و خاب، و لما خلق الله آدم- عليه السلام- و نفخ فيه من روحه نقل روح حبيبه و نبيه و نور وليه في صلب آدم- عليه السلام-.</span>

<span lang="AR-SA">قال رسول الله- صلى الله عليه و آله-: أما أنا فاستقريت في الجانب الأيمن، و أما علي بن أبي طالب- عليه السلام- في الأيسر، و كانت الملائكة يقفون وراءه صفوفا.</span>

<span lang="AR-SA">فقال آدم- عليه السلام-: يا رب، لأي شي‏ء تقف الملائكة ورائي؟</span>

<span lang="AR-SA">فقال الله تعالى: لأجل نور ولديك اللذين هما في صلبك محمد بن عبد الله و علي بن أبي طالب- عليه السلام-، </span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و لولاهما ما خلقت‏ الأفلاك</span>**<span lang="AR-SA" style="color: #d30000;">‏</span><span lang="AR-SA">، و كان يسمع في ظهره التقديس و التسبيح.</span>

<span lang="AR-SA">قال: يا رب، اجعلهما أمامي حتى تستقبلني الملائكة، فحولهما<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></sup> تعالى من ظهره إلى جبينه، فصارت الملائكة تقف أمامه صفوفا، فسأل ربه أن يجعلهما في مكان يراه، فنقلنا الله من جبينه إلى يده اليمنى.</span>

<span lang="AR-SA">قال رسول الله- صلى الله عليه و آله-: أما أنا كنت في اصبعه السبابة، و علي في اصبعه الوسطى، و ابنتي فاطمة في التي تليها، و الحسن في الخنصر، و الحسين في الإبهام.</span>

<span lang="AR-SA">ثم أمر الله تعالى الملائكة بالسجود لادم- عليه السلام- فسجدوا تعظيما و إجلالا لتلك الأشباح، فتعجب آدم من ذلك فرفع رأسه إلى العرش، فكشف الله عن بصره فرأى نورا، فقال: إلهي و سيدي و مولاي، و ما هذا النور؟</span>

<span lang="AR-SA">فقال: هذا نور محمد صفوتي من خلقي، فرأى نورا إلى جنبه، فقال: إلهي و سيدي و مولاي، و ما هذا النور؟</span>

<span lang="AR-SA">فقال: هذا نور علي بن أبي طالب- عليه السلام- وليي و ناصر ديني، فرأى إلى‏<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></sup> جنبهما ثلاثة أنوار، فقال: إلهي، و ما هذه الأنوار؟</span>

<span lang="AR-SA">فقال: هذا نور فاطمة، فطم محبيها من النار، و هذان نورا ولديهما الحسن‏</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif;"> </span><span lang="AR-SA">و الحسين، فقال: أرى تسعة أنوار قد أحدقت بهم، فقيل: هؤلاء الأئمة من ولد علي بن أبي طالب و فاطمة- عليهما السلام- فقال: إلهي بحق هؤلاء الخمسة إلا ما عرفتني التسعة من ولد علي- عليه السلام-.</span>

<span lang="AR-SA">فقال: علي بن الحسين، ثم محمد الباقر، ثم جعفر الصادق، ثم موسى الكاظم، ثم علي الرضا، ثم محمد الجواد، ثم علي الهادي، ثم الحسن العسكري، ثم الحجة القائم المهدي- صلوات الله عليهم أجمعين-.</span>

<span lang="AR-SA">فقال: إلهي و سيدي، إنك قد عرفتني بهم فاجعلهم مني، و يدل على ذلك‏<span style="color: #006a0f;"> </span></span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و علم آدم الأسماء كلها</span>[<sup><span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)

### **<span lang="FA">مرآه العقول</span>**

<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; color: #64287e;">" </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بنا أثمرت الأشجار"</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; color: black;"> إذ الغاية في خلق العالم المعرفة و العبادة كما دلت عليه الآيات و الأخبار، و لا يتأتى الكامل منهما إلا منهم، و لا يتأتيان من سائر الخلق إلا بهم، فهم سبب نظام العالم، و لذا يختل عند فقد الإمام لانتفاء الغاية و قد </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال سبحانه: **لولاك لما خلقت‏ الأفلاك‏،**</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; color: black;"> قيل: و يحتمل أن يكون أثمار الأشجار و إيناع الأثمار و جرى الأنهار" إه" كناية عن ظهور الكمالات النفسانية و الجسمانية، و وصولها إلى غايتها المطلوبة، و ظهور العلم و أمثاله، و قال في النهاية أينع الثمر يونع و ينع يينع فهو مونع و يانع إذا أدرك و نضج و أينع أكثر استعمالا، و العشب بالضم الكلاء الرطب.</span>[<sup><span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الحديث الثالث‏: موثق‏" و عليهم دارت الرحى" أي</span><span lang="AR-SA"> رحا النبوة و الرسالة و الشريعة و الدين، و سائر الأنبياء تابعون لهم فهم بمنزلة القطب للرحى، و قيل: كنى بالرحى عن الشرائع لدورانها بين الأمم مستمرة إلى يوم القيامة، و شبه أولو العزم بالماء الذي تدور عليه الرحى، أو كنى بالرحى عن الأفلاك، فإنها تدور و تدوم بوجود الأنبياء و دوام آثارهم و لولاهم لما دارت و لما بقيت كما ورد في الحديث القدسي في حق نبينا صلى الله عليه و </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">آله: لولاك لما خلقت‏ الأفلاك</span><span lang="AR-SA" style="color: #d30000;">‏</span><span lang="AR-SA">.</span>[<sup><span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></sup>](#_ftn8)

### **<span lang="FA">بحار الانوار</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فروي‏ عن أمير المؤمنين علي بن أبي طالب ع قال:</span><span lang="AR-SA"> كان الله و لا شي‏ء معه فأول‏</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif;"> </span><span lang="AR-SA">ما خلق نور حبيبه محمد ص قبل خلق الماء و العرش و الكرسي و السماوات و الأرض و اللوح و القلم و الجنة و النار و الملائكة و آدم و حواء بأربعة و عشرين و أربعمائة ألف عام فلما خلق الله تعالى نور نبينا محمد ص بقي ألف عام بين يدي الله عز و جل واقفا يسبحه و يحمده و الحق تبارك و تعالى ينظر إليه و يقول يا عبدي أنت المراد و المريد و أنت خيرتي من </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">خلقي و عزتي و جلالي **لولاك ما خلقت‏ الأفلاك**‏ من</span><span lang="AR-SA"> أحبك أحببته و من أبغضك أبغضته فتلألأ نوره و ارتفع شعاعه فخلق الله منه اثني عشر حجابا أولها حجاب القدرة ثم حجاب العظمة ثم حجاب العزة ثم حجاب الهيبة ثم حجاب الجبروت ثم حجاب الرحمة ثم حجاب النبوة ثم حجاب الكبرياء<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></sup> ثم حجاب المنزلة ثم حجاب الرفعة ثم حجاب السعادة ثم حجاب الشفاعة ثم إن الله تعالى أمر نور رسول الله ص أن يدخل في حجاب القدرة فدخل و هو يقول سبحان العلي الأعلى و بقي على ذلك اثني عشر ألف عام ثم أمره أن يدخل في حجاب العظمة فدخل و هو يقول سبحان عالم السر و أخفى أحد عشر ألف عام ثم دخل في حجاب العزة و هو يقول سبحان الملك المنان عشرة آلاف عام ثم دخل في حجاب الهيبة و هو يقول سبحان من هو غني لا يفتقر تسعة آلاف عام ثم دخل في حجاب الجبروت و هو يقول سبحان الكريم الأكرم ثمانية آلاف عام ثم دخل في حجاب الرحمة و هو يقول سبحان رب العرش العظيم سبعة آلاف عام ثم دخل في حجاب النبوة و هو يقول سبحان ربك رب العزة عما يصفون ستة آلاف عام ثم دخل في حجاب الكبرياء و هو يقول سبحان العظيم الأعظم خمسة آلاف عام ثم دخل في حجاب المنزلة و هو يقول سبحان العليم الكريم أربعة آلاف عام ثم دخل في حجاب الرفعة و هو يقول سبحان ذي الملك و الملكوت ثلاثة آلاف عام ثم دخل في حجاب السعادة و هو يقول سبحان من يزيل الأشياء و لا يزول ألفي عام ثم دخل في حجاب الشفاعة و هو يقول سبحان الله و بحمده سبحان الله العظيم ألف عام‏</span>[<sup><span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; mso-bidi-font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></sup>](#_ftn9)

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">145 و قال أبو الحسن البكري‏ أستاذ الشهيد الثاني ره في كتاب الأنوار روي عن أمير المؤمنين أنه قال:</span><span lang="AR-SA"> كان الله و لا شي‏ء معه فأول ما خلق نور حبيبه </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">محمد ص قبل خلق الماء و العرش و الكرسي و السماوات و الأرض و اللوح و القلم و الجنة و النار و الملائكة و آدم و حواء بأربعة و عشرين و أربعمائة ألف عام فلما خلق‏ الله تعالى نور نبينا محمد ص بقي ألف عام بين يدي الله عز و جل واقفا يسبحه و يحمده و الحق تبارك و تعالى ينظر إليه و يقول يا عبدي أنت المراد و المريد و أنت خيرتي من خلقي و عزتي و جلالي **لولاك ما خلقت‏ الأفلاك**‏ من</span><span lang="AR-SA"> أحبك أحببته و من أبغضك أبغضته فتلألأ نوره و ارتفع شعاعه‏<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></sup></span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">الأنوار في مولد النبي صلى الله عليه و آله ؛ ص5</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif;">-۷</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="AR-SA">مناقب آل أبي طالب عليهم السلام (لابن شهرآشوب) ؛ ج‏1 ؛ ص217</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">شرح الكافي-الأصول و الروضة (للمولى صالح المازندراني) ؛ ج‏12 ؛ ص124</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="AR-SA">الوافي ؛ ج‏1 ؛ ص52</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="AR-SA">الوافي ؛ ج‏2 ؛ ص71-۷۲</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="AR-SA">مدينة معاجز الأئمة الإثني عشر ؛ ج‏2 ؛ ص367-۳۷۱</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7) <span lang="AR-SA">مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول ؛ ج‏2 ؛ ص117</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8) <span lang="AR-SA">مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول ؛ ج‏2 ؛ ص286</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏15، ص: ۲۷-۲۸</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۲) لولاک ما خلقت آدم

### **<span lang="FA">الیقین </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">158 الباب فيما نذكره من تسمية مولانا علي ع بأمير المؤمنين و سيد المسلمين و إمام المتقين و قائد الغر المحجلين من شيعته و أهل بيته‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #465bff; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #465bff; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> إلى جنات النعيم بأمر رب العالمين‏</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">عن أبي جعفر بن بابويه برجال المخالفين رويناه من كتابه كتاب أخبار الزهراء فاطمة بنت رسول الله ص‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فقال ما هذا لفظه حدثنا محمد بن الحسن بن سعيد</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> الهاشمي قال حدثنا فرات بن إبراهيم بن فرات الكوفي قال حدثنا محمد بن علي الهمداني قال حدثنا أبو الحسن بن خلف بن موسى بن الحسن الواسطي بواسط</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال حدثنا عبد الأعلى الصنعاني‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال حدثنا عبد الرزاق قال حدثنا معمر عن أبي يحيى عن مجاهد عن ابن عباس قال:<span style="color: #242887;"> </span>لما زوج رسول الله ص عليا ع فاطمة ع تحدثن نساء قريش و غيرهن و عيرنها و قلن زوجك رسول الله ص من عائل لا مال له فقال لها رسول الله ص يا فاطمة أ ما ترضين أن الله تبارك و تعالى اطلع اطلاعة إلى الأرض فاختار منها رجلين أحدهما أبوك و الآخر بعلك يا فاطمة كنت أنا و علي نورين‏[<span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span>](#_ftn6) بين يدي الله عز و جل مطيعين من قبل أن يخلق الله آدم بأربعة عشر ألف عام فلما خلق آدم قسم ذلك النور جزءين جزء أنا و جزء علي ثم إن قريشا تكلمت في ذلك و فشا الخبر فبلغ النبي ص فأمر بلالا فجمع الناس و خرج إلى مسجده و رقى منبره يحدث الناس بما خصه الله تعالى من الكرامة و بما خص به عليا و فاطمة ع فقال يا معشر الناس إنه<span style="color: #242887;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بلغني مقالتكم و إني محدثكم حديثا فعوه و احفظوه مني و اسمعوه فإني مخبركم بما خص به أهل البيت و بما خص به عليا من الفضل و الكرامة و فضله عليكم فلا تخالفوه فتنقلبوا على أعقابكم‏ و من ينقلب على عقبيه فلن يضر الله شيئا و سيجزي الله الشاكرين‏ معاشر الناس إن الله قد اختارني من خلقه فبعثني إليكم رسولا و اختار لي عليا خليفة و وصيا معاشر الناس إني لما أسري بي إلى السماء و تخلف عني جميع من كان معي من ملائكة السماوات و جبرئيل و الملائكة المقربين و وصلت إلى حجب ربي دخلت سبعين ألف حجاب بين كل حجاب إلى حجاب من حجب العزة و القدرة و البهاء و الكرامة و الكبرياء و العظمة و النور و الظلمة و الوقار حتى وصلت إلى حجاب الجلال فناجيت ربي تبارك و تعالى و قمت بين يديه و تقدم إلي عز ذكره بما أحبه و أمرني بما أراد لم أسأله لنفسي شيئا في علي ع إلا أعطاني و وعدني الشفاعة في شيعته و أوليائه ثم قال لي الجليل جل جلاله يا محمد من تحب من خلقي قلت أحب الذي تحبه أنت يا ربي قال لي جل جلاله فأحب عليا فإني أحبه و أحب من يحبه فخررت لله ساجدا مسبحا شاكرا لربي تبارك و تعالى فقال لي‏ يا محمد علي وليي و خيرتي بعدك من خلقي اخترته لك أخا و وصيا و وزيرا و صفيا و خليفة و ناصرا لك على أعدائي يا محمد و عزتي و جلالي لا يناوي عليا جبار إلا قصمته و لا يقاتل عليا عدو من أعدائي إلا هزمته‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></sup>](#_ftn8)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و أبدته يا محمد إني اطلعت على قلوب عبادي فوجدت عليا أنصح خلقي لك و أطوعهم لك فاتخذه أخا و خليفة و وصيا و زوجه ابنتك<span style="color: #242887;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span></sup>](#_ftn9)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فإني سأهب لهما غلامين طيبين طاهرين تقيين نقيين فبي حلفت و على نفسي حتمت أنه لا يتولين عليا و زوجته و ذريتهما أحد من خلقي إلا رفعت لواءه إلى قائمة عرشي و جنتي و بحبوحة كرامتي و سقيته من حظيرة قدسي و لا يعاديهم أحد و يعدل عن ولايتهم يا محمد إلا سلبته ودي و باعدته من قربي و ضاعفت عليهم عذابي و لعنتي يا محمد إنك رسولي إلى جميع خلقي و إن عليا وليي و أمير المؤمنين و على ذلك أخذت ميثاق ملائكتي و أنبيائي و جميع خلقي من قبل أن أخلق خلقا في سمائي<span style="color: #242887;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و أرضي محبة مني لك يا محمد و لعلي و لولدكما و لمن أحبكما و كان من شيعتكما و لذلك خلقتهم‏[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[11\]</span></span></sup>](#_ftn11)<sup> </sup>من خليقتكما فقلت إلهي<span style="color: #242887;"> و </span>سيدي فاجمع الأمة عليه فأبى علي و قال يا محمد إنه المبتلى و المبتلى به و إني جعلتكم محنة لخلقي أمتحن بكم جميع عبادي و خلقي في سمائي و أرضي و ما فيهن لأكمل الثواب لمن أطاعني فيكم و أحل عذابي و لعنتي على من خالفني فيكم و عصاني و بكم أميز الخبيث من الطيب يا محمد و عزتي و جلالي **لولاك ما خلقت‏ آدم‏ و لو لا علي ما خلقت الجنة** لأني بكم أجزي العباد يوم المعاد بالثواب و العقاب و بعلي و بالأئمة من‏ ولده أنتقم من أعدائي في دار الدنيا ثم إلي المصير للعباد و المعاد و أحكمكما في جنتي و ناري فلا يدخل الجنة لكما عدو و لا يدخل النار لكما ولي و بذلك أقسمت على نفسي ثم انصرفت فجعلت لا أخرج من حجاب من حجب ربي ذي الجلال و الإكرام إلا سمعت في النداء<span style="color: #242887;"> ورائي </span>يا محمد قدم عليا يا محمد استخلف عليا يا محمد أوص إلى علي يا محمد واخ عليا يا محمد أحب من يحب عليا يا محمد استوص بعلي و شيعته خيرا فلما وصلت إلى الملائكة جعلوا يهنئونني في السماوات و يقولون هنيئا لك يا رسول الله بكرامة لك و لعلي معاشر الناس علي أخي في الدنيا و الآخرة و وصيي و أميني على سري و سر رب العالمين و وزيري و خليفتي عليكم في حياتي و بعد وفاتي لا يتقدمه أحد غيري و خير من أخلف بعدي و لقد أعلمني ربي تبارك و تعالى أنه سيد المسلمين و إمام المتقين و أمير المؤمنين و وارثي و وارث النبيين و وصي رسول رب العالمين و قائد الغر المحجلين من شيعته و أهل ولايته إلى جنات النعيم بأمر رب العالمين يبعثه الله يوم القيامة مقاما محمودا يغبطه به الأولون و الآخرون بيده لوائي لواء الحمد يسير به أمامي و تحته آدم و جميع من ولد من النبيين و الشهداء و الصالحين إلى جنات النعيم حتما من الله محتوما من رب العالمين وعد وعدنيه ربي فيه‏ و لن يخلف الله وعده‏ و أنا على ذلك من الشاهدين‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[12\]</span></span></span></sup>](#_ftn12)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[13\]</span></span></span></sup>](#_ftn13)

### <span lang="FA">بحارالانوار </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">يا محمد إنك رسولي إلى جميع خلقي و إن عليا وليي و أمير المؤمنين و على ذلك أخذت ميثاق ملائكتي و أنبيائي و جميع خلقي و هم أرواح من قبل أن أخلق خلقا في سمائي و أرضي محبة مني لك يا محمد و لعلي و لولدكما و لمن أحبكما و كان من شيعتكما و لذلك خلقته من طينتكما فقلت إلهي و سيدي فاجمع الأمة فأبى علي و قال يا محمد إنه المبتلى و المبتلى به و إني جعلتكم محنة لخلقي أمتحن بكم جميع عبادي و خلقي في سمائي و أرضي و ما فيهن لأكمل الثواب‏ لمن أطاعني فيكم و أحل عذابي و لعنتي على من خالفني فيكم و عصاني و بكم أميز الخبيث من الطيب يا محمد و عزتي و جلالي **لولاك ما خلقت‏ آدم‏ و لو لا علي ما خلقت الجنة** لأني بكم أجزي العباد يوم المعاد بالثواب و العقاب و بعلي و بالأئمة من ولده أنتقم من أعدائي في دار الدنيا ثم إلي المصير للعباد و المعاد</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[14\]</span></span></span></sup>](#_ftn14)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و أحكمكما</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[15\]</span></span></span></sup>](#_ftn15)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> في جنتي و ناري فلا يدخل الجنة لكما عدو و لا يدخل النار لكما ولي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[16\]</span></span></span></sup>](#_ftn16)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 1) م: أهل بيته و ولايته.</span>

<div id="bkmrk--1" style="text-align: justify;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 2) من الكتب المفقودة اليوم، و قد روى عنه في سادس البحار كما قال في الذريعة.</span>

<div id="bkmrk--3" style="text-align: justify;"><div id="bkmrk--4" style="mso-element: footnote;"></div></div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 3) في البحار ج 18: حسن بن محمد بن سعيد.</span>

<div id="bkmrk--5" style="text-align: justify;"><div id="bkmrk--6" style="mso-element: footnote;"></div></div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 4) في البحار: أبو الحسن خلف بن موسى.</span>

<div id="bkmrk--7" style="text-align: justify;"><div id="bkmrk--8" style="mso-element: footnote;"></div></div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 5) قال في هامش البحار:« في النسخة المخطوطة: محمد بن عبد الأعلى».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 6) في البحار: نورا.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"> ( 7) الزيادة من البحار.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8)<span lang="AR-SA"> ( 9) ق خ ل: خرمته.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> ( 10) في البحار: زوج ابنتك.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10)<span lang="AR-SA"> ( 11) الزيادة من البحار.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11)<span lang="AR-SA"> ( 12) في النسخ: خلقته.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12)<span lang="AR-SA"> ( 13) أورده في البحار: ج 18 ص 397 ب 3 ح 101، كما أورده في البحار أيضا: ج 40 ص 18 ب 91 ح 36.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span></span>](#_ftnref13) <span lang="AR-SA">اليقين باختصاص مولانا علي عليه السلام بإمرة المؤمنين ؛ النص ؛ ص424-۴۲۷</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span></span>](#_ftnref14)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 1) في المحتضر: إلى المصير للعباد في المعاد.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[15\]</span></span></span></span>](#_ftnref15)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 2) حكمه: ولاه و اقامه حاكما. حكمه في الامر: فوض إليه الحكم فيه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[16\]</span></span></span></span>](#_ftnref16)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏18 ؛ ص399-۴۰۰</span>

<div id="bkmrk--9" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--10" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۳) لولاه ما خلقتک[آدم علیه السلام]

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">46- و روى علي بن الحسين المسعودي في كتاب إثبات الوصية، عن أمير المؤمنين‏ صلوات الله عليه و آله هذه الخطبة الحمد لله الذي توحد بصنع الأشياء و فطر أجناس البرايا على غير أصل و لا مثال … و أنا المقر بما أنزلت على ألسن أصفيائك أن أبانا آدم عند اعتدال نفسه و فراغك من خلقه رفع وجهه فواجهه من عرشك وسم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فيه لا إله إلا الله محمد رسول الله فقال إلهي من المقرون باسمك فقلت محمد خير من أخرجته من صلبك و اصطفيته بعدك من ولدك **و لولاه‏ ما خلقتك** فسبحانك لك العلم النافذ و القدر الغالب لم تزل الآباء تحمله‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و الأصلاب تنقله كلما أنزلته ساحة صلب جعلت له فيها صنعا يحث العقول على طاعته و يدعوها إلى متابعته‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> حتى نقلته إلى هاشم خير آبائه بعد إسماعيل فأي أب و جد و والد أسرة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و مجتمع عترة و مخرج طهر و مرجع فخر جعلت يا رب هاشما لقد أقمته لدن بيتك و جعلت له المشاعر و المتاجر</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ثم نقلته من هاشم إلى عبد المطلب فأنهجته سبيل إبراهيم و ألهمته رشدا للتأويل و تفصيل الحق و وهبت له عبد الله و أبا طالب و حمزة و فديته في القربان بعبد الله كسمتك في إبراهيم بإسماعيل و وسمت بأبي طالب‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> في ولده كسمتك في إسحاق بتقديسك عليهم و تقديم الصفوة لهم فلقد بلغت إلهي ببني أبي طالب الدرجة التي رفعت إليها فضلهم في الشرف الذي مددت به أعناقهم و الذكر الذي حليت به أسماءهم و جعلتهم معدن النور و جنته و صفوة الدين و ذروته و فريضة الوحي و سنته ثم أذنت لعبد الله في نبذه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 1) رسم خ ل.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 2) أي تحمل محمدا صلى الله عليه و آله.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 3) إشارة الى خوارق عادة كانت تظهر من آبائه بسببه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 4) الاسرة: اهل الرجل المعروفون بالعائلة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 5) و المفاخر. خ ل.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 6) في أبى طالب خ ل.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏25، ص: 25-٣١</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۴) لولاه ما زخرفت الجنان

### **<span lang="FA">الانوار فی مولد النبی ص </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">روى أبو الحسن عن كعب الأحبار و وهب بن منبه عن عبد الله بن العباس قال: لما أراد الله تعالى أن يخلق سيد المرسلين و أشرف الأولين و الآخرين و خاتم النبيين قال الله تعالى للملائكة إني أريد أن أخلق خلقا أفضله على الخلق أجمعين و أجعله أشرف‏ الأولين و الآخرين و المشفع فيهم يوم الدين **فلولاه ما زخرفت الجنان و لا أسعرت النيران** فاعرفوا منزلته و محله و أكرموه لكرامتي و عظموه لعظمتي فقالت الملائكة ما اعتراض العبد على مولاه نعوذ بالله و بجلالك أن نعصيك</span><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-fareast-font-family: Calibri; color: #242887; mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-fareast-font-family: Calibri; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: Calibri; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)

### **<span lang="FA">بحارالانوار</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">48- أقول قال الشيخ أبو الحسن البكري أستاد الشهيد الثاني‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قدس الله روحهما في كتابه المسمى بكتاب الأنوار حدثنا أشياخنا و أسلافنا الرواة لهذا الحديث عن أبي عمر الأنصاري‏ سألت عن كعب الأحبار</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و وهب بن منبه و ابن عباس قالوا جميعا لما أراد الله أن يخلق محمدا ص قال لملائكته إني أريد أن أخلق خلقا أفضله و أشرفه على الخلائق أجمعين و أجعله سيد الأولين و الآخرين و أشفعه فيهم يوم الدين فلولاه ما زخرفت‏ الجنان‏ و لا سعرت النيران فاعرفوا محله و أكرموه لكرامتي و عظموه لعظمتي<span style="color: #242887;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقالت الملائكة إلهنا و سيدنا و ما اعتراض العبيد على مولاهم<span style="color: #242887;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">سمعنا و أطعنا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="AR-SA">الأنوار في مولد النبي صلى الله عليه و آله ؛ ص۴-۵</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 1) اسمه أحمد بن عبد الله على ما في الرياض و كشف الظنون، أو أحمد بن عبد الله بن محمد على ما في لسان الميزان، و قد استشكل في صحة نسبة كتاب الأنوار الى أبى الحسن البكرى استاذ الشهيد الثاني لامور: 1- ما حكى صاحب الرياض عن بعض المؤرخين أنه رأى نسخة عتيقة منه تاريخ كتابتها:</span>

<span lang="AR-SA" style="color: black;">696، 2- ما حكى عن ابن تيمية المتوفى سنة 728 أنه ذكر في كتاب منهاج السنة أن أبا الحسن البكرى مؤلف الأنوار كان أشعرى المذهب، و عن السمهودى في كتابه تاريخ المدينة المؤلف:</span>

<span lang="AR-SA" style="color: black;">888 أن سيرة أبى الحسن البكرى البطلان و الكذب، قد ترجم ابن حجر المتوفى 852 أبا الحسن البكرى و عد من كتبه كتاب ضياء الأنوار، فعلى ذلك فكيف يمكن القول بأنه من مشايخ الشهيد الثاني المستشهد سنة 966، و لذا حكم بتعدد أبى الحسن البكرى أحدهما صاحب الأنوار، ثانيهما المترجم في شذرات الذهب بعنوان علاء الدين أبى الحسن علي بن جلال الدين محمد البكرى الصديقى الشافعى المحدث المتوفى بالقاهرة سنة 952 و هو استاذ الشهيد الثاني فتأمل و راجع الذريعة 2:</span>

<span lang="AR-SA" style="color: black;">409 و 410 و أعيان الشيعة: الجزء التاسع: 33- 37. قلت: و نسخة من كتاب الأنوار هذا عندنا موجودة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 2) بالحاء المهملة، هو كعب بن ماتع الحميري أبو إسحاق، مخضرم، كان من أهل اليمن فسكن الشام و مات في خلافة عثمان و قد زاد على المائة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 3) في المصدر: و عظموه لتعظيمى.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 4) في المصدر بعد ذلك: نعوذ بجلالك أن نعصيك، سمعنا إه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏15 ؛ ص26</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۵) لولاهما ما خلقت خلقی

### **<span lang="FA">معانی الاخبار</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">باب معنى حمل النبي ص لعلي ع و عجز علي عن حمله‏</span>

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">1-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> حدثنا أحمد بن عيسى المكتب قال حدثنا أحمد بن محمد الوراق قال حدثني بشر بن سعيد بن قيلويه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> المعدل بالمرافقة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال حدثنا عبد الجبار بن كثير التميمي اليماني قال سمعت محمد بن حرب الهلالي أمير المدينة يقول‏<span style="color: #242887;"> </span>سألت جعفر بن محمد ع </span><span lang="AR-SA">فقلت له يا ابن رسول الله في نفسي مسألة أريد أن أسألك عنها فقال إن شئت أخبرتك بمسألتك قبل أن تسألني و إن شئت فسل قال فقلت له يا ابن رسول الله و بأي شي‏ء تعرف ما في نفسي قبل سؤالي عنه قال بالتوسم و التفرس أ ما سمعت قول الله عز و جل- إن في ذلك لآيات للمتوسمين</span><span lang="FA" style="color: #006a0f; mso-bidi-language: FA;">‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و قول رسول الله ص اتقوا فراسة المؤمن فإنه ينظر بنور الله عز و جل قال قلت له يا ابن رسول الله فأخبرني بمسألتي قال أردت أن تسألني عن رسول الله ص لم لم يطق حمله علي ع عند حطه الأصنام من سطح الكعبة مع قوته و شدته و ما ظهر منه في قلع باب القموص بخيبر و الرمي بها وراءه أربعين ذراعا و كان لا يطيق حمله أربعون رجلا و قد كان رسول الله ص يركب الناقة و الفرس و البغلة و الحمار و ركب البراق ليلة المعراج و كل ذلك دون علي ع في القوة و الشدة قال فقلت له‏ عن هذا و الله أردت أن أسألك يا ابن رسول الله فأخبرني- فقال إن عليا ع برسول الله شرف و به ارتفع و به وصل إلى إطفاء نار الشرك و إبطال كل معبود دون الله عز و جل و لو علا النبي ص لحط الأصنام لكان بعلي ع مرتفعا و شريفا و واصلا إلى حط الأصنام و لو كان ذلك كذلك لكان أفضل منه أ لا ترى أن عليا ع قال لما علوت ظهر رسول الله ص شرفت و ارتفعت حتى لو شئت أن أنال السماء لنلتها أ ما علمت أن المصباح هو الذي يهتدى به في الظلمة و انبعاث فرعه من أصله و قد قال علي ع أنا من أحمد كالضوء من الضوء أ ما علمت أن محمدا و عليا ص كانا نورا بين يدي الله جل جلاله قبل خلق الخلق بألفي عام‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و إن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا قد انشعب فيه شعاع لامع فقالت إلهنا و سيدنا ما هذا النور فأوحى الله عز و جل إليهم هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي **و لولاهما ما خلقت خلقي** أ ما علمت أن رسول الله ص رفع يدي علي ع بغدير خم حتى نظر الناس إلى بياض إبطيهما فجعله مولى المسلمين و إمامهم- و قد احتمل ص الحسن و الحسين ع يوم حظيرة بني النجار فلما قال له بعض أصحابه ناولني أحدهما يا رسول الله قال نعم الحاملان و نعم الراكبان و أبوهما خير منهما و روي في خبر آخر أن رسول الله ص حمل الحسن و حمل جبرئيل الحسين فلهذا قال نعم الحاملان و إنه ع كان يصلي بأصحابه فأطال سجدة من سجداته فلما سلم قيل له يا رسول الله لقد أطلت هذه السجدة فقال ص نعم إن ابني ارتحلني‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فكرهت أن أعجله حتى ينزل و إنما أراد ع بذلك رفعهم و تشريفهم- فالنبي ص رسول بني آدم و علي ع‏ إمام ليس بنبي و لا رسول فهو غير مطيق لحمل أثقال النبوة قال محمد بن حرب الهلالي فقلت له زدني يا ابن رسول الله فقال إنك لأهل للزيادة إن رسول الله ص حمل عليا على ظهره يريد بذلك أنه أبو ولده و إمام الأئمة من صلبه كما حول رداءه في صلاة الاستسقاء و أراد أن يعلم أصحابه بذلك أنه قد تحول الجدب خصبا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال فقلت له زدني يا ابن رسول الله فقال احتمل رسول الله ص عليا يريد بذلك أن يعلم قومه أنه هو الذي يخفف عن ظهر رسول الله ص ما عليه من الدين و العدات و الأداء عنه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> من بعده قال فقلت له يا ابن رسول الله زدني فقال إنه احتمله ليعلم بذلك أنه قد احتمله و ما حمل لأنه معصوم لا يحتمل وزرا فتكون أفعاله عند الناس حكمة و صوابا و قد قال النبي ص لعلي ع يا علي إن الله تبارك و تعالى حملني ذنوب شيعتك ثم غفرها لي و ذلك قوله عز و جل-<span style="color: #006a0f;"> ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك و ما تأخر</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></sup>](#_ftn8)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و لما أنزل الله تبارك و تعالى عليه-<span style="color: #006a0f;"> يا أيها الذين آمنوا عليكم أنفسكم‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span></sup>](#_ftn9)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال النبي ص يا أيها الناس‏<span style="color: #006a0f;"> عليكم أنفسكم لا يضركم من ضل إذا اهتديتم‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و علي نفسي و أخي أطيعوا عليا فإنه مطهر معصوم‏<span style="color: #006a0f;"> فلا يضل و لا يشقى‏</span> ثم تلا هذه الآية-<span style="color: #006a0f;"> قل أطيعوا الله و أطيعوا الرسول فإن تولوا فإنما عليه ما حمل و عليكم ما حملتم و إن تطيعوه تهتدوا و ما على الرسول إلا البلاغ المبين‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[11\]</span></span></span></sup>](#_ftn11)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال محمد بن حرب الهلالي ثم قال لي جعفر بن محمد ع أيها الأمير لو أخبرتك بما في حمل النبي ص عليا ع عند حط الأصنام من سطح الكعبة من المعاني التي أرادها به لقلت إن جعفر بن محمد لمجنون فحسبك من ذلك ما قد سمعته فقمت إليه و قبلت رأسه و قلت‏<span style="color: #006a0f;"> الله أعلم حيث يجعل رسالته‏</span>.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[12\]</span></span></span></sup>](#_ftn12)

### **<span lang="FA">علل الشرائع</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقلت له يا ابن رسول الله فأخبرني بمسألتي قال أردت أن تسألني عن رسول الله ص لم لم يطق حمله علي ع عند حط الأصنام من سطح الكعبة مع قوته و شدته و ما ظهر منه في قلع باب القموص بخيبر و الرمي به إلى ورائه أربعين ذراعا و كان لا يطيق حمله أربعون رجلا و قد كان رسول الله ص يركب الناقة و الفرس و الحمار و ركب البراق ليلة المعراج و كل ذلك دون علي في القوة و الشدة قال فقلت له عن هذا و الله أردت أن أسألك يا ابن رسول الله فأخبرني فقال إن عليا ع برسول الله تشرف و به ارتفع و به وصل إلى أن أطفأ نار الشرك و أبطل كل معبود من دون الله عز و جل و لو علاه النبي ص لحط الأصنام لكان ع بعلي مرتفعا و تشريفا و واصلا إلى حط الأصنام و لو كان ذلك كذلك لكان أفضل منه أ لا ترى أن عليا ع قال لما علوت ظهر رسول الله ص شرفت و ارتفعت حتى لو شئت أن أنال السماء لنلتها أ ما علمت أن المصباح هو الذي يهتدى به في الظلمة و انبعاث فرعه من أصله و قد قال علي ع أنا من أحمد كالضوء من الضوء أ ما علمت أن محمدا و عليا ص كانا نورا بين يدي الله عز و جل قبل خلق الخلق بألفي عام و أن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا قد تشعب منه شعاع لامع فقالت إلهنا و سيدنا ما هذا النور فأوحى الله تبارك و تعالى إليهم هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي و **لولاهما ما خلقت خلقي**‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[13\]</span></span></span></sup>](#_ftn13)

### **<span lang="FA">الاربعون حدیثاً</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">أ ما علمت أن محمدا و عليا صلوات الله عليهما كانا نورا بين يدي الله جل جلاله قبل خلق الخلق بألفي عام و أن الملائكة لما رأت ذلك النور، رأت له أصلا قد انشعب منه شعاع‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[14\]</span></span></span></sup>](#_ftn14)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> لامع فقالت: إلهنا و سيدنا ما هذا النور؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فأوحى الله عز و جل إليهم هذا نور من نوري، أصله نبوة، و فرعه إمامة:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي، و **لولاهما ما**</span>[**<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[15\]</span>**</span></span></sup>**](#_ftn15)**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> خلقت خلقي</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[16\]</span></span></span></sup>](#_ftn16)

### **<span lang="FA">تأویل الآیات الظاهرة</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و ما علمت أن محمدا و عليا ع كانا نورا بين يدي الله عز و جل قبل خلق الخلق بألفي عام و أن الملائكة لما رأت ذلك النور أن له أصلا قد انشق‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[17\]</span></span></span></sup>](#_ftn17)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> منه شعاع لامع قالت‏ إلهنا و سيدنا ما هذا النور فأوحى الله تبارك و تعالى إليهم هذا نور أصله نبوة و فرعه إمامة أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي و أما الإمامة فلعلي حجتي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[18\]</span></span></span></sup>](#_ftn18)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و وليي و **لولاهما ما خلقت خلقي**‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[19\]</span></span></span></sup>](#_ftn19)

### **<span lang="FA">الجواهر السنیه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و في كتاب العلل قال: حدثنا أحمد بن يحيى المكتب قال: حدثنا أحمد بن محمد الوراق قال: حدثنا بشر بن سعيد بن قالويه المعدل قال: حدثنا عبد الجبار بن كثير التميمي عن محمد بن حرب الهذلي أمير المدينة عن الصادق عليه السلام في حديث طويل قال‏<span style="color: #242887;">: </span>أما علمت أن محمدا و عليا كانا نورا بين يدي الله‏ قبل خلق الخلق بألفي عام، و أن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا قد انشعب منه شعاع لامع، فقال: إلهنا و سيدنا ما هذا النور؟ فأوحى الله إليهم: هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة، أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي، و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي، و **لولاهما ما خلقت خلقي**.</span>

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و رواه أيضا في كتاب معاني الأخبار بهذا الإسناد مثله<span style="color: #242887;">.</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[20\]</span></span></span></sup>](#_ftn20)

### **<span lang="FA">اثبات الهداه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۱۵۸- و بإسناد تقدم هناك في حديث محمد بن حرب عن الصادق عليه السلام</span>

<span lang="FA" style="color: #780000; mso-bidi-language: FA;">‏</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> إن الله أوحى إلى الملائكة: هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة، أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي، و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي، **و لولاهما ما خلقت خلقي**، أ ما علمت أن رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم رفع يدي علي بغدير خم حتى نظر الناس إلى بياض إبطيهما فجعله مولى المسلمين و إمامهم، إلى أن قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم: أطيعوا عليا فإنه مطهر معصوم لا يضل و لا يشقى‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[21\]</span></span></span></sup>](#_ftn21)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[22\]</span></span></span></sup>](#_ftn22)

### **<span lang="FA">البرهان</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>أما علمت أن محمدا و عليا (صلوات الله عليهما) كانا نورا بين يدي الله عز و جل قبل خلق الخلق بألفي عام؟ و أن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا قد تشعب منه شعاع لامع، فقالوا: إلهنا و سيدنا، ما هذا النور؟ فأوحى الله تبارك و تعالى إليهم: هذا نور من نوري، أصله نبوة و فرعه إمامة، أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي، و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي، **و لولاهما ما خلقت خلقي**،</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[23\]</span></span></span></sup>](#_ftn23)

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">13-<span style="color: #780000;"> </span>مع، معاني الأخبار المكتب عن الوراق عن بشر بن سعيد عن عبد الجبار بن كثير عن محمد بن حرب الهلالي أمير المدينة عن الصادق ع قال: إن محمدا و عليا ص كانا نورا بين يدي الله جل جلاله قبل خلق الخلق بألفي عام و إن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا و قد انشعب‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[24\]</span></span></span></sup>](#_ftn24)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> منه شعاع لامع فقالت إلهنا و سيدنا ما هذا النور فأوحى الله عز و جل إليهم هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة فأما النبوة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[25\]</span></span></span></sup>](#_ftn25)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فلمحمد عبدي و رسولي و أما الإمامة فلعلي حجتي و **وليي و لولاهما ما خلقت خلقي** الخبر</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[26\]</span></span></span></sup>](#_ftn26)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[27\]</span></span></span></sup>](#_ftn27)

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">أ ما علمت أن محمدا و عليا صلوات الله عليهما كانا نورا بين يدي الله عز و جل قبل خلق الخلق بألفي عام‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[28\]</span></span></span></sup>](#_ftn28)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و أن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا قد تشعب منه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[29\]</span></span></span></sup>](#_ftn29)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> شعاع لامع فقالت إلهنا و سيدنا ما هذا النور فأوحى الله تبارك الله و تعالى إليهم هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي‏ و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي و **لولاهما ما خلقت خلقي**‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[30\]</span></span></span></sup>](#_ftn30)

### **<span lang="FA">تفسیر کنز الدقائق</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فأوحى الله- تبارك و تعالى- إليهم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[31\]</span></span></span></sup>](#_ftn31)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">: هذا نور أصله نبوة و فرعه إمامة، أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي، و أما الإمامة فلعلي نجيي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[32\]</span></span></span></sup>](#_ftn32)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و وليي، **و لولاهما ما خلقت خلقي**.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[33\]</span></span></span></sup>](#_ftn33)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 2). في بعض النسخ‏\[ قليويه‏\]. و في بعضها\[ قبلويه‏\].</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 3). النسخ في ضبط« المرافقة» مختلفة ففى بعضها« المرافعة» و في بعضها« الواقفة» و لم يكن لاحد منها ذكر في معاجم أسماء الامكنة و البقاع و يمكن أن يكون« المراقية» و هي بالفتح و القاف المكسورة و الياء المخففة. اول بلد يلقاه قاصد الافريقية من طريق الاسكندرية. او تكون« واقية» و هي اسم جبل بناحية الديلم. أو تكون« واقصة» منزل في طريق مكة بعد القرعاء نحو مكة أو« واعقة» اسم موضع- و يمكن أن تقرأ الرافقة و هي بلد على قرب الفرات.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 4). الحجر: 75.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 1). قد تقدم منا أن هذا النحو من التحديد بالايام و الاعوام ليس على حد ما نحدد معاشر الناس الأمور بالشهور و السنين التي ليست الا مقدار الحركة لان من البديهى أنه لم يكن قبل خلق الخلق زمان و لا حركة و لا يوم و لا سنة فهذا النحو من التقدم نوع آخر غير التقدم الزمانى الذي نعرفه فتذكر. اللهم الا ان يراد بالخلق بنو آدم لكن هذا التأويل مما لا تحتمله تلك الرواية فان فيها ان الله تبارك و تعالى خلق نور محمد قبل ان يخلق السماوات و الأرض و العرش و الكرسي الخ( م).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 2). ارتحله: ركبه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 1). الجدب: الأرض اليابسة التي لا نبت فيها لانقطاع المطر عنها و الخصب هي التي كثر فيها العشب و الخير.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"> ( 2). كذا و لعله سقط قبل لفظة« الأداء» فعل يدل على التصدى و التحمل.( م).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8)<span lang="AR-SA"> ( 3). الفتح: 2.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> ( 4). المائدة: 104.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10)<span lang="AR-SA"> ( 5). مأخوذ من الآية لا لفظها.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11)<span lang="AR-SA"> ( 6). النور: 53.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12) <span lang="AR-SA">معاني الأخبار ؛ النص ؛ ص350-352</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span></span>](#_ftnref13)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ابن بابويه، محمد بن على، علل الشرائع - قم، چاپ: اول، 1385ش / 1966م.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span></span>](#_ftnref14)<span lang="AR-SA"> ( 4)« أ، ب»: شعاب.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[15\]</span></span></span></span>](#_ftnref15)<span lang="AR-SA"> ( 5)« ج»: لما.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[16\]</span></span></span></span>](#_ftnref16) <span lang="AR-SA">الأربعون حديثا (للشهيد الأول) ؛ ص71</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[17\]</span></span></span></span>](#_ftnref17)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 3) في د:« اشتق».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[18\]</span></span></span></span>](#_ftnref18)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 1) كذا في المصدر، و في ق:« نجيي» و في م:« محبي» و في د:« نجيبي».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[19\]</span></span></span></span>](#_ftnref19)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة ؛ ص۲۸۱-۲۸۲</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[20\]</span></span></span></span>](#_ftnref20) <span lang="AR-SA">الجواهر السنية في الأحاديث القدسية (كليات حديث قدسى) ؛ ص473</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[21\]</span></span></span></span>](#_ftnref21)<span lang="AR-SA"> ( 4) معاني الأخبار 351 ح 1.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[22\]</span></span></span></span>](#_ftnref22) <span lang="AR-SA">إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات ؛ ج‏3 ؛ ص41</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[23\]</span></span></span></span>](#_ftnref23)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">البرهان في تفسير القرآن ؛ ج‏3 ؛ ص577</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[24\]</span></span></span></span>](#_ftnref24)<span lang="AR-SA"> ( 5) في المصدر: قد انشعب.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[25\]</span></span></span></span>](#_ftnref25)<span lang="AR-SA"> ( 1) في المصدر: أما النبوة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[26\]</span></span></span></span>](#_ftnref26)<span lang="AR-SA"> ( 2) معاني الأخبار: 100.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[27\]</span></span></span></span>](#_ftnref27) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏15 ؛ ص11</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[28\]</span></span></span></span>](#_ftnref28)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 6) هذا النحو من التحديدات التي وردت في بعض الروايات ليس من قبيل تحديدات الناس الأمور بالأيام و الاعوام. ضرورة عدم تحقق الزمان الحاصل من حركة الأرض قبل ايجادها، كما أنه لا معنى للزمان بعد انهدامها، فهذا نظير قوله تعالى:\\</span><span dir="LTR" style="color: black;">i</span><span lang="AR-SA" style="color: black;">« خالدين فيها ما دامت السماوات و الأرض»\*\\</span><span dir="LTR" style="color: black;">E</span><span lang="AR-SA" style="color: black;">( هود: 108 و 109) و نحن نعلم من القرآن أنه لا لسماء و لا أرض يومئذ، و المراد من هذا و نظائره التبعيد، فان للعرب ألفاظا للتبعيد في معنى التأبيد، يقولون:« لا أفعل ذلك ما اختلف الليل و النهار و ما دامت السماء و الأرض و ما نبت النبت و ما اختلف الجرة و الدرة و ما ذر شارق» ظنا منهم ان هذه الأشياء لا نتغير و يرون بذلك التأبيد لا التوقيف، فخاطبهم سبحانه بالمتعارف من كلامهم على قدر عقولهم و ما يعرفون، و كذلك الكلام في الروايات الموقنة خلق الأنوار الطيبة النبوية و العلوية: و في المقام كلام ربما لا يسعه بعض الافهام.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[29\]</span></span></span></span>](#_ftnref29)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 7) في المعاني: قد انشعب فيه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[30\]</span></span></span></span>](#_ftnref30)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏38 ؛ ص۸۰-۸۱</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[31\]</span></span></span></span>](#_ftnref31)<span lang="AR-SA"> ( 2) ليس في المصدر.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[32\]</span></span></span></span>](#_ftnref32)<span lang="AR-SA"> ( 3) كذا في المصدر. و في النسخ: محبي.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[33\]</span></span></span></span>](#_ftnref33) <span lang="AR-SA">تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب ؛ ج‏7 ؛ ص495</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۶) لولاهما ما خلقتک[القلم] و لا خلقت اللوح المحفوظ

### **<span lang="FA">مدینه معاجز الائمه الاثنی عشر</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">610- أبو مخنف: بإسناده عن جابر بن عبد الله الأنصاري، قال: سألت رسول الله- صلى الله عليه و آله- عن مولد علي- عليه السلام-، قال: يا جابر، سألت عجيبا عن خير مولود، اعلم أن الله تعالى لما أراد أن يخلقني و يخلق عليا- عليه السلام-، قبل كل شي‏ء خلق درة عظيمة أكبر من الدنيا عشر مرات، ثم إن الله تعالى استودعنا في تلك الدرة، فمكثنا فيها مائة ألف عام نسبح الله تعالى و نقدسه، فلما أراد إيجاد الموجودات نظر إلى الدرة بعين التكوين، فذابت و انفجرت نصفين، فجعلني ربي في النصف الذي احتوى على النبوة، و جعل عليا- عليه السلام- في النصف الذي احتوى على الإمامة.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم خلق الله تعالى من تلك الدرة مائة بحر، فمن بعضه بحر العلم، و بحر الكرم، و بحر السخاء، و بحر الرضا، و بحر الرأفة، و بحر الرحمة، و بحر العفة، و بحر الفضل، و بحر الجود، و بحر الشجاعة، و بحر الهيبة، و بحر القدرة، و بحر العظمة، و بحر الجبروت، و بحر الكبرياء، و بحر الملكوت، و بحر الجلال، و بحر النور، و بحر العلو، و بحر العزة، و بحر الكرامة، و بحر اللطف، و بحر الحكم، و بحر المغفرة، و بحر النبوة، و بحر الولاية، فمكثنا في كل بحر من البحور سبعة آلاف عام.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم إن الله تعالى خلق القلم و قال له: اكتب.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال: و ما أكتب، يا رب؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال: اكتب توحيدي، فمكث القلم سكران من قول الله عز و جل عشرة آلاف عام.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم أفاق بعد ذلك، قال: و ما أكتب؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال: اكتب: لا إله إلا الله، محمد رسول الله، علي ولي الله.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فلما فرغ القلم من كتابة هذه الأسماء، قال: يا رب، و من هؤلاء الذين قرنت اسمهما باسمك؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال الله تعالى: يا قلم‏، محمد نبيي و خاتم أوليائي و أنبيائي، و علي وليي و خليفتي على عبادي و حجتي عليهم، و عزتي و جلالي **لولاهما ما خلقتك و لا خلفت اللوح المحفوظ.**</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم قال له: اكتب.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال: و ما أكتب؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال: \[اكتب‏\]</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> صفاتي و أسمائي، فكتب القلم، فلم يزل يكتب ألف عام حتى كل و مل عن ذلك إلى يوم القيامة.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم إن الله تعالى خلق من نوري السماوات و الأرض و الجنة و النار و الكوثر و الصراط و العرش و الكرسي و الحجب و السحاب، و خلق من نور علي ابن أبي طالب الشمس و القمر و النجوم قبل أن يخلق آدم- عليه السلام- بألفي عام.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم إن الله تبارك و تعالى أمر القلم أن يكتب في كل ورقة من أشجار الجنة، و على كل باب من أبوابها و أبواب السماوات و الأرض و الجبال و الشجر:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">لا إله إلا الله، محمد رسول الله، علي ولي الله.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم إن الله تعالى أمر نور رسول الله- صلى الله عليه و آله- و نور علي بن أبي طالب- عليه السلام- أن يدخلا في حجاب العظمة، ثم حجاب العزة، ثم حجاب الهيبة، ثم حجاب الكبرياء، ثم حجاب الرحمة، ثم حجاب المنزلة، ثم حجاب الرفعة، ثم حجاب السعادة، ثم حجاب النبوة، ثم حجاب الولاية، ثم حجاب الشفاعة، فلم يزالا كذلك من حجاب إلى حجاب، فكل حجاب يمكثان فيه ألف عام.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم قال: يا جابر، اعلم أن الله تعالى خلقني من نوره، و خلق عليا من نوري، و كلنا من نور واحد، و خلقنا الله تعالى و لم يخلق سماء و لا أرضا و لا شمسا و لا قمرا و لا ظلمة و لا ضياء و لا برا و لا بحرا و لا هواء، و قبل أن يخلق آدم- عليه السلام- بألفي عام.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم إن الله تعالى سبح نفسه فسبحنا، و قدس نفسه فقدسنا، فشكر الله لنا ذلك و قد خلق الله السماوات و الأرضين من تسبيحي، و السماء رفعها، و الأرض سطحها، و خلق من تسبيح علي بن أبي طالب الملائكة، فجميع ما سبحت الملائكة لعلي بن أبي طالب و شيعته إلى يوم القيامة، و لما نفخ الله الروح في آدم- عليه السلام- قال الله: و عزتي و جلالي، لو لا عبدان اريد أن أخلقهما في دار الدنيا ما خلقتك.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال آدم- عليه السلام-: إلهي و سيدي و مولاي، هل يكونان مني أم لا؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال: بلى يا آدم، ارفع رأسك و انظر، فرفع رأسه فإذا على ساق العرش مكتوب: لا إله إلا الله، محمد رسول الله نبي الرحمة، و علي مقيم الحجة، من عرفهما زكى و طاب، و من جهلهما لعن و خاب، و لما خلق الله آدم- عليه السلام- و نفخ فيه من روحه نقل روح حبيبه و نبيه و نور وليه في صلب آدم- عليه السلام-.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال رسول الله- صلى الله عليه و آله-: أما أنا فاستقريت في الجانب الأيمن، و أما علي بن أبي طالب- عليه السلام- في الأيسر، و كانت الملائكة يقفون وراءه صفوفا.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال آدم- عليه السلام-: يا رب، لأي شي‏ء تقف الملائكة ورائي؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال الله تعالى: لأجل نور ولديك اللذين هما في صلبك محمد بن عبد الله و علي بن أبي طالب- عليه السلام-، و لولاهما ما خلقت الأفلاك، و كان يسمع في ظهره التقديس و التسبيح.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال: يا رب، اجعلهما أمامي حتى تستقبلني الملائكة، فحولهما</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> تعالى من ظهره إلى جبينه، فصارت الملائكة تقف أمامه صفوفا، فسأل ربه أن يجعلهما في مكان يراه، فنقلنا الله من جبينه إلى يده اليمنى.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال رسول الله- صلى الله عليه و آله-: أما أنا كنت في اصبعه السبابة، و علي في اصبعه الوسطى، و ابنتي فاطمة في التي تليها، و الحسن في الخنصر، و الحسين في الإبهام.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم أمر الله تعالى الملائكة بالسجود لادم- عليه السلام- فسجدوا تعظيما و إجلالا لتلك الأشباح، فتعجب آدم من ذلك فرفع رأسه إلى العرش، فكشف الله عن بصره فرأى نورا، فقال: إلهي و سيدي و مولاي، و ما هذا النور؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال: هذا نور محمد صفوتي من خلقي، فرأى نورا إلى جنبه، فقال: إلهي و سيدي و مولاي، و ما هذا النور؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال: هذا نور علي بن أبي طالب- عليه السلام- وليي و ناصر ديني، فرأى إلى‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> جنبهما ثلاثة أنوار، فقال: إلهي، و ما هذه الأنوار؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال: هذا نور فاطمة، فطم محبيها من النار، و هذان نورا ولديهما الحسن‏ و الحسين، فقال: أرى تسعة أنوار قد أحدقت بهم، فقيل: هؤلاء الأئمة من ولد علي بن أبي طالب و فاطمة- عليهما السلام- فقال: إلهي بحق هؤلاء الخمسة إلا ما عرفتني التسعة من ولد علي- عليه السلام-.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال: علي بن الحسين، ثم محمد الباقر، ثم جعفر الصادق، ثم موسى الكاظم، ثم علي الرضا، ثم محمد الجواد، ثم علي الهادي، ثم الحسن العسكري، ثم الحجة القائم المهدي- صلوات الله عليهم أجمعين-.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال: إلهي و سيدي، إنك قد عرفتني بهم فاجعلهم مني، و يدل على ذلك‏<span style="color: #006a0f;"> </span>و علم آدم الأسماء كلها</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 1) من نسخة« خ».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 1) في نسخة« خ»: فحولنا.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 2) في نسخة« خ»: في.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 1) البقرة: 31.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 2) لم نعثر على كتاب أبي مخنف الذي ينقل عنه السيد، و لم نجد الحديث في مقتله، و كانت له كتب كثيرة على ما في رجال النجاشي و رجال الشيخ و لم تصل إلينا.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="AR-SA">مدينة معاجز الأئمة الإثني عشر ؛ ج‏2 ؛ ص367-۳۷۱</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۷) لولاه[علی علیه السلام] ما خلق الله شیئا مما خلق

### **<span lang="FA">تفسیر امام عسکری</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۸۳ و قال علي بن محمد ص<span style="color: #780000;">‏</span> و أما دعاؤه ص الشجرة: فإن رجلا من ثقيف كان أطب الناس- يقال له: الحارث بن كلدة الثقفي، جاء إلى رسول الله ص فقال: يا محمد جئت لأداويك من جنونك، فقد داويت مجانين كثيرة فشفوا على يدي.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال رسول الله ص يا حارث أنت تفعل أفعال المجانين، و تنسبني إلى الجنون! قال الحارث: و ما ذا فعلته من أفعال المجانين قال ص: نسبتك إياي إلى الجنون- من غير محنة منك و لا تجربة، و لا نظر في صدقي أو كذبي.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال الحارث: أ و ليس قد عرفت كذبك و جنونك- بدعواك النبوة التي لا تقدر لها</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فقال رسول الله ص: و قولك لا تقدر لها، فعل المجانين، لأنك لم تقل: لم قلت كذا و لا طالبتني بحجة، فعجزت عنها.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال الحارث: صدقت أنا أمتحن أمرك بآية أطالبك بها، إن كنت نبيا فادع تلك الشجرة- و أشار لشجرة عظيمة بعيد عمقها- فإن أتتك علمت أنك رسول الله و شهدت‏ لك بذلك- و إلا فأنت \[ذلك‏\] المجنون الذي قيل لي.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فرفع رسول الله ص يده إلى تلك الشجرة، و أشار إليها: أن تعالي. فانقلعت الشجرة بأصولها و عروقها، و جعلت تخد في الأرض أخدودا عظيما كالنهر- حتى دنت من رسول الله ص فوقفت بين يديه، و نادت بصوت فصيح: ها أنا ذا يا رسول الله \[صلى الله عليك‏\] ما تأمرني فقال لها رسول الله ص دعوتك‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> لتشهدي لي بالنبوة- بعد شهادتك لله بالتوحيد ثم تشهدي \[بعد شهادتك لي‏\] لعلي ع هذا بالإمامة، و أنه سندي و ظهري و عضدي و فخري \[و عزي‏\]، **و لولاه‏ ما خلق الله عز و جل شيئا مما خلق.**</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فنادت: أشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له، و أشهد أنك يا محمد عبده و رسوله، أرسلك‏<span style="color: #006a0f;"> بالحق بشيرا \[و نذيرا\] و داعيا إلى الله بإذنه و سراجا منيرا</span>، و أشهد أن عليا ابن عمك هو أخوك في دينك \[و\] أوفر خلق الله من الدين حظا، و أجزلهم من الإسلام نصيبا، و أنه سندك و ظهرك \[و\] قامع أعدائك، و ناصر أوليائك \[و\] باب علومك في أمتك، و أشهد أن أولياءك الذين يوالونه- و يعادون أعداءه حشو الجنة، و أن أعداءك الذين يوالون أعداءه- و يعادون أولياءه حشو النار.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فنظر رسول الله ص إلى الحارث بن كلدة فقال: يا حارث أ و مجنونا يعد من هذه آياته فقال الحارث بن كلدة: لا و الله يا رسول الله، و لكني أشهد أنك رسول رب العالمين، و سيد الخلق أجمعين، و حسن إسلامه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فرفع رسول الله يده إلى تلك الشجرة و أشار إليها أن تعالي فانقلعت تلك الشجرة بأصولها و عروقها و جعلت تخد في الأرض أخدودا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> عظيما كالنهر حتى دنت من رسول الله ص فوقفت بين يديه و نادت بصوت فصيح ها</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> أنا ذا يا رسول الله ما تأمرني فقال لها رسول الله ص دعوتك لتشهد لي بالنبوة بعد شهادتك لله بالتوحيد ثم تشهدي بعد شهادتك لي لعلي هذا بالإمامة و أنه سندي و ظهري و عضدي و فخري و عزي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> **و لولاه‏ ما خلق الله‏**</span>[**<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span>**</span></span></sup>**](#_ftn8)**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> عز و جل شيئا مما خلق</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span></sup>](#_ftn9)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 3).« عليها» أ.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 1).« أدعوك» أ.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 2). عنه البحار: 17- 316 ضمن ح 15، و حلية الأبرار: 1- 310، و مدينة المعاجز: 58.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="AR-SA">التفسير المنسوب إلى الإمام الحسن العسكري عليه السلام ؛ ص168-۱۶۹</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 1) خد الأرض: شقها. و الاخدود: الحفرة المستطيلة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span style="color: black;"> <span lang="AR-SA">( 2) فها خ ل.</span></span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 3) المصدر خال عن قوله: و عزى.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 4) لما خلق خ ل. و هو الموجود في المصدر.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏17 ؛ ص317<span style="mso-tab-count: 1;"> </span></span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۸) لولا علی ما خلقت الجنه

### **<span lang="FA">الیقین </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">يا محمد و عزتي و جلالي **لولاك ما خلقت‏ آدم‏ و لو لا علي ما خلقت الجنة** لأني بكم أجزي العباد يوم المعاد بالثواب و العقاب و بعلي و بالأئمة من‏ ولده أنتقم من أعدائي في دار الدنيا ثم إلي المصير للعباد و المعاد و أحكمكما في جنتي و ناري فلا يدخل الجنة لكما عدو و لا يدخل النار لكما ولي و بذلك أقسمت على نفسي ثم انصرفت فجعلت لا أخرج من حجاب من حجب ربي ذي الجلال و الإكرام إلا سمعت في النداء<span style="color: #242887;"> ورائي </span>يا محمد قدم عليا يا محمد استخلف عليا يا محمد أوص إلى علي يا محمد واخ عليا يا محمد أحب من يحب عليا يا محمد استوص بعلي و شيعته خيرا فلما وصلت إلى الملائكة جعلوا يهنئونني في السماوات و يقولون هنيئا لك يا رسول الله بكرامة لك و لعلي معاشر الناس علي أخي في الدنيا و الآخرة و وصيي و أميني على سري و سر رب العالمين و وزيري و خليفتي عليكم في حياتي و بعد وفاتي لا يتقدمه أحد غيري و خير من أخلف بعدي و لقد أعلمني ربي تبارك و تعالى أنه سيد المسلمين و إمام المتقين و أمير المؤمنين و وارثي و وارث النبيين و وصي رسول رب العالمين و قائد الغر المحجلين من شيعته و أهل ولايته إلى جنات النعيم بأمر رب العالمين يبعثه الله يوم القيامة مقاما محمودا يغبطه به الأولون و الآخرون بيده لوائي لواء الحمد يسير به أمامي و تحته آدم و جميع من ولد من النبيين و الشهداء و الصالحين إلى جنات النعيم حتما من الله محتوما من رب العالمين وعد وعدنيه ربي فيه‏ و لن يخلف الله وعده‏ و أنا على ذلك من الشاهدين‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">يا محمد إنك رسولي إلى جميع خلقي و إن عليا وليي و أمير المؤمنين و على ذلك أخذت ميثاق ملائكتي و أنبيائي و جميع خلقي و هم أرواح من قبل أن أخلق خلقا في سمائي و أرضي محبة مني لك يا محمد و لعلي و لولدكما و لمن أحبكما و كان من شيعتكما و لذلك خلقته من طينتكما فقلت إلهي و سيدي فاجمع الأمة فأبى علي و قال يا محمد إنه المبتلى و المبتلى به و إني جعلتكم محنة لخلقي أمتحن بكم جميع عبادي و خلقي في سمائي و أرضي و ما فيهن لأكمل الثواب‏ لمن أطاعني فيكم و أحل عذابي و لعنتي على من خالفني فيكم و عصاني و بكم أميز الخبيث من الطيب يا محمد و عزتي و جلالي **لولاك ما خلقت‏ آدم‏ و لو لا علي ما خلقت الجنة** لأني بكم أجزي العباد يوم المعاد بالثواب و العقاب و بعلي و بالأئمة من ولده أنتقم من أعدائي في دار الدنيا ثم إلي المصير للعباد و المعاد</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و أحكمكما</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> في جنتي و ناري فلا يدخل الجنة لكما عدو و لا يدخل النار لكما ولي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 13) أورده في البحار: ج 18 ص 397 ب 3 ح 101، كما أورده في البحار أيضا: ج 40 ص 18 ب 91 ح 36.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="AR-SA">اليقين باختصاص مولانا علي عليه السلام بإمرة المؤمنين ؛ النص ؛ ص424-۴۲۷</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 1) في المحتضر: إلى المصير للعباد في المعاد.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 2) حكمه: ولاه و اقامه حاكما. حكمه في الامر: فوض إليه الحكم فيه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏18 ؛ ص399-۴۰۰</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۹) لولا نحن ما خلق الله آدم و لا حواء

### **<span lang="FA">عیون اخبار الرضا </span><span lang="FA">علیه‌السلام</span>** 

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">۲۲-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> حدثنا الحسن بن محمد بن سعيد الهاشمي الكوفي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بالكوفة سنة أربع و خمسين و ثلاثمائة قال حدثنا فرات بن إبراهيم بن فرات الكوفي قال حدثنا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> محمد بن أحمد بن علي الهمداني قال حدثني أبو الفضل العباس‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بن عبد الله البخاري قال حدثنا محمد بن القاسم بن إبراهيم بن محمد بن عبد الله بن القاسم بن محمد بن أبي بكر</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال حدثنا عبد السلام بن صالح الهروي عن علي بن موسى الرضا عن أبيه موسى بن جعفر عن أبيه جعفر بن محمد عن أبيه محمد بن علي عن أبيه علي بن الحسين عن أبيه الحسين بن علي عن أبيه علي بن أبي طالب ع قال قال رسول الله ص‏ ما خلق الله خلقا أفضل مني و لا أكرم عليه مني قال علي ع فقلت يا رسول الله فأنت أفضل أم جبرئيل فقال ص يا علي إن الله تبارك و تعالى فضل أنبياءه المرسلين على ملائكته المقربين و فضلني على جميع النبيين و المرسلين و الفضل بعدي لك يا علي و للأئمة من بعدك و إن الملائكة لخدامنا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و خدام محبينا يا علي‏ الذين يحملون العرش و من حوله يسبحون بحمد ربهم‏ ... و يستغفرون للذين آمنوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بولايتنا يا علي **لو لا نحن‏ ما خلق الله آدم ع و لا الحواء و لا الجنة و لا النار و لا السماء و لا الأرض** فكيف لا نكون أفضل من الملائكة و قد سبقناهم إلى معرفة ربنا و تسبيحه و تهليله و تقديسه لأن أول ما خلق الله عز و جل أرواحنا فأنطقها بتوحيده و<span style="color: #242887;"> تمجيده‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم خلق الملائكة فلما شاهدوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></sup>](#_ftn8)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">أرواحنا نورا واحدا استعظمت أمرنا فسبحنا لتعلم الملائكة أنا خلق مخلوقون و أنه منزه عن صفاتنا فسبحت الملائكة بتسبيحنا و نزهته عن صفاتنا فلما شاهدوا عظم شأننا هللنا لتعلم الملائكة أن لا إله إلا الله و أنا عبيد و لسنا بآلهة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span></sup>](#_ftn9)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> يجب أن نعبد معه أو دونه فقالوا لا إله إلا الله فلما شاهدوا كبر محلنا كبرنا لتعلم الملائكة أن الله أكبر من أن ينال عظم المحل إلا به فلما شاهدوا ما جعله الله لنا من العزة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و القوة فقلنا لا حول و<span style="color: #006a0f;"> لا قوة إلا بالله‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[11\]</span></span></span></sup>](#_ftn11)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> لتعلم الملائكة أنه لا حول لنا و<span style="color: #006a0f;"> لا قوة إلا بالله‏</span> فلما شاهدوا ما أنعم الله به علينا و أوجبه لنا من فرض الطاعة قلنا الحمد لله لتعلم الملائكة ما يستحق لله تعالى‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[12\]</span></span></span></sup>](#_ftn12)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ذكره علينا من الحمد على نعمه فقالت الملائكة الحمد لله فبنا اهتدوا إلى معرفة توحيد الله عز و جل و تسبيحه و تهليله و تحميده و تمجيده ثم إن الله تبارك و تعالى خلق آدم فأودعنا صلبه و أمر الملائكة بالسجود له تعظيما لنا و إكراما و كان سجودهم لله عز و جل عبودية و لآدم إكراما و طاعة لكوننا في صلبه فكيف لا نكون أفضل من الملائكة و قد سجدوا لآدم‏<span style="color: #006a0f;"> كلهم أجمعون‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[13\]</span></span></span></sup>](#_ftn13)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و إنه لما عرج بي إلى السماء أذن جبرئيل مثنى مثنى و أقام مثنى مثنى ثم قال لي تقدم يا محمد فقلت له \[يا\] جبرئيل أتقدم عليك قال نعم لأن الله تبارك و تعالى‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[14\]</span></span></span></sup>](#_ftn14)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فضل أنبياءه على ملائكته أجمعين و فضلك خاصة قال‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[15\]</span></span></span></sup>](#_ftn15)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فتقدمت فصليت بهم و لا فحز \[فخر\] فلما انتهيت‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[16\]</span></span></span></sup>](#_ftn16)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> إلى حجب النور قال لي جبرئيل تقدم يا محمد و تخلف عني فقلت له يا جبرئيل في مثل هذا الموضع تفارقني فقال يا محمد إن انتهاء</span><span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">حدي الذي وضعني الله عز و جل فيه إلى هذا المكان فإن تجاوزته احترقت أجنحتي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[17\]</span></span></span></sup>](#_ftn17)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بتعدي حدود ربي جل جلاله فزخ بي النور زخة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[18\]</span></span></span></sup>](#_ftn18)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> حتى انتهيت إلى ما شاء الله عز و جل من علو مكانه فنوديت‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[19\]</span></span></span></sup>](#_ftn19)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فقلت لبيك ربي و سعديك تباركت و تعاليت فنوديت يا محمد أنت عبدي و أنا ربك فإياي فاعبد و علي فتوكل فإنك نوري في عبادي و رسولي إلى خلقي و حجتي على بريتي لك و لمن تبعك خلقت جنتي و لمن خالفك خلقت ناري و لأوصيائك أوجبت كرامتي و لشيعتهم أوجبت ثوابي فقلت يا رب و من أوصيائي فنوديت يا محمد أوصياؤك المكتوبون على ساق عرشي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[20\]</span></span></span></sup>](#_ftn20)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فنظرت و أنا بين يدي ربي جل جلاله إلى ساق العرش فرأيت اثني عشر نورا في كل نور سطر أخضر عليه اسم وصي من أوصيائي أولهم علي بن أبي طالب ع و آخرهم مهدي أمتي فقلت يا رب هؤلاء أوصيائي بعدي فنوديت يا محمد هؤلاء أوصيائي و أحبائي و أصفيائي و حججي بعدك على بريتي و هم أوصياؤك و خلفاؤك و خير خلقي بعدك و عزتي و جلالي لأظهرن بهم ديني و لأعلين بهم كلمتي و لأطهرن الأرض بآخرهم من أعدائي و لأملكنه مشارق الأرض و مغاربها و لأسخرن له الرياح و لأذللن له السحاب الصعاب و لأرقينه في الأسباب و لأنصرنه بجندي و لأمدنه بملائكتي حتى يعلن دعوتي و يجمع الخلق على توحيدي ثم لأديمن ملكه و لأداولن الأيام بين أوليائي إلى يوم القيامة.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[21\]</span></span></span></sup>](#_ftn21)

### **<span lang="FA">کمال الدین</span>**

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">۴-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> حدثنا الحسن بن محمد بن سعيد الهاشمي قال حدثنا فرات بن إبراهيم بن فرات الكوفي قال حدثنا محمد بن علي بن أحمد الهمداني قال حدثني أبو الفضل العباس بن عبد الله البخاري قال حدثنا محمد بن القاسم بن إبراهيم بن عبد الله بن القاسم بن محمد بن أبي بكر قال حدثنا عبد السلام بن صالح الهروي عن علي بن موسى الرضا ع عن أبيه موسى بن جعفر عن أبيه جعفر بن محمد عن أبيه محمد بن علي عن أبيه علي بن الحسين عن أبيه الحسين بن علي عن أبيه علي بن أبي طالب ع قال قال رسول الله ص‏ ما خلق الله خلقا أفضل مني و لا أكرم عليه مني قال علي ع فقلت يا رسول الله فأنت أفضل أم جبرئيل فقال ع يا علي إن الله تبارك و تعالى فضل أنبياءه المرسلين على ملائكته المقربين و فضلني على جميع النبيين و المرسلين و الفضل بعدي لك يا علي و للأئمة من بعدك فإن الملائكة لخدامنا و خدام محبينا يا علي‏ الذين يحملون العرش و من حوله يسبحون بحمد ربهم‏ ...و يستغفرون للذين آمنوا بولايتنا يا علي لو لا نحن‏ ما خلق الله آدم و لا حواء و لا الجنة و لا النار و لا السماء و لا الأرض و كيف لا يكون أفضل من الملائكة و قد سبقناهم إلى التوحيد و معرفة ربنا عز و جل و تسبيحه و تقديسه و تهليله</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[22\]</span></span></span></sup>](#_ftn22)

### **<span lang="FA">علل الشرائع</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۷ باب العلة التي من أجلها صارت الأنبياء و الرسل و الحجج ص أفضل من الملائكة</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="color: #242887;">۱ </span>حدثنا الحسن بن محمد بن سعيد الهاشمي قال حدثنا فرات بن إبراهيم بن فرات الكوفي قال حدثنا محمد بن أحمد بن علي الهمداني قال حدثني أبو الفضل العباس بن عبد الله البخاري قال حدثنا محمد بن القاسم بن إبراهيم بن محمد بن عبد الله بن القاسم بن محمد بن أبي بكر قال حدثنا عبد السلام بن صالح الهروي عن علي بن موسى الرضا عن أبيه موسى بن جعفر عن أبيه جعفر بن محمد عن أبيه محمد بن علي عن أبيه علي بن الحسين عن أبيه الحسين بن علي عن أبيه علي بن أبي طالب ع قال: قال رسول الله ص ما خلق الله خلقا أفضل مني و لا أكرم عليه مني قال علي ع فقلت يا رسول الله فأنت أفضل أم جبرئيل فقال يا علي إن الله تبارك و تعالى فضل أنبياءه المرسلين على ملائكته المقربين و فضلني على جميع النبيين و المرسلين و الفضل بعدي لك يا علي و للأئمة من بعدك و إن الملائكة لخدامنا و خدام محبينا يا علي‏ الذين يحملون العرش و من حوله يسبحون بحمد ربهم‏ ... و يستغفرون للذين آمنوا بولايتنا يا علي **لو لا نحن‏ ما خلق الله آدم و لا حواء و لا الجنة و لا النار و لا السماء و لا الأرض**</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[23\]</span></span></span></sup>](#_ftn23)

### **<span lang="FA">الدر النظیم</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و قال: روي عن علي بن موسى الرضا عليه السلام، عن أبيه موسى عليه السلام، عن أبيه جعفر بن محمد عليه السلام، عن أبيه محمد بن علي عليه السلام، عن أبيه علي بن الحسين عليه السلام، عن أبيه الحسين بن علي عليه السلام، عن أبيه علي بن أبي طالب عليه الصلاة و السلام قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله: ما خلق الله عز و جل خلقا أفضل مني و لا أكرم عليه مني.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال علي عليه السلام قلت: يا رسول الله أنت أفضل من جبريل؟ قال عليه السلام: يا علي إن الله تبارك و تعالى فضل أنبياءه المرسلين على ملائكته المقربين، و فضلني على جميع النبيين و المرسلين، و الفضل بعدي لك يا علي و للأئمة من بعدك، و أن الملائكة لخدامنا و خدام محبينا. يا علي الذين يحملون العرش و ما حوله يسبحون بحمد ربهم و يستغفرون للذين آمنوا بولايتنا. يا علي لو لا نحن‏ ما خلق الله آدم‏</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و لا حواء، و لا الجنة و لا النار، و لا السماء و لا الأرض</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[24\]</span></span></span></sup>](#_ftn24)

### **<span lang="FA">منتخب الانوار المضیئه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">عن الشيخ محمد بن علي بن بابويه يرفعه إلى أبي عبد الله‏[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[25\]</span></span></sup>](#_ftn25) بن صالح الهروي عن الرضا ع قال قال رسول الله ص‏: و الله ما خلق أفضل مني و لا أكرم عليه مني قال علي ع فقلت يا رسول الله أ فأنت أفضل أم جبرئيل فقال ع يا علي إن الله تبارك و تعالى فضل أنبياءه المرسلين على ملائكته المقربين و فضلني على جميع النبيين و المرسلين و الفضل بعدي‏ لك يا علي و للأئمة من بعدك و إن الملائكة لخدامنا و خدام محبينا يا علي المؤمن من آمن بولايتنا أ ليس‏ الذين يحملون العرش و من حوله يسبحون بحمد ربهم‏ ... و يستغفرون للذين آمنوا حملة العرش و من حوله من الملائكة يخدمون المؤمنين بالاستغفار دائبين الليل و النهار يا علي **لو لا نحن‏ لما خلق الله آدم و لا حواء و لا الجنة و لا النار و لا السماء و لا الأرض**</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[26\]</span></span></span></sup>](#_ftn26)

**<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'B Titr'; mso-ascii-font-family: 'B Titr'; mso-fareast-font-family: 'B Titr'; mso-hansi-font-family: 'B Titr'; mso-bidi-language: FA;">تأویل الآیات الظاهره</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و هو ما رواه الشيخ الصدوق أبو جعفر محمد بن بابويه رحمه الله عن الحسن بن محمد بن سعيد الهاشمي قال حدثنا فرات بن إبراهيم الكوفي قال حدثنا محمد بن أحمد بن علي الهمداني قال حدثني أبو الفضل العباس بن عبد الله البخاري قال حدثنا محمد بن القاسم بن إبراهيم بن محمد بن عبد الله بن القاسم بن محمد بن أبي بكر بن أبي قحافة قال حدثنا عبد السلام بن صالح الهروي عن الإمام علي بن موسى الرضا عن أبيه موسى بن جعفر عن أبيه جعفر بن محمد عن أبيه محمد بن علي عن أبيه علي بن الحسين عن أبيه الحسين بن علي عن أبيه علي بن أبي طالب ع قال:<span style="color: #242887;"> </span>قال رسول الله ص ما خلق الله خلقا أفضل مني و لا أكرم عليه مني قال علي ع فقلت يا رسول الله فأنت أفضل أم جبرئيل فقال يا علي إن الله تبارك و تعالى فضل أنبياءه المرسلين على ملائكته المقربين و فضلني على جميع النبيين و المرسلين و الفضل بعدي لك يا علي و للأئمة من بعدك و إن الملائكة لخدامنا و خدام محبينا يا علي‏ الذين يحملون العرش و من حوله يسبحون بحمد ربهم‏ ... و يستغفرون للذين آمنوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[27\]</span></span></span></sup>](#_ftn27)<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بولايتنا يا علي **لو لا نحن‏ ما خلق الله آدم و لا حواء و لا الجنة و لا النار و لا السماء و لا الأرض**<span style="color: #242887;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[28\]</span></span></span></sup>](#_ftn28)

### **<span lang="FA">حلیه الابرار</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">1- محمد بن علي بن الحسين بن بابويه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[29\]</span></span></span></sup>](#_ftn29)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قدس الله روحه قال: حدثنا الحسن‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[30\]</span></span></span></sup>](#_ftn30)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بن محمد بن سعيد الهاشمي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[31\]</span></span></span></sup>](#_ftn31)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، قال: حدثنا فرات بن إبراهيم بن فرات الكوفي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[32\]</span></span></span></sup>](#_ftn32)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، قال: حدثنا محمد بن أحمد بن علي الهمداني، قال: حدثني أبو الفضل العباس بن عبد الله البخاري، قال: حدثنا محمد بن القاسم بن إبراهيم بن محمد بن عبد الله بن القاسم بن محمد بن أبي بكر، قال: حدثنا</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">عبد السلام بن صالح الهروي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[33\]</span></span></span></sup>](#_ftn33)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، عن علي بن موسى الرضا، عن أبيه موسى بن جعفر، عن أبيه جعفر بن محمد، عن أبيه محمد بن علي، عن أبيه علي بن الحسين، عن أبيه الحسين بن علي، عن أبيه علي بن أبي طالب عليهم السلام قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم: ما خلق الله خلقا أفضل مني، و لا أكرم عليه مني.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال علي عليه السلام: فقلت: يا رسول الله فأنت أفضل أم جبرائيل؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال صلى الله عليه و آله و سلم: يا علي إن الله تبارك و تعالى فضل أنبيائه المرسلين على ملائكته المقربين، و فضلني على جميع النبيين و المرسلين، و الفضل بعدي لك يا علي، و للأئمة من بعدك، و إن الملائكة لخدامنا و خدام محبينا.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">يا علي «الذين يحملون العرش و من حوله، يسبحون بحمد ربهم، و يستغفرون للذين آمنوا»</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[34\]</span></span></span></sup>](#_ftn34)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بولايتنا.</span>

**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">يا علي لو لا نحن‏ ما خلق الله آدم، و لا حواء، و لا الجنة، و لا النار، و لا السماء، و لا الأرض</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، فكيف لا نكون أفضل من الملائكة و قد سبقناهم إلى معرفة ربنا، و تسبيحه، و تهليله، و تقديسه؟!</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">لأن أول ما خلق الله عز و جل خلق أرواحنا، فأنطقنا بتوحيده و تحميده‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[35\]</span></span></span></sup>](#_ftn35)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[36\]</span></span></span></sup>](#_ftn36)

### **<span lang="FA">الانصاف فی النص علی الائمه الاثنی عشر</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">عبد السلام بن صالح الهروي محمد بن علي قال: حدثنا الحسن بن محمد بن سعيد الهاشمي قال: حدثنا فرات بن إبراهيم بن فرات‏ الكوفي قال: حدثنا محمد بن علي بن أبي أحمد الهمداني قال: حدثني أبو المفضل عبد الله بن العباس البخاري قال: حدثنا محمد بن القاسم بن إبراهيم بن عبد الله بن القاسم عن محمد بن أبي بكر قال: حدثنا عبد السلام بن صالح الهروي عن علي بن موسى الرضا عليه السلام عن أبيه موسى بن جعفر عن أبيه جعفر بن محمد عن أبيه محمد بن علي عن أبيه علي بن الحسين عن أبيه الحسين بن علي عن أبيه علي بن أبي طالب عليهم السلام قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله: ما خلق الله خلقا أفضل مني و لا أكرم عليه مني، قال علي عليه السلام فقلت: يا رسول الله فأنت أفضل أم جبرائيل؟ قال صلى الله عليه و آله: إن الله تبارك و تعالى فضل أنبياءه المرسلين على ملائكته المقربين، و فضلني على جميع النبيين و المرسلين، و الفضل بعدي لك يا علي، و الأئمة من بعدك فإن الملائكة لخدامنا و خدام محبينا، يا علي الذين يحملون العرش و من حوله يسبحون بحمد ربهم و يستغفرون للذين آمنوا بولايتنا، يا علي **لو لا نحن‏ ما خلق الله آدم و لا حواء و لا الجنة و لا النار و لا السماء و لا الأرض**‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[37\]</span></span></span></sup>](#_ftn37)

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">56- ن، عيون أخبار الرضا عليه السلام ع، علل الشرائع الحسن بن محمد بن سعيد الهاشمي عن فرات بن إبراهيم الكوفي عن محمد بن أحمد بن علي الهمداني عن العباس بن عبد الله البخاري عن محمد بن القاسم بن إبراهيم عن أبي الصلت الهروي عن الرضا عن آبائه عن أمير المؤمنين ع قال قال رسول الله ص‏ ما خلق الله عز و جل خلقا أفضل مني و لا أكرم عليه مني قال علي ع فقلت يا رسول الله فأنت أفضل أو جبرئيل فقال ص يا علي إن الله تبارك و تعالى فضل أنبياءه المرسلين على ملائكته المقربين و فضلني على جميع النبيين و المرسلين و الفضل بعدي لك يا علي و للأئمة من بعدك و إن الملائكة لخدامنا و خدام محبينا يا علي‏ الذين يحملون العرش و من حوله يسبحون بحمد ربهم‏ ... و يستغفرون للذين آمنوا بولايتنا يا علي لو لا نحن‏ ما خلق الله آدم و لا حواء و لا الجنة و لا النار و لا السماء و لا الأرض‏[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[38\]</span></span></sup>](#_ftn38)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">1- ك، إكمال الدين ن، عيون أخبار الرضا عليه السلام ع، علل الشرائع الحسن بن محمد بن سعيد الهاشمي عن فرات بن إبراهيم عن محمد بن أحمد الهمداني عن العباس بن عبد الله البخاري عن محمد بن القاسم بن إبراهيم عن الهروي عن الرضا عن آبائه عن أمير المؤمنين ع قال قال رسول الله ص‏ ما خلق الله عز و جل خلقا أفضل مني و لا أكرم عليه مني قال علي ع فقلت يا رسول الله فأنت أفضل أو جبرئيل فقال ع يا علي إن الله تبارك و تعالى فضل أنبياءه المرسلين على ملائكته المقربين و فضلني على جميع النبيين و المرسلين و الفضل بعدي لك يا علي و للأئمة من بعدك و إن الملائكة لخدامنا و خدام محبينا يا علي‏ الذين يحملون العرش و من حوله يسبحون بحمد ربهم‏ ... و يستغفرون للذين آمنوا بولايتنا يا علي لو لا نحن‏ ما خلق‏[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[39\]</span></span></sup>](#_ftn39) آدم و لا حواء و لا الجنة و لا النار و لا السماء و لا الأرض<span style="color: #242887;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[40\]</span></span></span></sup>](#_ftn40)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 1). و في نسخة:« الحسين بن سعيد الهاشمى الكوفي».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 2). و في بعض النسخ:« حدثني».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 3). و ذلك العباس كان من ولد محمد بن أبي بكر.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 4). محمد بن أبي بكر معروف، كان من أصحاب أمير المؤمنين و كان عدوا لأبيه أبى بكر و عمر و عثمان و هو قاتل عثمان بالحق.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 5). و في نسخة:« كخدامنا».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 6). إشارة الى قوله تعالى في سورة المؤمن. الآية 7.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"> ( 7). خ ل« تحميده».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8)<span lang="AR-SA"> ( 8). خ ل« فلما شهدوا» و كذا فيما بعده.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> ( 1). هكذا في أكثر النسخ، و في النسخة المطبوعة الجديدة:« بالآلهة».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10)<span lang="AR-SA"> ( 2). خ ل« من العزة».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11)<span lang="AR-SA"> ( 3). خ« العلى العظيم».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12)<span lang="AR-SA"> ( 4). خ ل« ما يحق لله عز و جل».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span></span>](#_ftnref13)<span lang="AR-SA"> ( 5). كما قال الله تعالى في سورة الحجر. الآية 30 و غيرها من السور.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span></span>](#_ftnref14)<span lang="AR-SA"> ( 6). خ ل« ان الله عز و جل».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[15\]</span></span></span></span>](#_ftnref15)<span lang="AR-SA"> ( 7). خ ل« و فضلك يا محمد خاصة».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[16\]</span></span></span></span>](#_ftnref16)<span lang="AR-SA"> ( 8). خ ل« فلما انتهيت به».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[17\]</span></span></span></span>](#_ftnref17)<span lang="AR-SA"> ( 1). و لنعم ما قيل بالفارسية:</span>

<div id="bkmrk-%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D9%8A%D9%83-%D8%B3%D8%B1-%D9%85%D9%88%D9%89-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D9%BE" style="text-align: justify;"><div style="mso-element: footnote;"><div align="center"><table border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" class="MsoNormalTable" dir="rtl" style="width: 89.9987%; height: 88.9814px;" width="90%"><tbody><tr style="height: 34.7222px;"><td class="align-center" style="width: 49.9819%; padding: 0.75pt; height: 34.7222px;" width="45%"><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: #242887;">اگر يك سر موى برتر پرم‏</span>

</td><td class="align-center" style="width: 49.9819%; padding: 0.75pt; height: 34.7222px;" width="45%"><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887;">فروغ تجلى بسوزد پرم‏</span>

</td></tr><tr style="height: 34.7222px;"><td class="align-center" style="width: 49.9819%; padding: 0.75pt; height: 34.7222px;" width="45%"><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887;">گفت جبريلا بپر اندر پيم‏</span>

</td><td class="align-center" style="width: 49.9819%; padding: 0.75pt; height: 34.7222px;" width="45%"><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887;">گفت رو رو من حريف تو نيم</span><span dir="LTR" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887;">!</span>

</td></tr></tbody></table>

</div></div></div><span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; color: black;">.</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[18\]</span></span></span></span>](#_ftnref18)<span lang="AR-SA"> ( 2). زخ الجمر يزخ زخا و زخيخا: برق شديد!. زخ الحادي: سار بالابل سيرا عنيفا. و في بعض النسخ:« فرج بى في النور زجة». رج الشي‏ء يرجه رجا: حركه و هزه فرج هو اي اهتز و تحرك« لازم متعد» و في نسخة:« فزج بى في النور زجة». زج بالشي‏ء: رمى به.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[19\]</span></span></span></span>](#_ftnref19)<span lang="AR-SA"> ( 3). خ ل« ملكه».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[20\]</span></span></span></span>](#_ftnref20)<span lang="AR-SA"> ( 4). و في نسخة:« على سراديق العرش- على ساق العرش».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[21\]</span></span></span></span>](#_ftnref21) <span lang="AR-SA">عيون أخبار الرضا عليه السلام ؛ ج‏1 ؛ ص262</span><span lang="AR-SA" style="mso-fareast-font-family: 'Times New Roman';">-۲۶۴</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[22\]</span></span></span></span>](#_ftnref22) <span lang="AR-SA">كمال الدين و تمام النعمة ؛ ج‏1 ؛ ص254-۲۵۵</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[23\]</span></span></span></span>](#_ftnref23) <span lang="AR-SA">علل الشرائع ؛ ج‏1 ؛ ص5</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[24\]</span></span></span></span>](#_ftnref24) <span lang="AR-SA">الدر النظيم في مناقب الأئمة اللهاميم ؛ ص108-۱۰۹</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[25\]</span></span></span></span>](#_ftnref25)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 5). فى كمال الدين و العيون: عبد السلام بن صالح الهروى.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[26\]</span></span></span></span>](#_ftnref26)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">منتخب الأنوار المضيئة في ذكر القائم الحجة عليه السلام ؛ النص ؛ ص11-۱۲</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[27\]</span></span></span></span>](#_ftnref27)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 1) المؤمن: 7.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[28\]</span></span></span></span>](#_ftnref28)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة ؛ ص835<span style="color: black;">.</span></span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[29\]</span></span></span></span>](#_ftnref29)<span lang="AR-SA"> ( 1) ابن بابويه أبو جعفر محمد بن علي بن الحسين القمي المشتهر بالصدوق المتوفى سنة( 381).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[30\]</span></span></span></span>](#_ftnref30)<span lang="AR-SA"> ( 2) الحسن بن محمد بن سعيد الهاشمي الكوفي: من مشايخ الصدوق، و يروى عن علي بن إبراهيم المفسر القمي الذي كان في عصر الامام الحسن العسكري عليه السلام و بقي إلى سنة( 307)، و يروي أيضا عن والد أبي قيراط جعفر بن محمد المتوفى( 308)- و عن فرات بن إبراهيم الكوفي، و كان حيا في سنة( 354) فإنه حدث في تلك السنة بالكوفة كما نقل الصدوق في« العيون» و حدث عنه أيضا في« العلل» و« كمال الدين» و« الخصال» و« معاني الأخبار» و« الأمالي».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[31\]</span></span></span></span>](#_ftnref31)<span lang="AR-SA"> ( 3) قال الصدوق قدس سره في« العيون»: حدثنا الحسن بن محمد بن سعيد الهاشمي الكوفي بالكوفة سنة( 354).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[32\]</span></span></span></span>](#_ftnref32)<span lang="AR-SA"> ( 4) فرات بن إبراهيم بن فرات الكوفي: كان من أكابر علمي الحديث و التفسير في المائة الثالثة و الرابعة، فإنه حدث في تفسيره عن جعفر بن محمد بن مالك البزاز الكوفي المتوفى حدود سنة( 300)، و أكثر الرواية عن عبيد بن كثير العامري الكوفي المتوفى( 294).</span>

<span lang="AR-SA">قال شيخنا و أستاذنا في الرواية العلامة الشيخ آقا بزرگ الطهراني في الذريعة ج 4 ص 299. بعد تحقيقات وافية: فيقوى إحتمال أن فرات أدرك أوائل المائة الرابعة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[33\]</span></span></span></span>](#_ftnref33)<span lang="AR-SA"> ( 1) عبد السلام بن صالح الهروي: أبو الصلت المتوفى سنة( 236)- لا خلاف بين الخاصة و العامة إلا بعضهم في وثاقته و صدق حديثه، و إنما الخلاف في كونه شيعيا أو عاميا أو إنه اثنان: أحدهما شيعي و الآخر عامي، و من أراد التفصيل فعليه بتنقيح المقال و قاموس الرجال و جامع الرواة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[34\]</span></span></span></span>](#_ftnref34)<span lang="AR-SA"> ( 2) إشارة إلى قوله تعالى في سورة غافر: 7.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[35\]</span></span></span></span>](#_ftnref35)<span lang="AR-SA"> ( 3) في الاكمال و العيون: و تمجيده.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[36\]</span></span></span></span>](#_ftnref36) <span lang="AR-SA">حلية الأبرار في أحوال محمد و آله الأطهار عليهم السلام ؛ ج‏1 ؛ ص9-۱۰</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[37\]</span></span></span></span>](#_ftnref37) <span lang="AR-SA">الإنصاف في النص على الأئمة الإثني عشرعليهم السلام / ترجمه رسولى محلاتى ؛ عربي ؛ ص315-۳۱۶</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[38\]</span></span></span></span>](#_ftnref38)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏18 ؛ ص345</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[39\]</span></span></span></span>](#_ftnref39)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 1) في الاكمال و العيون: ما خلق الله.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[40\]</span></span></span></span>](#_ftnref40)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص335</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۱۰)لولا نحن لم یخلق الله ارضا و لا سماء

### **<span lang="FA">عیون المعجزات</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>(خبر الخيط المعروف)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">رواه لي الشيخ ابو محمد بن الحسن بن محمد بن نصر: يرفع الحديث برجاله الى ابن محمد جعفر البرسي مرفوعا الى جابر قال:</span><span lang="FA" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-bidi-language: FA;">…</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال جابر: فنظر الي الباقر (ع) و تبسم ثم قال: يا جابر هذا لما طغوا و بغوا، فقلت: يا ابن‏ رسول الله ما هذا الخيط الذي فيه العجب؟ فقال: بقية مما ترك آل موسى و آل هارون تحمله الملائكة و ينصبه جبرئيل (ع) و يحك يا جابر، انا من الله تعالى بمكان و منزلة رفيعة، **فلو لا نحن لم يخلق الله تعالى سماء و لا ارضا و لا جنة و لا نارا و لا شمسا و لا قمرا و لا جنة و لا انسا**، و يحك يا جابر لا يقاس بنا احد يا جابر، بنا و الله انقذكم و بنا نعشكم و بنا هداكم، و نحن و الله دللناكم على ربكم، فقفوا عند امرنا و نهينا و لا تردوا علينا ما اوردنا عليكم، فانا بنعم الله اجل و اعظم من ان يرد علينا، و جميع ما يرد عليكم منا فما فهمتموه؟ فاحمدوا الله عليه و ما جهلتموه، فاتكلوه إلينا و قولوا أئمتنا اعلم‏ بما قالوا،</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)

### **<span lang="FA">المناقب للعلوی</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">حديث الخيط و الزلزلة في مدينة الرسول عليه السلام-</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال جابر بن يزيد الجعفي: شكوا الشيعة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> من بني أمية و أشياعهم إلى إمام الوقت الطاهر المطهر زين العابدين و سيد الزهاد و خليفة الله على العباد علي بن الحسين صلوات الله عليهما، قالوا: يا ابن رسول الله، قد قتلونا تحت كل حجر و مدر، و استأصلوا شأفتنا، و لعنوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> أمير المؤمنين صلوات الله عليه على المنابر و المنارات‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و الأسواق و الطرقات، و تبرءوا منه حتى أنهم يجتمعون في مسجد رسول الله صلى الله عليه و آله و عند منبره‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و يلعنون عليا \[عليه السلام‏\] علانية و لا ينكر ذلك‏ أحد و لا يغير</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، فإن أنكر ذلك أحد منا حملوا عليه بأجمعهم و قالوا: هذا رافضي يحب أبا تراب‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، و أخذوه إلى سلطانهم و قالوا: هذا ذكر أبا تراب بخير، فيضربوه و يحسبوه، ثم بعد ذلك يقتلوه.</span>

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-bidi-language: FA;">…</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال جابر: قلت: يا ابن رسول الله، ما هذا الخيط الذي فيه الأعجوبة؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال: هذا بقية مما ترك آل موسى و آل هارون تحمله الملائكة إلينا؛ يا جابر، إن لنا عند الله مكانا و منزلة رفيعة، و **لو لا نحن‏ لم يخلق الله أرضا و لا سماء و لا جنة و لا نارا و لا شمسا و لا قمرا و لا برا و لا بحرا و لا سهلا**</span>[**<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span>**</span></span></sup>**](#_ftn8)**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و لا جبلا و لا طائرا</span>**[**<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span>**</span></span></sup>**](#_ftn9)**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و لا رطبا و لا يابسا و لا حلوا و لا مرا و لا ماء و لا نباتا و لا شجرا</span>**[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، اخترعنا الله من نور ذاته و لا يقاس بنا بشر، بنا أنقذكم الله عز و جل، و بنا هديتم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[11\]</span></span></span></sup>](#_ftn11)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، و نحن- و الله- دللناكم على ربكم، فقفوا عند أمرنا و نهينا، و لا تردوا كل ما ورد عليكم منا، فإنا أكبر و أجل و أعظم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[12\]</span></span></span></sup>](#_ftn12)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و أرفع من جميع ما يرد عليكم منا، فما فهمتموه فاحمدوا الله عليه، و ما جهلتموه فكلوه إلينا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[13\]</span></span></span></sup>](#_ftn13)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و قولوا: أئمتنا أعلم بما قالوا.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[14\]</span></span></span></sup>](#_ftn14)

### **<span lang="FA">نوادر المعجزات</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقلت: يا ابن رسول الله صلى الله عليه و آله ما هذا الخيط \[الذي فيه العجب‏\]؟ فقال‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[15\]</span></span></span></sup>](#_ftn15)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> عليه السلام:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">«بقية مما ترك آل موسى و آل هارون تحمله الملائكة» \[و ينصبه جبرئيل عليه السلام.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ويحك يا جابر\] إنا من الله بمكان و منزلة رفيعة! **فلو لا نحن ما خلق الله تعالى سماء و لا أرضا، و لا جنة و لا نارا، و لا شمسا و لا قمرا، و لا جنيا و لا إنسيا.**</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">يا جابر، إنا أهل البيت لا يقاس بنا أحد، من قاس بنا أحدا من البشر فقد كفر.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">يا جابر، بنا و الله أنقذكم، و بنا هداكم، و نحن و الله دللناكم على ربكم، فقفوا عند أمرنا و نهينا و لا تردوا علينا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[16\]</span></span></span></sup>](#_ftn16)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ما أوردناه عليكم، فإنا بنعم الله أجل و أعظم من أن‏</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">يرد علينا، و جميع ما يرد عليكم منا، فما فهمتموه فاحمدوا[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[17\]</span></span></sup>](#_ftn17)<sup> </sup>الله تعالى \[عليه‏\] و ما جهلتموه فأوكلوه إلينا، و قولوا: أئمتنا أعلم‏ بما قالوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[18\]</span></span></span></sup>](#_ftn18)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[19\]</span></span></span></sup>](#_ftn19)

### **<span lang="FA">مدینه معاجز الائمه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ويحك يا جابر انا من الله بمكان و منزلة رفيعة، فلولا نحن لم يخلق الله تعالى سماء و لا أرضا و لا جنة و لا نارا و لا شمسا و لا قمرا و لا جنا و لا إنسا.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ويحك يا جابر! لا يقاس بنا أحد يا جابر! بنا و الله انقذكم و بنا نعشكم، و بنا هداكم، و نحن و الله دللناكم على ربكم، فقفوا عند أمرنا و نهينا، و لا تردوا علينا ما أوردنا عليكم، فانا بنعم الله تعالى أجل و أعظم من أن يرد علينا، و جميع يرد عليكم منا فما فهمتموه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[20\]</span></span></span></sup>](#_ftn20)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فاحمدوا الله عليه، و ما جهلتموه فاتكلوه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[21\]</span></span></span></sup>](#_ftn21)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> إلينا، و قولوا: أئمتنا أعلم‏ بما قالوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[22\]</span></span></span></sup>](#_ftn22)

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال: «بقية مما ترك آل موسى و آل هارون تحمله الملائكة»</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[23\]</span></span></span></sup>](#_ftn23)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و ينصبه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[24\]</span></span></span></sup>](#_ftn24)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> جبرئيل- عليه السلام-، ويحك يا جابر إنا من الله تعالى بمكان و منزلة رفيعة، فلو لا نحن لم يخلق الله تعالى سماء و لا أرضا و لا جنة و لا نارا و لا شمسا و لا قمرا و لا جنة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[25\]</span></span></span></sup>](#_ftn25)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و لا إنسا.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و يحك يا جابر لا يقاس بنا أحد، يا جابر، بنا- و الله- انقذكم \[الله‏\]</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[26\]</span></span></span></sup>](#_ftn26)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و بنا نعشكم و بنا هداكم، و نحن- و الله- دللناكم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[27\]</span></span></span></sup>](#_ftn27)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> على ربكم، فقفوا عند أمرنا و نهينا، و لا تردوا علينا ما أوردنا عليكم، فانا بنعم الله أجل و أعظم من أن يرد علينا و جميع ما يرد عليكم منا فافهموه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[28\]</span></span></span></sup>](#_ftn28)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فاحمدوا الله عليه، و ما جهلتموه فاتكلوه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[29\]</span></span></span></sup>](#_ftn29)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> إلينا، و قولوا: أئمتنا أعلم‏ بما قالوا.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[30\]</span></span></span></sup>](#_ftn30)

### **<span lang="FA">بحارالانوار</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">يا جابر إن لنا عند الله منزلة و مكانا رفيعا و لو لا نحن لم يخلق الله أرضا و لا سماء و لا جنة و لا نارا و لا شمسا و لا قمرا و لا برا و لا بحرا و لا سهلا و لا جبلا و لا رطبا و لا يابسا و لا حلوا و لا مرا و لا ماء و لا نباتا و لا شجرا اخترعنا الله من نور ذاته لا يقاس بنا بشر بنا أنقذكم الله عز و جل و بنا هداكم الله و نحن و الله دللناكم على ربكم فقفوا على أمرنا و نهينا و لا تردوا كل ما ورد عليكم منا فأنا أكبر و أجل و أعظم و أرفع من جميع ما يرد عليكم ما فهمتموه فاحمدوا الله عليه و ما جهلتموه فكلوا أمره إلينا و قولوا أئمتنا أعلم‏ بما قالوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[31\]</span></span></span></sup>](#_ftn31)

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ويحك يا جابر إنا من الله تعالى بمكان و منزلة رفيعة فلو لا نحن لم يخلق الله تعالى سماء و لا أرضا و لا جنة و لا نارا و لا شمسا و لا قمرا و لا جنا و لا إنسا ويحك يا جابر لا يقاس بنا أحد يا جابر بنا و الله أنقذكم الله و بنا نعشكم و بنا هداكم و نحن و الله دللنا لكم على ربكم فقفوا عند أمرنا و نهينا و لا تردوا علينا ما أوردنا عليكم فإنا بنعم الله أجل و أعظم من أن يرد علينا و جميع ما يرد عليكم منا فما فهمتموه فاحمدوا الله عليه و ما جهلتموه فردوه إلينا و قولوا أئمتنا أعلم‏ بما قالوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[32\]</span></span></span></sup>](#_ftn32)

### **<span lang="FA">عوالم العلوم</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و يحك يا جابر! إنا من الله تعالى بمكان و منزلة رفيعة، فلولا نحن لم يخلق الله تعالى سماء و لا أرضا، و لا جنة و لا نارا، و لا شمسا و لا قمرا، و لا جنا و لا إنسا؛</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و يحك يا جابر! لا يقاس بنا أحد، يا جابر بنا- و الله- أنقذكم الله، و بنا نعشكم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[33\]</span></span></span></sup>](#_ftn33)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و بنا هداكم، و نحن- و الله- دللناكم على ربكم، فقفوا عند أمرنا و نهينا، و لا تردوا علينا ما أوردنا عليكم، فإنا بنعم الله أجل و أعظم من أن يرد علينا، و جميع ما يرد عليكم منا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[34\]</span></span></span></sup>](#_ftn34)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، فما فهمتموه فاحمدوا الله عليه، و ما جهلتموه فردوه إلينا، و قولوا:أئمتنا أعلم‏ بما قالوا.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[35\]</span></span></span></sup>](#_ftn35)

### **<span lang="FA">الزام الناصب</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال جابر: يا بن رسول الله فما هذا الخيط الذي فيه الأعجوبة؟ قال: هذه بقية مما ترك آل موسى و آل هارون تحمله الملائكة إلينا، يا جابر: إن لنا عند الله منزلة و مكانا رفيعا و **لو لا نحن لم يخلق الله أرضا و لا سماء و لا جنة و لا نارا و لا شمسا و لا قمرا و لا برا و لا بحرا و لا سهلا و لا جبلا و لا رطبا و لا يابسا و لا حلوا و لا مرا و لا ماء و لا نباتا و لا شجرا**، و اخترعنا الله من نور ذاته، و لا يقاس بنا بشر، بنا أنقذكم الله عز و جل و بنا هداكم و نحن و الله دللناكم على ربكم‏ فقفوا عند أمرنا و نهينا و لا تردوا كل ما ورد عليكم منا فإنا أكبر و أجل و أعظم و أرفع من جميع ما يرد عليكم، ما فهمتموه فاحمدوا الله عليه و ما جهلتموه فكلوا أمره إلينا و قولوا:أئمتنا أعلم‏ بما قالوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[36\]</span></span></span></sup>](#_ftn36)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="AR-SA">عيون المعجزات ؛ ص78-۸۲</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 4) في بحار الأنوار:( شكوت).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 5) في بحار الأنوار:( و اعلنوا لعن مولانا).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 6) في« ث»« م»:( و المنازل).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 7) قوله:( و عند منبره) لم يرد في بحار الأنوار.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 1) قوله:( و لا يغير) لم يرد في« ث»« م» و في بحار الأنوار:( و لا ينهر).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"> ( 2) في بحار الأنوار:( أبو ترابي).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8)<span lang="AR-SA"> ( 5) قوله:( و لا سهلا) لم يرد في« ث»« م».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> ( 6) قوله:( و لا طائرا) لم يرد في بحار الأنوار.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10)<span lang="AR-SA"> ( 7) بدل قوله:( و لا رطبا) إلى هنا في« ث»« م»:( حتى).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11)<span lang="AR-SA"> ( 1) في بحار الأنوار:( هداكم الله).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12)<span lang="AR-SA"> ( 2) قوله:( و أجل و أعظم) لم يرد في« م».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span></span>](#_ftnref13)<span lang="AR-SA"> ( 3) في بحار الأنوار:( فكلوا أمره إلينا).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span></span>](#_ftnref14) <span lang="AR-SA">المناقب (للعلوي) / الكتاب العتيق ؛ ص118-۱۲۴</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[15\]</span></span></span></span>](#_ftnref15)<span lang="AR-SA"> ( 7) في« س»« ه»:( قال).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[16\]</span></span></span></span>](#_ftnref16)<span lang="AR-SA"> ( 8) في« س»« و»« ه»:( و لا ترد على).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[17\]</span></span></span></span>](#_ftnref17)<span lang="AR-SA"> ( 1) في النسخ:( فافهموه فاحمد) و المثبت عن المصادر.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[18\]</span></span></span></span>](#_ftnref18)<span lang="AR-SA"> ( 2) في« أ»« و»:( بنا) بدل من:( بما قالوا).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[19\]</span></span></span></span>](#_ftnref19) <span lang="AR-SA">نوادر المعجزات في مناقب الأئمة الهداة عليهم السلام ؛ ص267</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[20\]</span></span></span></span>](#_ftnref20)<span lang="AR-SA"> ( 2) كذا في المصدر و البحار، و في الأصل: فافهموه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[21\]</span></span></span></span>](#_ftnref21)<span lang="AR-SA"> ( 3) في البحار: فردوه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[22\]</span></span></span></span>](#_ftnref22) <span lang="AR-SA">مدينة معاجز الأئمة الإثني عشر ؛ ج‏4 ؛ ص430</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[23\]</span></span></span></span>](#_ftnref23)<span lang="AR-SA"> ( 4) مقتبس من سورة البقرة آية: 248.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[24\]</span></span></span></span>](#_ftnref24)<span lang="AR-SA"> ( 5) في البحار: و نزل به.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[25\]</span></span></span></span>](#_ftnref25)<span lang="AR-SA"> ( 1) في البحار: جنا.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[26\]</span></span></span></span>](#_ftnref26)<span lang="AR-SA"> ( 2) من البحار.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[27\]</span></span></span></span>](#_ftnref27)<span lang="AR-SA"> ( 3) في البحار: دللنا لكم.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[28\]</span></span></span></span>](#_ftnref28)<span lang="AR-SA"> ( 4) في المصدر و البحار: فما فهمتموه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[29\]</span></span></span></span>](#_ftnref29)<span lang="AR-SA"> ( 5) في البحار: فردوه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[30\]</span></span></span></span>](#_ftnref30) <span lang="AR-SA">مدينة معاجز الأئمة الإثني عشر ؛ ج‏5 ؛ ص120</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[31\]</span></span></span></span>](#_ftnref31)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص12</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[32\]</span></span></span></span>](#_ftnref32)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏46 ؛ ص277</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[33\]</span></span></span></span>](#_ftnref33)<span lang="AR-SA"> ( 5)-« بعثكم» ع.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[34\]</span></span></span></span>](#_ftnref34)<span lang="AR-SA"> ( 1)-« و لا تردوا كل ما ورد عليكم منا، فإنا اكبر و أجل و أعظم و أرفع من جميع ما يرد عليكم» ب: 26.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[35\]</span></span></span></span>](#_ftnref35) <span lang="AR-SA">عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآيات و الأخبار و الأقوال (مستدرك سيدة النساء إلى الإمام الجواد ؛ ج‏19-الباقرع ؛ ص ۱۵۹-۱۶۰</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[36\]</span></span></span></span>](#_ftnref36) <span lang="AR-SA">إلزام الناصب في إثبات الحجة الغائب عجل الله تعالى فرجه الشريف، ج‏1، ص: ۴۳-۴۴</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۱۱) لولانا لم یخلق الجنه و لا النار

### **<span lang="FA">کفایه الاثر</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">أخبرنا أبو عبد الله أحمد بن \[أبي عبد الله أحمد بن‏\] محمد بن عبيد الله قال حدثنا أبو طالب عبيد بن أحمد بن يعقوب بن نصر الأنباري قال حدثنا أحمد بن محمد بن مسروق قال حدثنا عبد الله بن شبيب قال حدثنا محمد بن زياد الهاشمي قال حدثنا سفيان بن عتبة قال حدثنا عمران بن داود قال حدثنا محمد بن الحنفية قال أمير المؤمنين ع سمعت رسول الله ص يقول‏</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>قال الله تبارك و تعالى لأعذبن كل رعية دانت بطاعة إمام ليس مني و إن كانت الرعية في نفسها برة و لأرحمن كل رعية دانت بإمام عادل مني و إن كانت الرعية في نفسها غير برة و لا تقية ثم قال لي يا علي أنت الإمام و الخليفة من بعدي حربك حربي و سلمك سلمي و أنت أبو سبطي و زوج ابنتي من ذريتك الأئمة المطهرون فأنا سيد الأنبياء و أنت سيد الأوصياء و أنا و أنت من شجرة واحدة **و لولانا لم يخلق الجنة و النار و لا الأنبياء و لا الملائكة** قال قلت يا رسول الله فنحن أفضل من الملائكة فقال يا علي نحن خير خليقة الله على بسيط الأرض و خير \[من‏\] الملائكة المقربين و كيف لا نكون خيرا منهم و قد سبقناهم إلى معرفة الله و توحيده فبنا عرفوا الله و بنا عبدوا الله و بنا اهتدوا السبيل إلى معرفة الله يا علي أنت مني و أنا منك و أنت أخي و وزيري فإذا مت ظهرت لك ضغائن في صدور قوم و سيكون بعدي فتنة صماء صيلم يسقط فيها كل وليجة و بطانة و ذلك عند فقدان شيعتك الخامس من السابع من ولدك يحزن لفقده أهل الأرض و السماء فكم مؤمن و مؤمنة متأسف متلهف حيران عند فقده ثم أطرق مليا ثم رفع رأسه و قال بأبي و أمي سميي و شبيهي‏ و شبيه موسى بن عمران عليه جبوب النور أو قال جلابيب النور يتوقد من شعاع القدس كأني بهم آيس من كانوا ثم نودي بنداء يسمعه من البعد كما يسمعه من القرب يكون رحمة على المؤمنين و عذابا على المنافقين قلت و ما ذلك النداء قال ثلاثة أصوات في رجب أولها<span style="color: #006a0f;"> ألا لعنة الله على الظالمين‏</span> الثاني‏<span style="color: #006a0f;"> أزفت الآزفة</span> و الثالث ترون بدريا بارزا مع قرن الشمس ينادي الآن الله قد بعث فلان بن فلان حتى ينسبه إلى علي فيه هلاك الظالمين فعند ذلك يأتي الفرج و يشفي الله صدورهم و يذهب‏ غيظ قلوبهم‏ قلت يا رسول الله فكم يكون بعدي من الأئمة قال بعد الحسين تسعة و التاسع قائمهم‏ و هذا أمير المؤمنين ع روى عنه الحسين بن علي و الأصبغ بن نباتة و أبو الطفيل و عبد الرحمن بن أبي ليلى و سعد بن مالك و يحيى البكاء و محمد بن الحنفية.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">23- كتاب المحتضر، للحسن بن سليمان من كتاب السيد الجليل حسن بن كبش بإسناده إلى المفيد رفعه إلى محمد بن الحنفية قال قال أمير المؤمنين ع سمعت رسول الله ص يقول‏<span style="color: #242887;"> </span>قال الله تعالى لأعذبن كل رعية دانت بطاعة إمام ليس مني و إن كانت الرعية في نفسها برة و لأرحمن كل رعية دانت بإمام عادل مني و إن كانت الرعية غير برة و لا تقية</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ثم قال لي يا علي أنت الإمام و الخليفة بعدي حربك حربي و سلمك سلمي و أنت أبو سبطي و زوج ابنتي و من ذريتك الأئمة المطهرون و أنا سيد الأنبياء و أنت سيد الأوصياء و أنا و أنت من شجرة واحدة **لولانا لم يخلق الله الجنة و لا النار و لا الأنبياء و لا الملائكة** قال قلت يا رسول الله فنحن أفضل أم الملائكة فقال يا علي نحن أفضل خير خليقة الله على بسيط الأرض و خيرة ملائكة الله المقربين و كيف لا نكون خيرا منهم‏</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و قد سبقناهم إلى معرفة الله و توحيده فبنا عرفوا الله و بنا عبدوا الله و بنا اهتدوا السبيل إلى معرفة الله يا علي أنت مني و أنا منك و أنت أخي و وزيري فإذا مت ظهرت لك ضغائن في صدور قوم و سيكون فتنة صيلم صماء يسقط منها كل وليجة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و بطانة و ذلك عند فقدان شيعتك الخامس من ولد السابع من ولدك يحزن لفقده أهل الأرض و السماء فكم من مؤمن متلهف متأسف حيران عند فقده‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">200-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> نص، كفاية الأثر أحمد بن محمد بن عبد الله عن عبيد الله بن أحمد بن يعقوب عن أحمد بن محمد بن مسروق عن عبد الله بن شبيب عن محمد بن زياد السهمي عن سفيان بن عيينة عن عمران بن داود عن محمد بن الحنفية قال قال أمير المؤمنين صلوات الله عليه سمعت رسول الله ص يقول‏<span style="color: #242887;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span>قال الله تبارك و تعالى لأعذبن كل رعية دانت‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بطاعة إمام ليس مني و إن كانت الرعية في نفسها برة و لأرحمن كل رعية دانت بإمام عادل مني و إن كانت الرعية في نفسها غير برة و لا تقية ثم قال يا علي أنت الإمام و الخليفة بعدي حربك حربي و سلمك سلمي و أنت أبو سبطي و زوج ابنتي و من ذريتك الأئمة المطهرون فأنا سيد الأنبياء و أنت سيد الأوصياء و أنا و أنت من شجرة واحدة **و لولانا لم‏ يخلق‏ الله الجنة و لا النار و لا الأنبياء و لا الملائكة**</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="AR-SA">كفاية الأثر في النص على الأئمة الإثني عشر، ص: ۱۵۶-١۵٩</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 2) في الخبر بيان متين لاهمية الحكومة و انها الموجب الاصلى لرقى قوم او انحطاطهم و سعادتهم او شقاوتهم، و ان الحكومة الفاسدة تفسد المجتمع الصالح تدريجا، كما ان الحكومة الصالحة تسعد فاسده تدريجا، و عذاب الله تعالى و رحمه هاهنا اسعاد قوم بحضارة صالحة و حرمانهم عنها، و المأسوف عليه ان المسلمين غفلوا عن تلك المسألة الخطيرة الحياتية و دانوا بطاعة ائمة ليسوا من الله بشي‏ء فاصابوا ما اصابوا، أرجو من الله أن ييقظنا من غفلة المنام و يوفقنا ان نعمل بما فيه الصلاح و الصواب و سيأتي الحديث بإسناد آخر في باب انه لا تقبل الاعمال الا بالولاية تحت رقم 68 و 69.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 1) الصيلم: الامر الشديد. الداهية. السيف و الصماء: الشديدة. و الوليجة: بطانة الإنسان و خاصته او من يتخذه معتمدا عليه من غير اهله.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 2) المحتضر:</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص349-۳۵۰</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 2) دان دينا: اتخذ لنفسه دينا و تعبد به.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏36 ؛ ص337</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۱۲)لولاهم ما خلقتک[آدم علیه السلام]

### **<span lang="FA">معانی الاخبار</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">باب معنى الشجرة التي أكل منها آدم و حواء</span>

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">1-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> حدثنا عبد الواحد بن محمد بن عبدوس النيسابوري العطار رحمه الله قال حدثنا علي بن محمد بن قتيبة عن حمدان بن سليمان عن عبد السلام بن صالح الهروي قال:<span style="color: #242887;"> </span>قلت للرضا ع يا ابن رسول الله أخبرني عن الشجرة التي أكل منها آدم و حواء ما كانت فقد اختلف الناس فيها فمنهم من يروي أنها الحنطة و منهم من يروي أنها العنب و منهم من يروي أنها شجرة الحسد فقال كل ذلك حق قلت فما معنى هذه الوجوه على اختلافها فقال يا أبا الصلت إن شجرة الجنة تحمل أنواعا فكانت شجرة الحنطة و فيها عنب و ليست كشجرة الدنيا و إن آدم ع لما أكرمه الله تعالى ذكره بإسجاد ملائكته له و بإدخاله الجنة قال في نفسه هل خلق الله بشرا أفضل مني فعلم الله عز و جل ما وقع في نفسه فناداه ارفع رأسك يا آدم فانظر إلى ساق عرشي فرفع آدم رأسه فنظر إلى ساق العرش فوجد عليه مكتوبا لا إله إلا الله- محمد رسول الله علي بن أبي طالب أمير المؤمنين و زوجته فاطمة سيدة نساء العالمين و الحسن و الحسين سيدا شباب أهل الجنة فقال آدم يا رب من هؤلاء فقال عز و جل يا آدم هؤلاء ذريتك و هم خير منك و من جميع خلقي و **لولاهم‏ ما خلقتك‏** **و لا خلقت الجنة و النار و لا السماء و الأرض** فإياك أن تنظر إليهم بعين الحسد فأخرجك عن جواري فنظر إليهم بعين الحسد و تمنى منزلتهم فتسلط</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> عليه الشيطان حتى أكل من الشجرة التي نهي عنها و تسلط على حواء لنظرها إلى فاطمة بعين الحسد حتى أكلت من الشجرة كما أكل آدم فأخرجهما الله عن جنته و أهبطهما عن جواره إلى الأرض.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)

### **<span lang="FA">قصص الانبیاء</span>**

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">10</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و عن ابن بابويه أخبرنا إبراهيم بن هارون الهيتي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> أخبرنا أبو بكر</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> أحمد بن محمد بن عيسى أخبرنا محمد بن يزيد القاضي أخبرنا قتيبة بن سعيد أخبرنا الليث‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بن سعد و إسماعيل‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بن جعفر عن أبيه عن أبي هريرة قال قال رسول الله ص‏<span style="color: #242887;"> </span></span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">لما خلق الله آدم‏<span style="color: #006a0f;"> و نفخ فيه من روحه‏</span> التفت آدم يمينة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> العرش فإذا خمسة أشباح فقال يا رب هل خلقت قبلي من البشر أحدا قال لا قال فمن هؤلاء الذين أرى أسماءهم فقال هؤلاء خمسة من ولدك **لولاهم‏ ما خلقتك‏**[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></sup>](#_ftn8) **و لا خلقت الجنة و لا النار**</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span></sup>](#_ftn9)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و لا العرش و لا الكرسي و لا السماء و لا الأرض و لا الملائكة و لا الجن و لا الإنس هؤلاء خمسة شققت لهم اسما من‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> أسمائي فأنا المحمود و هذا محمد ص‏ و أنا الأعلى و هذا علي ع و أنا الفاطر و هذه فاطمة ع و أنا ذو الإحسان و هذا الحسن ع و أنا المحسن و هذا الحسين ع آليت على نفسي أنه لا يأتيني أحد</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[11\]</span></span></span></sup>](#_ftn11)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و في قلبه‏<span style="color: #006a0f;"> مثقال حبة من خردل\*</span> من محبة أحدهم إلا أدخلته جنتي و آليت بعزتي أنه لا يأتيني أحد و في قلبه‏<span style="color: #006a0f;"> مثقال حبة من خردل\*</span> من بغض أحدهم إلا أدخلته ناري يا آدم هؤلاء صفوتي من خلقي بهم أنجي من أنجي و بهم أهلك من أهلك‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[12\]</span></span></span></sup>](#_ftn12)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">11 و في رواية أخرى عن أبي الصلت الهروي عن الرضا ع قال: إن آدم ص لما أكرمه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[13\]</span></span></span></sup>](#_ftn13)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> الله تعالى بإسجاده ملائكته له‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[14\]</span></span></span></sup>](#_ftn14)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و بإدخاله الجنة ناداه الله ارفع رأسك يا آدم فانظر إلى ساق عرشي فنظر فوجد عليه مكتوبا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[15\]</span></span></span></sup>](#_ftn15)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> لا إله إلا الله محمد رسول الله علي بن أبي طالب أمير المؤمنين و زوجته فاطمة سيدة نساء العالمين و الحسن و الحسين سيدا شباب أهل الجنة فقال آدم ع يا رب من هؤلاء قال عز و جل هؤلاء ذريتك لولاهم ما خلقتك‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[16\]</span></span></span></sup>](#_ftn16)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[17\]</span></span></span></sup>](#_ftn17)

### **<span lang="FA">الیقین</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال ما هذا لفظه أخبرني علي بن إبراهيم القاضي بفرات قال أخبرني والدي قال حدثنا جدي قال حدثنا أبو أحمد الجرجاني القاضي قال حدثنا عبد الله بن محمد الدهقان قال حدثنا إسحاق بن إسرائيل قال حدثنا حجاج عن ابن أبي نجيح عن مجاهد عن ابن عباس قال:<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>لما خلق الله تعالى آدم و نفخ فيه من روحه عطس فألهمه الله‏<span style="color: #006a0f;"> الحمد لله رب العالمين‏</span> فقال له ربه يرحمك ربك فلما أسجد له الملائكة تداخله العجب فقال يا رب خلقت خلقا أحب إليك مني فلم يجب ثم قال الثانية فلم يجب ثم قال الثالثة فلم يجب ثم قال الله عز و جل له نعم **و لولاهم‏ ما خلقتك** فقال يا رب فأرنيهم فأوحى الله عز و جل إلى ملائكة الحجب أن ارفعوا الحجب فلما رفعت إذا آدم بخمسة أشباح قدام العرش فقال يا رب من‏ هؤلاء قال يا آدم هذا محمد نبيي و هذا علي أمير المؤمنين ابن عم نبيي و وصيه و هذه فاطمة ابنة نبيي و هذان الحسن و الحسين ابنا علي و ولدا نبيي ثم قال يا آدم هم ولدك ففرح بذلك فلما اقترف الخطيئة قال يا رب أسألك بمحمد</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[18\]</span></span></span></sup>](#_ftn18)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و علي و فاطمة و الحسن و الحسين لما غفرت لي فغفر الله له بهذا فهذا الذي قال الله عز و جل‏<span style="color: #006a0f;"> فتلقى آدم من ربه كلمات فتاب عليه‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[19\]</span></span></span></sup>](#_ftn19)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فلما هبط إلى الأرض صاغ خاتما فنقش عليه محمد رسول الله و علي أمير المؤمنين و يكنى آدم بأبي محمد</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[20\]</span></span></span></sup>](#_ftn20)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[21\]</span></span></span></sup>](#_ftn21)

### **<span lang="FA">تأویل الآیات الظاهره</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و يؤيده ما رواه الشيخ الطوسي قدس الله روحه عن رجاله عن ابن عباس قال: لما خلق الله تعالى آدم‏<span style="color: #006a0f;"> و نفخ فيه من روحه‏</span> عطس فألهمه الله أن قال‏ الحمد لله رب العالمين‏ فقال الله يرحمك ربك فلما أسجد له الملائكة تداخله العجب فقال يا رب خلقت خلقا هو أحب إليك مني فلم يجب فقال الثانية فلم يجب فقال الثالثة فلم يجب ثم قال الله سبحانه و تعالى نعم **و لولاهم‏ ما خلقتك**‏ فقال يا رب فأرنيهم فأوحى الله إلى ملائكة الحجب ارفعوا الحجب فلما رفعت فإذا بخمسة أشباح قدام العرش فقال يا رب من هؤلاء قال يا آدم هذا محمد نبيي و هذا علي ابن عمه و وصيه و هذه فاطمة ابنة نبيي و هذان الحسن و الحسين ابناهما و ولدا نبيي ثم قال يا آدم هم ولدك ففرح آدم بذلك فلما اقترف الخطية قال يا رب أسألك بمحمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين إلا ما غفرت لي فغفر له و هو قوله تعالى‏<span style="color: #006a0f;"> </span>فتلقى آدم من ربه كلمات فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم<span style="color: #006a0f;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[22\]</span></span></span></sup>](#_ftn22)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[23\]</span></span></span></sup>](#_ftn23)

### **<span lang="FA">الجواهر السنیه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و قال: حدثنا عبد الواحد بن محمد بن عبدوس النيسابوري العطار قال: حدثنا علي بن محمد بن قتيبة عن حمدان بن سليمان عن عبد السلام بن صالح الهروي عن الرضا عليه السلام قال‏<span style="color: #242887;">:</span></span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>إن آدم لما أكرم الله تعالى ذكره بإسجاد ملائكته له و بإدخاله الجنة قال في نفسه: هل خلق الله بشرا هو أفضل مني؟ فناداه الله: ارفع رأسك يا آدم و انظر إلى ساق عرشي. فرفع رأسه آدم فنظر إلى ساق العرش فإذا عليه مكتوب: لا إله إلا الله‏ محمد رسول الله‏ علي بن أبي طالب أمير المؤمنين‏</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و زوجته فاطمة سيدة نساء العالمين و الحسن و الحسين سيدا شباب أهل الجنة.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال آدم: يا رب من هؤلاء؟ فقال الله: هؤلاء من ذريتك و هم خير منك و من جميع خلقي، **و لولاهم‏ ما خلقتك‏ و** لا خلقت الجنة و النار و لا السماء و لا الأرض، فإياك أن تنظر إليهم بعين الحسد فاخرجك من جواري ... الحديث.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[24\]</span></span></span></sup>](#_ftn24)

### **<span lang="FA">اثبات الهداه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">144- و قال: حدثنا عبد الواحد بن محمد بن عبدوس النيسابوري العطار رضي الله عنه قال: حدثنا علي بن محمد بن قتيبة عن حمدان بن سليمان عن عبد السلام بن صالح الهروي عن الرضا عليه السلام<span style="color: #780000;"> ‏</span> في حديث أن الله قال لآدم: ارفع رأسك و انظر إلى ساق عرشي، فرفع آدم عليه السلام رأسه فنظر إلى ساق العرش فوجد عليه مكتوبا: لا إله إلا الله محمد رسول الله علي أمير المؤمنين، و زوجته فاطمة سيدة نساء العالمين، و الحسن و الحسين سيدا شباب أهل الجنة فقال آدم: يا رب من هؤلاء؟ فقال عز و جل: هؤلاء من ذريتك و هم خير منك و من جميع خلقي، و **لولاهم‏ ما خلقتك‏** و لا خلقت الجنة و النار و لا السماء و لا الأرض‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[25\]</span></span></span></sup>](#_ftn25)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[26\]</span></span></span></sup>](#_ftn26)

### **<span lang="FA">البرهان</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ارفع رأسك- يا آدم- فانظر إلى ساق عرشي؛ فرفع آدم رأسه فنظر إلى ساق العرش، فوجد عليه مكتوبا: لا إله إلا الله، محمد رسول الله، علي بن أبي طالب أمير المؤمنين، و زوجته فاطمة سيدة نساء العالمين، و الحسن و الحسين سيدا شباب أهل الجنة. فقال آدم (عليه السلام): يا رب، من هؤلاء؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال عز و جل: يا آدم، هؤلاء من ذريتك، و هم خير منك و من جميع خلقي، و **لولاهم‏ ما خلقتك‏،** و لا خلقت الجنة و لا النار، و لا السماء، و لا الأرض، فإياك أن تنظر إليهم بعين الحسد فأخرجك عن جواري.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[27\]</span></span></span></sup>](#_ftn27)

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ارفع رأسك يا آدم فانظر إلى ساق عرشي فرفع آدم رأسه فنظر إلى ساق العرش فوجد عليه مكتوبا لا إله إلا الله- محمد رسول الله علي بن أبي طالب أمير المؤمنين و زوجه فاطمة سيدة نساء العالمين و الحسن و الحسين سيدا شباب أهل الجنة فقال آدم ع يا رب من هؤلاء فقال عز و جل من ذريتك و هم خير منك و من جميع خلقي و لولاهم‏ ما خلقتك‏ و لا خلقت الجنة و النار و لا السماء و الأرض‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[28\]</span></span></span></sup>](#_ftn28)

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">20-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> شف، كشف اليقين محمد بن علي الكاتب الأصفهاني عن علي بن إبراهيم القاضي عن أبيه عن جده عن أبي أحمد الجرجاني عن عبد الله بن محمد الدهقان عن إسحاق بن إسرائيل عن حجاج عن ابن أبي نجيح عن مجاهد عن ابن عباس رضي الله عنه قال:<span style="color: #242887;"> </span></span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">لما خلق الله تعالى آدم و نفخ فيه من روحه عطس فألهمه الله الحمد لله رب العالمين فقال له ربه يرحمك ربك فلما أسجد له الملائكة تداخله العجب فقال يا رب خلقت خلقا أحب إليك مني فلم يجب ثم قال الثانية فلم يجب ثم قال الثالثة فلم يجب ثم قال الله عز و جل له نعم و **لولاهم‏ ما خلقتك‏** فقال يا رب فأرنيهم فأوحى الله عز و جل إلى ملائكة الحجب أن ارفعوا الحجب فلما رفعت إذا آدم بخمسة أشباح قدام العرش فقال يا رب من هؤلاء قال يا آدم هذا محمد نبيي و هذا علي أمير المؤمنين ابن عم نبيي و وصيه و هذه فاطمة ابنة نبيي و هذان الحسن و الحسين ابنا علي و ولدا نبيي ثم قال يا آدم هم ولدك ففرح بذلك فلما اقترف الخطيئة قال يا رب أسألك بحق محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين لما غفرت لي فغفر الله له بهذا فهذا الذي قال الله عز و جل- فتلقى آدم من ربه كلمات فتاب عليه‏ فلما هبط إلى الأرض صاغ خاتما فنقش عليه محمد رسول الله و علي أمير المؤمنين و يكنى آدم بأبي محمد</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[29\]</span></span></span></sup>](#_ftn29)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[30\]</span></span></span></sup>](#_ftn30)

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">62-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ن، عيون أخبار الرضا عليه السلام ابن عبدوس عن ابن قتيبة عن حمدان بن سليمان عن الهروي عن الرضا ع في خبر طويل قال:<span style="color: #242887;"> </span>إن آدم ع لما أكرمه الله تعالى بإسجاد ملائكته و بإدخال الجنة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[31\]</span></span></span></sup>](#_ftn31)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال في نفسه هل خلق الله بشرا أفضل مني فعلم الله عز و جل ما وقع في نفسه فناداه ارفع رأسك يا آدم فانظر إلى ساق عرشي فرفع آدم ع رأسه فنظر إلى ساق العرش فوجد عليه مكتوبا لا إله إلا الله محمد رسول الله علي بن أبي طالب أمير المؤمنين و زوجته فاطمة سيدة نساء العالمين و الحسن و الحسين سيدا شباب أهل الجنة فقال آدم ع يا رب من هؤلاء فقال عز و جل هؤلاء من ذريتك و هم خير منك و من جميع خلقي و **لولاهم‏ ما خلقتك**<span style="color: #d30000;">‏</span> و لا خلقت الجنة و النار و لا السماء و الأرض فإياك أن تنظر إليهم بعين الحسد فأخرجك عن جواري‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[32\]</span></span></span></sup>](#_ftn32)

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">15-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ن، عيون أخبار الرضا عليه السلام ابن عبدوس عن ابن قتيبة عن حمدان بن سليمان عن الهروي قال:<span style="color: #242887;"> </span></span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قلت للرضا ع يا ابن رسول الله أخبرني عن الشجرة التي أكل منها آدم و حواء ما كانت فقد اختلف الناس فيها فمنهم من يروي أنها الحنطة و منهم من يروي أنها العنب و منهم من يروي أنها شجرة الحسد فقال كل ذلك حق قلت فما معنى هذه الوجوه على اختلافها فقال يا أبا الصلت إن شجرة الجنة تحمل أنواعا فكانت شجرة الحنطة و فيها عنب و ليست كشجرة الدنيا و إن آدم لما أكرمه الله تعالى ذكره بإسجاد ملائكته له و بإدخاله الجنة قال في نفسه هل خلق الله بشرا أفضل مني فعلم الله عز و جل ما وقع في نفسه فناداه ارفع رأسك يا آدم فانظر إلى ساق عرشي فرفع آدم رأسه فنظر إلى ساق العرش فوجد عليه مكتوبا لا إله إلا الله- محمد رسول الله علي بن أبي طالب أمير المؤمنين و زوجته فاطمة سيدة نساء العالمين و الحسن و الحسين سيدا شباب أهل الجنة فقال آدم ع يا رب من هؤلاء فقال عز و جل من ذريتك‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[33\]</span></span></span></sup>](#_ftn33)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و هم خير منك و من جميع خلقي و **لولاهم‏ ما خلقتك‏** و لا خلقت الجنة و النار و لا السماء و الأرض فإياك أن تنظر إليهم بعين الحسد فأخرجك عن جواري فنظر إليهم بعين الحسد و تمنى منزلتهم فتسلط الشيطان عليه حتى أكل من الشجرة التي نهي عنها و تسلط على حواء لنظرها إلى فاطمة ع بعين الحسد حتى أكلت من الشجرة كما أكل آدم فأخرجهما الله عز و جل عن جنته و أهبطهما عن جواره إلى الأرض‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[34\]</span></span></span></sup>](#_ftn34)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[35\]</span></span></span></sup>](#_ftn35)

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">لما خلق الله تعالى آدم‏ و نفخ فيه من روحه‏ عطس فألهمه الله‏ الحمد لله رب العالمين‏ فقال له ربه يرحمك ربك فلما أسجد له الملائكة تداخله العجب فقال يا رب خلقت خلقا أحب إليك مني فلم يجب ثم قال الثانية فلم يجب ثم قال الثالثة فلم يجب‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[36\]</span></span></span></sup>](#_ftn36)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ثم قال الله عز و جل له نعم و **لولاهم‏ ما خلقتك**<span style="color: #d30000;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[37\]</span></span></span></sup>](#_ftn37)

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">10-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ص، قصص الأنبياء عليهم السلام بالإسناد إلى الصدوق عن إبراهيم بن هارون عن أبي بكر أحمد بن محمد عن محمد بن يزيد القاضي عن قتيبة بن سعيد عن الليث بن سعد و إسماعيل بن جعفر عن أبيه عن أبي هريرة قال قال رسول الله ص</span>

<span lang="FA" style="color: #780000; mso-bidi-language: FA;">‏</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> لما خلق الله آدم و نفخ فيه من روحه التفت آدم يمنة العرش فإذا خمسة أشباح فقال يا رب هل خلقت قبلي من البشر أحدا قال لا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[38\]</span></span></span></sup>](#_ftn38)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال ع فمن هؤلاء الذين أرى أسماءهم فقال هؤلاء خمسة من ولدك **لولاهم‏ ما خلقتك**<span style="color: #d30000;">‏</span> و لا خلقت الجنة و لا النار و لا العرش و لا الكرسي و لا السماء و لا الأرض و لا الملائكة و لا الجن و لا الإنس هؤلاء خمسة شققت لهم اسما من أسمائي فأنا المحمود و هذا محمد و أنا الأعلى و هذا علي و أنا الفاطر و هذه فاطمة و أنا ذو الإحسان و هذا الحسن و أنا المحسن و هذا الحسين آليت على نفسي أنه لا يأتيني أحد و في قلبه مثقال حبة من خردل من محبة أحدهم إلا أدخلته جنتي و آليت بعزتي أنه لا يأتيني أحد و في قلبه مثقال حبة من خردل من بغض أحدهم إلا أدخلته ناري يا آدم هؤلاء صفوتي من خلقي بهم أنجي من أنجي و بهم أهلك من أهلك.</span>

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">11-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و في رواية أخرى عن أبي الصلت الهروي عن الرضا صلوات الله عليه قال:<span style="color: #242887;"> </span></span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">إن آدم صلوات الله عليه لما أكرمه الله تعالى بإسجاده ملائكته له و بإدخاله الجنة ناداه الله ارفع رأسك يا آدم فانظر إلى ساق عرشي فنظر فوجد عليه مكتوبا لا إله إلا الله محمد رسول الله علي بن أبي طالب أمير المؤمنين و زوجته فاطمة سيدة نساء العالمين و الحسن و الحسين سيدا شباب أهل الجنة فقال آدم يا رب من هؤلاء قال عز و جل هؤلاء ذريتك **لولاهم‏ ما خلقتك**<span style="color: #d30000;">‏</span>.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[39\]</span></span></span></sup>](#_ftn39)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 1). في نسخة\[ فسلط الله‏\].</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="AR-SA">معاني الأخبار ؛ النص ؛ ص124-۱۲۵</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 5) في ق 2 و هامش ق 4: المجلسي، و في ق 1 و ق 3: الهيسي، و في ق 4: الهبيسي، و الجميع مصحف و الظاهر الهيتي منسوب الى هيت بلدة من أعمال بغداد فوق من مدينة أنبار و قرية من محال جاه بهار في محافظة سيستان و بلوجستان.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 6) ليس في ق 3: أبو بكر، كما أنه ليس في البحار: ابن عيسى.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 7) في ق 1: ليث.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 8) في ق 3: عن إسماعيل.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"> ( 9) في ق 1 و البحار: يمنة، و في ق 3: يمين.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8)<span lang="AR-SA"> ( 10) في ق 3: لما خلقتك.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> ( 11) في ق 2: و ما خلقت الجنة و النار.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10)<span lang="AR-SA"> ( 12) في ق 1: هؤلاء شققت لهم أسماء من.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11)<span lang="AR-SA"> ( 1) في ق 4: لا يأتي أحد.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12)<span lang="AR-SA"> ( 2) بحار الأنوار( 27/ 5)، برقم:( 1). و في ق 3: بهم نجى من نجى و بهم هلك من هلك، و في ق 4: بهم أنجي و بهم أهلك.</span>

<div id="bkmrk--1" style="text-align: justify;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span></span>](#_ftnref13)<span lang="AR-SA"> ( 3) في ق 3: فان آدم ... بما أكرمه.</span>

<div id="bkmrk--3" style="text-align: justify;"><div id="bkmrk--4" style="mso-element: footnote;"></div></div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span></span>](#_ftnref14)<span lang="AR-SA"> ( 4) في ق 2: الملائكة له.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[15\]</span></span></span></span>](#_ftnref15)<span lang="AR-SA"> ( 5) في ق 2: فوجد مكتوبا.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[16\]</span></span></span></span>](#_ftnref16)<span lang="AR-SA"> ( 6) إثبات الهداة( 1/ 614)، برقم:( 634). بحار الأنوار( 27/ 6)، برقم:( 11)، و كلمة« هؤلاء» ليست في ق 2، و في ق 3: لولاهم لما خلقتك.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[17\]</span></span></span></span>](#_ftnref17) <span lang="AR-SA">قصص الأنبياء عليهم السلام (للراوندي) ؛ ص44-۴۵</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[18\]</span></span></span></span>](#_ftnref18)<span lang="AR-SA"> ( 4) في البحار: بحق محمد.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[19\]</span></span></span></span>](#_ftnref19)<span lang="AR-SA"> ( 5) سورة البقرة: الآية 37.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[20\]</span></span></span></span>](#_ftnref20)<span lang="AR-SA"> ( 6) أورده في البحار: ج 11 ص 175 ب 3 ح 20، كما أورده في الغدير: ج 7 ص 301.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[21\]</span></span></span></span>](#_ftnref21) <span lang="AR-SA">اليقين باختصاص مولانا علي عليه السلام بإمرة المؤمنين ؛ النص ؛ ص174-١٧۵</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[22\]</span></span></span></span>](#_ftnref22)<span lang="AR-SA"> ( 1) البحار: ج 26 ص 325 عن كشف اليقين: ص 30.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[23\]</span></span></span></span>](#_ftnref23) <span lang="AR-SA">تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة ؛ ص52-۵۳</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[24\]</span></span></span></span>](#_ftnref24) <span lang="AR-SA">الجواهر السنية في الأحاديث القدسية (كليات حديث قدسى) ؛ ص497</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[25\]</span></span></span></span>](#_ftnref25)<span lang="AR-SA"> ( 2) عيون الأخبار: 1/ 274 ح 67.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[26\]</span></span></span></span>](#_ftnref26) <span lang="AR-SA">إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات ؛ ج‏2 ؛ ص56</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[27\]</span></span></span></span>](#_ftnref27) <span lang="AR-SA">البرهان في تفسير القرآن ؛ ج‏1 ؛ ص186</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[28\]</span></span></span></span>](#_ftnref28)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏11 ؛ ص165</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[29\]</span></span></span></span>](#_ftnref29)<span lang="AR-SA"> ( 1) لم نجد الراوية فيما عندنا من نسخة المصدر.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[30\]</span></span></span></span>](#_ftnref30) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏11 ؛ ص175</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[31\]</span></span></span></span>](#_ftnref31)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 5) في المصدر: باسجاد ملائكته له و بادخاله الجنة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[32\]</span></span></span></span>](#_ftnref32)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏16 ؛ ص362</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[33\]</span></span></span></span>](#_ftnref33)<span lang="AR-SA"> ( 1) في المصدر: هولاء من ذريتك.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[34\]</span></span></span></span>](#_ftnref34)<span lang="AR-SA"> ( 2) عيون الأخبار: 170.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[35\]</span></span></span></span>](#_ftnref35) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص273</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[36\]</span></span></span></span>](#_ftnref36)<span lang="AR-SA"> ( 5) في المصدر: ثم قال الثالثة فقال.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[37\]</span></span></span></span>](#_ftnref37) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص325</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[38\]</span></span></span></span>](#_ftnref38)<span lang="AR-SA"> ( 2) هذا يعارض الروايات التي تدل على ان الله خلق قبل ابينا آدم أيضا آدم، و حمله على اول آدم خلق الله في الأرض بعيد، و الحديث كما ترى من مرويات العامة، و لم يرد من طرق ائمتنا عليهم السلام.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[39\]</span></span></span></span>](#_ftnref39) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏27 ؛ ص۵</span><span lang="AR-SA" style="mso-fareast-font-family: 'Times New Roman';">-۶</span>

<div id="bkmrk--5" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--6" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۱۳) لولاهم ما خلقتکما[آدم و حواء علیهماالسلام]

### **<span lang="FA">معانی الاخبار</span>**

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">۱-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> حدثنا أحمد بن محمد بن الهيثم العجلي رضي الله عنه قال حدثنا أبو العباس أحمد بن يحيى بن زكريا القطان قال حدثنا أبو محمد بكر بن عبد الله بن حبيب قال حدثنا تميم بن بهلول عن أبيه عن محمد بن سنان عن المفضل بن عمر قال قال أبو عبد الله ع‏<span style="color: #242887;"> </span>إن الله تبارك و تعالى خلق الأرواح قبل الأجساد بألفي عام فجعل أعلاها و أشرفها أرواح محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة بعدهم ص فعرضها على السماوات و الأرض و الجبال فغشيها نورهم فقال الله تبارك و تعالى للسماوات و الأرض و الجبال هؤلاء أحبائي و أوليائي و حججي على خلقي و أئمة بريتي ما خلقت خلقا هو أحب إلي منهم و لمن تولاهم خلقت جنتي و لمن خالفهم و عاداهم خلقت ناري فمن ادعى منزلتهم مني و محلهم من عظمتي عذبته‏<span style="color: #006a0f;"> عذابا لا أعذبه أحدا من العالمين‏</span> و جعلته مع المشركين في أسفل درك من ناري و من أقر بولايتهم و لم يدع منزلتهم مني و مكانهم من عظمتي جعلته معهم في روضات جناتي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و كان لهم فيها ما يشاءون عندي و أبحتهم كرامتي و أحللتهم جواري- و شفعتهم في المذنبين من عبادي و إمائي فولايتهم أمانة عند خلقي فأيكم يحملها بأثقالها و يدعيها لنفسه دون خيرتي فأبت السماوات و الأرض و الجبال‏<span style="color: #006a0f;"> أن يحملنها و أشفقن‏</span> من ادعاء منزلتها و تمني محلها من عظمة ربها- فلما أسكن الله عز و جل آدم و زوجته الجنة قال لهما-<span style="color: #006a0f;"> كلا منها رغدا حيث شئتما و لا تقربا هذه الشجرة</span> يعني شجرة الحنطة-<span style="color: #006a0f;"> فتكونا من الظالمين‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فنظرا إلى منزلة محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة بعدهم ص فوجداها أشرف منازل أهل الجنة فقالا يا ربنا لمن هذه المنزلة فقال الله جل جلاله ارفعا رءوسكما إلى ساق عرشي فرفعا رءوسهما فوجدا اسم محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة بعدهم ص مكتوبة على ساق العرش بنور من نور الجبار جل جلاله فقالا يا ربنا ما أكرم أهل هذه المنزلة عليك و ما أحبهم إليك و ما أشرفهم لديك فقال الله جل جلاله **لو لا هم ما خلقتكما** هؤلاء خزنة علمي و أمنائي على سري إياكما أن تنظرا إليهم بعين الحسد و تتمنيا منزلتهم عندي و محلهم من كرامتي فتدخلا بذلك في نهيي و عصياني‏<span style="color: #006a0f;"> فتكونا من الظالمين‏</span> قالا ربنا و من الظالمون قال المدعون لمنزلتهم بغير حق قالا ربنا فأرنا منازل‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> ظالميهم في نارك حتى نراها كما رأينا منزلتهم في جنتك فأمر الله تبارك و تعالى النار فأبرزت جميع ما فيها من ألوان النكال و العذاب و قال عز و جل مكان الظالمين لهم المدعين لمنزلتهم في أسفل درك منها كلما أرادوا أن يخرجوا منها أعيدوا فيها و<span style="color: #006a0f;"> كلما نضجت جلودهم‏</span> بدلوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> سواها<span style="color: #006a0f;"> ليذوقوا العذاب‏</span>- يا آدم و يا حواء لا تنظرا إلى أنواري و حججي بعين الحسد فأهبطكما عن جواري و أحل بكما هواني-<span style="color: #006a0f;"> فوسوس لهما الشيطان ليبدي لهما ما ووري عنهما من سوآتهما و قال ما نهاكما ربكما عن هذه الشجرة إلا أن تكونا ملكين أو تكونا من الخالدين. و قاسمهما إني لكما لمن الناصحين. فدلاهما بغرور</span> و حملهما على تمني منزلتهم فنظرا إليهم بعين الحسد فخذلا حتى أكلا من شجرة الحنطة فعاد مكان ما أكلا شعيرا فأصل الحنطة كلها مما لم يأكلاه و أصل الشعير كله مما عاد مكان ما أكلاه فلما أكلا من الشجرة طار الحلي و الحلل عن أجسادهما و بقيا عريانين‏<span style="color: #006a0f;"> و طفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة و ناداهما ربهما</span><span style="color: #02802c;"> أ لم أنهكما عن تلكما الشجرة و أقل لكما إن الشيطان لكما عدو مبين‏</span> ف<span style="color: #006a0f;"> قالا ربنا ظلمنا أنفسنا و إن لم تغفر لنا و ترحمنا</span></span>

<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="color: #006a0f; mso-bidi-language: FA;">لنكونن من الخاسرين‏</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال اهبطا من جواري فلا يجاورني في جنتي من يعصيني فهبطا موكولين إلى أنفسهما في طلب المعاش فلما أراد الله عز و جل أن يتوب عليهما جاءهما جبرئيل فقال لهما إنكما إنما ظلمتما أنفسكما بتمني منزلة من فضل عليكما فجزاؤكما ما قد عوقبتما به من الهبوط من جوار الله عز و جل إلى أرضه فسلا ربكما بحق الأسماء التي رأيتموها على ساق العرش حتى يتوب عليكما فقالا اللهم إنا نسألك بحق الأكرمين عليك محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة ع إلا تبت علينا و رحمتنا فتاب الله عليهما<span style="color: #006a0f;"> إنه هو التواب الرحيم‏</span> فلم يزل أنبياء الله بعد ذلك يحفظون هذه الأمانة و يخبرون بها أوصياءهم و المخلصين من أممهم فيأبون حملها و يشفقون من ادعائها و حملها الإنسان الذي قد عرف فأصل كل ظلم منه إلى يوم القيامة و ذلك قول الله عز و جل-<span style="color: #006a0f;"> إنا عرضنا الأمانة على السماوات و الأرض و الجبال فأبين أن يحملنها و أشفقن منها و حملها الإنسان إنه كان ظلوما جهولا</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)

### **<span lang="FA"> </span><span lang="FA">الجواهر السنیه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فلما أسكن الله آدم و زوجته الجنة قال لهما<span style="color: #006a0f;"> كلا منها رغدا حيث شئتما و لا تقربا هذه الشجرة</span>- يعني شجرة الحنطة-<span style="color: #006a0f;"> فتكونا من الظالمين‏</span> فنظرا إلى منزلة محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة بعدهم فوجداها أشرف منازل أهل الجنة فقالا: يا ربنا، لمن هذه المنزلة؟ فقال الله تعالى: ارفعا رؤوسكما إلى ساق عرشي، فرفعا رؤوسهما فوجدا اسم محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة بعدهم مكتوبة على ساق العرش بنور من نور الجبار جل جلاله، فقالا: يا ربنا، ما أكرم أهل هذه المنزلة عليك و ما أحبهم إليك و ما أشرفهم لديك؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال الله تعالى: **لولاهم ما خلقتكما،** هؤلاء خزنة علمي و امنائي على سري، إياكما أن تنظرا إليهم بعين الحسد و تتمنيا منزلتهم عندي و محلهم من كرامتي فتدخلا بذلك في نهيي و عصياني‏<span style="color: #006a0f;"> فتكونا من الظالمين‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)

### **<span lang="FA"> </span><span lang="FA">اثبات الهداه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">173- و قال: حدثنا أحمد بن محمد بن الهيثم العجلي قال: حدثنا أحمد بن يحيى بن زكريا القطان عن بكر بن عبد الله بن حبيب عن تميم بن بهلول عن أبيه عن محمد بن سنان عن المفضل بن عمر قال: قال أبو عبد الله عليه السلام‏<span style="color: #242887;">:<span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span>إن الله تبارك و تعالى خلق الأرواح قبل الأجساد بألفي عام، فجعل أعلاها و أشرفها أرواح محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة بعدهم، فعرضها على السموات و الأرض و الجبال فغشيها نورهم؛ فقال الله تبارك و تعالى للسماوات و الأرض و الجبال: هؤلاء أحبائي و أوليائي و حججي على خلقي و أئمة بريتي، ما خلقت خلقا هو أحب إلي منهم، لمن تولاهم خلقت جنتي، و لمن خالفهم و عاداهم خلقت ناري فمن ادعى منزلتهم مني و محلهم من عظمتي عذبته عذابا لا أعذبه أحدا من العالمين، إلى أن قال: فقال الله عز و جل لآدم و حواء: **لولاهم ما خلقتكما**، هؤلاء خزنة علمي إلى أن قال: فقال: اللهم إنا نسألك بحق الأكرمين عليك: محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة عليهم السلام إلا تبت علينا و رحمتنا، فتاب عليهما \[الحديث‏\]</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></sup>](#_ftn8)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span></sup>](#_ftn9)

### **<span lang="FA">البرهان </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فلما أسكن الله عز و جل آدم و زوجته الجنة، قال لهما: و كلا منها رغدا حيث شئتما و لا تقربا هذه الشجرة يعني شجرة الحنطة فتكونا من الظالمين‏ فنظرا إلى منزلة محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة بعدهم (عليهم السلام) فوجداها أشرف منازل الجنة. فقالا: يا ربنا، لمن هذه المنزلة؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال الله جل جلاله: ارفعا رءوسكما إلى ساق العرش. فرفعا رؤوسهما فوجدا أسماء محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة (صلوات الله عليهم) مكتوبة على ساق العرش بنور من نور الله الجبار جل جلاله.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقالا: يا ربنا، ما أكرم أهل هذه المنزلة عليك! و ما أحبهم إليك! و ما أشرفهم لديك! فقال الله جل جلاله:**لولاهم ما خلقتكما**، هؤلاء خزنة علمي و أمنائي على سري، إياكما أن تنظرا إليهم بعين الحسد، و تتمنيا منزلتهم عندي، و محلهم من كرامتي فتدخلا بذلك في نهيي و عصياني فتكونا من الظالمين.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ارفعا رءوسكما إلى ساق عرشي. فرفعا رؤوسهما، فوجدا اسم محمد، و علي، و فاطمة، و الحسن، و الحسين، و الأئمة بعدهم (صلوات الله عليهم) مكتوبة على ساق العرش بنور من نور الجبار جل جلاله، فقالا: يا ربنا، ما أكرم أهل هذه المنزلة عليك، و ما أحبهم إليك، و ما أشرفهم لديك؟ فقال الله جل جلاله: **لولاهم ما خلقتكما،** هؤلاء خزنة علمي، و امنائي على سري، إياكما أن تنظرا إليهم بعين الحسد، و تتمنيا منزلتهم عندي و محلهم من كرامتي، فتدخلا بذلك في نهيي و عصياني، فتكونا من الظالمين. قالا: ربنا، و من الظالمون؟ قال: المدعون منزلتهم بغير حق. قالا: ربنا، فأرنا منازل ظالميهم في نارك، حتى نراها كما رأينا منزلتهم في جنتك.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[11\]</span></span></span></sup>](#_ftn11)

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فنظر إلى منزلة محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة بعدهم فوجداها أشرف منازل أهل الجنة فقالا يا ربنا لمن هذه المنزلة فقال الله جل جلاله ارفعا رءوسكما إلى ساق عرشي فرفعا رءوسهما فوجدا اسم محمد</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[12\]</span></span></span></sup>](#_ftn12)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و علي و فاطمة و الحسن و الحسين ع و الأئمة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[13\]</span></span></span></sup>](#_ftn13)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> صلوات الله عليهم مكتوبة على ساق العرش بنور من نور الجبار جل جلاله فقالا يا ربنا ما أكرم أهل هذه المنزلة عليك و ما أحبهم إليك و ما أشرفهم لديك فقال الله جل جلاله **لولاهم ما خلقتكما** هؤلاء</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[14\]</span></span></span></sup>](#_ftn14)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> خزنة علمي و أمنائي على سري‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[15\]</span></span></span></sup>](#_ftn15)

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال الله جل جلاله ارفعا رءوسكما إلى ساق عرشي فرفعا رءوسهما فوجدا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[16\]</span></span></span></sup>](#_ftn16)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> اسم محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة بعدهم صلوات الله عليهم مكتوبة على ساق العرش بنور من نور الجبار جل جلاله فقالا يا ربنا ما أكرم أهل هذه المنزلة عليك و ما أحبهم إليك و ما أشرفهم لديك فقال الله جل جلاله **لولاهم ما خلقتكما** هؤلاء خزنة علمي و أمنائي على سري إياكما أن تنظرا إليهم بعين الحسد و تتمنيا منزلتهم عندي و محلهم من كرامتي فتدخلا بذلك في نهيي و عصياني‏ فتكونا من الظالمين<span style="color: #006a0f;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[17\]</span></span></span></sup>](#_ftn17)

### **<span lang="FA">تفسیر نور الثقلین</span>**

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">35-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> في كتاب معاني الاخبار باسناده الى محمد بن سنان عن المفضل بن عمر عن أبي عبد الله عليه السلام حديث طويل و فيه قال عليه السلام: فلما اسكن الله عز و جل آدم و زوجته الجنة قال لهما «كلا منها رغدا حيث شئتما و لا تقربا هذه الشجرة» يعنى شجرة الحنطة) «فتكونا من الظالمين» فنظرا الى منزلة محمد و على و فاطمة و الحسن و الحسين و الائمة عليهم السلام بعدهم فوجداها أشرف منازل أهل الجنة، فقالا: ربنا لمن هذه المنزلة؟ فقال الله جل جلاله: ارفعا رؤسكما الى ساق العرش، فرفعا رؤسهما فوجدا أسماء محمد و على و فاطمة و الحسن و الحسين و الائمة عليهم السلام مكتوبة على ساق العرش بنور من نور الله الجبار جل جلاله فقالا: يا ربنا ما أكرم أهل هذه المنزلة عليك و ما أحبهم إليك و ما أشرفهم لديك، فقال الله جل جلاله: **لولا هم ما خلقتكما** هؤلاء خزنة علمي و أمنائي على سرى، إياكما ان تنظرا إليهم بعين الحسد و تمنيا منزلتهم عندي و محلهم من كرامتي، فتدخلان بذلك في نهيي و عصياني‏ فتكونا من الظالمين‏، قالا: ربنا و من الظالمون؟</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[18\]</span></span></span></sup>](#_ftn18)

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال الله جل جلاله ارفعا رؤسكما الى ساق العرش فرفعا رؤسهما فوجدا أسماء محمد و على و فاطمة و الحسن و الحسين و الائمة عليهم السلام مكتوبة على ساق العرش بنور من نور الله الجبار جل جلاله، فقالا: يا ربنا ما أكرم أهل هذه المنزلة عليك و ما أحبهم إليك و ما أشرفهم لديك؟ فقال الله جل جلاله: **لولاهم ما خلقتكما**، هؤلاء خزنة عليم و أمنائي على سرى، أباكما ان تنتظرا إليهم بعين الحسد و تمنيا منزلتهم عندي و محلهم من كرامتي، فتدخلان بذلك في نهيي و عصياني فتكونا من الظالمين‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[19\]</span></span></span></sup>](#_ftn19)

### **<span lang="FA">تفسیر کنز الدقائق</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فرفعا رؤوسهما، فوجدا أسماء محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة \[بعدهم‏\]</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[20\]</span></span></span></sup>](#_ftn20)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">- عليهم السلام- مكتوبة على ساق العرش بنور من نور الله الجبار- جل جلاله-. \[فقالا: يا ربنا، ما أكرم أهل هذه المنزلة عليك، و ما أحبهم إليك، و ما أشرفهم لديك؟ فقال الله- جل جلاله-:\]</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[21\]</span></span></span></sup>](#_ftn21)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> **لولاهم ما خلقتكما.** هؤلاء خزنة علمي و أمنائي على سري. إياكما أن تنظرا إليهم بعين الحسد و تتمنيا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[22\]</span></span></span></sup>](#_ftn22)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> منزلتهم عندي و محلهم من كرامتي، فتدخلا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[23\]</span></span></span></sup>](#_ftn23)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بذلك في نهيي و عصياني‏ فتكونا من الظالمين‏.[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[24\]</span></span></sup>](#_ftn24)</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقالا: يا ربنا، ما أكرم أهل هذه المنزلة عليك، و ما أحبهم إليك، و ما أشرفهم لديك! فقال الله- جل جلاله- **لولاهم ما خلقتكما**. هؤلاء خزنة علمي و أمنائي على سري. إياكما أن تنظر إليهم بعين الحسد و تتمنيا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[25\]</span></span></span></sup>](#_ftn25)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> منزلتهم عندي و محلهم من كرامتي،</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[26\]</span></span></span></sup>](#_ftn26)

**<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; font-family: 'B Titr'; mso-ascii-font-family: 'B Titr'; mso-fareast-font-family: 'B Titr'; mso-hansi-font-family: 'B Titr'; mso-bidi-language: FA;">النور المبین</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فنظرا إلى منزلة محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة من بعدهم فوجداها أشرف منازل أهل الجنة فقالا يا ربنا لمن هذه المنزلة فقال الله جل جلاله ارفعا رأسيكما إلى ساق العرش فرفعا رأسيهما فوجدا اسم محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة بعدهم ص مكتوبة من ساق العرش من نور الجبار جل جلاله فقالا يا ربنا ما أكرم هذه المنزلة عليك فقال **لولاهم لما خلقتكما**</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[27\]</span></span></span></sup>](#_ftn27)

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">لولاهم لما خلق الله خلقه</span>**

### **<span lang="FA">الصراط المستقیم</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و هذا مكذوب عليه لمنافاته ما اشتهر عنه من الخشوع لله تعالى و عظم الثناء لديه و لو سلم فهو قابل للتأويل بالإنكار أي إن كان كما تقولون من إلهيتي فأنا فعلت كذا و كذا لكني ما فعلت فلست بإله و يمكن حمله على السببية لما اشتهر</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">في الحديث‏ لولاهم‏ لما خلق الله خلقه.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فكأنه ع فاعل ذلك بالسبب‏</span>

<span lang="FA" style="color: #780000; mso-bidi-language: FA;">و قد جاء عنهم ع‏</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قولوا في فضلنا ما شئتم بعد أن تثبتونا عبيدا مربوبين.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[28\]</span></span></span></sup>](#_ftn28)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 2). في بعض النسخ‏\[ جنانى‏\].</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 1). البقرة: 33.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 2). في بعض النسخ‏\[ منزلة\].</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 3). في بعض النسخ‏\[ بدلناهم‏\].</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 1). الأحزاب: 72. قال العلامة المجلسي- رحمه الله-: لا يتوهم أن آدم عليه السلام صار بتمنى منزلتهم من الظالمين المدعين لمنزلتهم على الحقيقة حتى يستحق بذلك أليم النكال فان عده من الظالمين في هذا الخبر نوع من التجوز فان من تشبه بقوم فهو منهم و تشبهه عليه السلام التمنى و مخالفة الامر الندبى لا في ادعاه المنزلة- إلى آخر كلامه- في المجلد الخامس من البحار ص 47.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="AR-SA">معاني الأخبار ؛ النص ؛ ص108-۱۱۰</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: #6d0033;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: #6d0033; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span style="color: #6d0033;"> </span><span lang="AR-SA">الجواهر السنية في الأحاديث القدسية (كليات حديث قدسى) ؛ ص501</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8)<span lang="AR-SA"> ( 4) معاني الأخبار: 108 ح 1.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9) <span lang="AR-SA">إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات ؛ ج‏2 ؛ ص63</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10) <span lang="AR-SA">البرهان في تفسير القرآن ؛ ج‏1 ؛ ص184</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11) <span lang="AR-SA">البرهان في تفسير القرآن ؛ ج‏4 ؛ ص499</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12)<span lang="AR-SA"> ( 1) في نسخة: فوجدا أسماء محمد اه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span></span>](#_ftnref13)<span lang="AR-SA"> ( 2) في نسخة: و الأئمة بعدهم.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span></span>](#_ftnref14)<span lang="AR-SA"> ( 3) في المصدر: لهؤلاء. م.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[15\]</span></span></span></span>](#_ftnref15) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏11 ؛ ص173</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[16\]</span></span></span></span>](#_ftnref16)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 2) في نسخة: فوجدا أسماء.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[17\]</span></span></span></span>](#_ftnref17)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص321</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[18\]</span></span></span></span>](#_ftnref18) <span lang="AR-SA">تفسير نور الثقلين ؛ ج‏2 ؛ ص12</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[19\]</span></span></span></span>](#_ftnref19)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">تفسير نور الثقلين ؛ ج‏4 ؛ ص310</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[20\]</span></span></span></span>](#_ftnref20)<span lang="AR-SA"> ( 6) من المصدر.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[21\]</span></span></span></span>](#_ftnref21)<span lang="AR-SA"> ( 7) من المصدر.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[22\]</span></span></span></span>](#_ftnref22)<span lang="AR-SA"> ( 8) كذا في المصدر، و في النسخ: تمنى.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[23\]</span></span></span></span>](#_ftnref23)<span lang="AR-SA"> ( 9) كذا في المصدر، و في النسخ: فتدخلان.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[24\]</span></span></span></span>](#_ftnref24) <span lang="AR-SA">تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب ؛ ج‏5 ؛ ص59</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[25\]</span></span></span></span>](#_ftnref25)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 9) هكذا في المصدر. و في النسخ: تمينا.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[26\]</span></span></span></span>](#_ftnref26)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب ؛ ج‏10 ؛ ص451</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[27\]</span></span></span></span>](#_ftnref27)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">النور المبين في قصص الأنبياء و المرسلين (للجزائري) ؛ ص41</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[28\]</span></span></span></span>](#_ftnref28) <span lang="AR-SA">الصراط المستقيم إلى مستحقي التقديم ؛ ج‏1 ؛ ص95</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۱۴)  لولا هذه الاسماء ما خلقت سماء مبنیه

### **<span lang="FA">الهدایه الکبری</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و روي بهذه الإسناد عن الصادق (عليه السلام) عن أبيه الباقر (عليه السلام) قال: دخل سلمان الفارسي (عليه السلام)، و المقداد بن الأسود الكندي، و أبوذر جندب الغفاري، و عمار بن ياسر، و حذيفة بن اليمان، و أبو الهيثم مالك بن التيهان، و خزيمة بن ثابت، و أبو الطفيل عامر على النبي (صلى الله عليه و آله و سلم) فجلسوا بين يديه و الحزن ظاهر في وجوههم فقالوا له فديناك بالآباء و الأمهات يا رسول الله إنا نسمع في أخيك علي (عليه السلام) ما يحزننا سماعه و إنا نستأذنك في الرد عليهم، فقال رسول الله (صلى الله عليه و آله): و ما عساهم يقولون في أخي علي؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقالوا: يا رسول الله إنهم يقولون: أي فضيلة له في سبقه إلى الإسلام، و إنما أدركه الإسلام طفلا، و نحن يحزننا هذا فقال رسول الله (صلى الله عليه و آله): هذا يحزنكم؟ قالوا: نعم يا رسول الله، فقال أسألكم بالله هل علمتم من الكتب الأولى أن إبراهيم (عليه السلام) هربت به أمه و هو</span><span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">طفل صغير من عدو الله و عدوه النمرود في عهده فوضعته أمه بين ثلاث أشجار شاطئ نهر يدفق يقال له حوران و هو بين غروب الشمس و إقبال الليل فلما وضعته أمه و استقر على وجه الأرض فقام من تحتها فمسح رأسه و وجهه و سائر بدنه و هو يكثر من الشهادة لله بالوحدانية ثم أخذ ثوبا فاتشح به و أمه ترى ما يفعل فرعبت منه رعبا شديدا فهرول من بين يديها مادا عينه إلى السماء فكان منه ما قال الله (عز و جل): فلما جن عليه الليل رأى كوكبا قال هذا ربي‏ و قصة الشمس و القمر إلى قوله: و ما أنا من المشركين‏ و علمتم أن موسى بن عمران (عليه السلام) كان فرعون في طلبه يبقر بطون النساء الحوامل و يذبح الأطفال لقتل موسى (عليه السلام) فلما ولدته أمه أوحى إليها أن يأخذوه من تحتها فتقذفه و تلقيه في التابوت و تقذفه في اليم فبقيت حيرانة حتى كلمها موسى و قال لها يا أم اقذفيني في التابوت فقالت له هي من كلامه يا بني إني أخاف عليك من الغرق فقال لها: لا تخافي إن الله رادي إليك ففعلت ذلك فبقي التابوت في اليم إلى أن ألقاه إلى الساحل و رد إلى أمه و هو برهة لا يطعم طعاما و لا يشرب شرابا معصوما و روي أن المدة كانت سبعين يوما و روي أنها كانت تسعة أشهر و قال الله تعالى في حال طفوليته: و لتصنع على عيني إذ تمشي أختك فتقول‏ ... هل أدلكم على أهل بيت يكفلونه‏ الآية.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و هذا عيسى بن مريم (عليه السلام) قال الله تعالى: فناداها من تحتها ألا تحزني قد جعل ربك تحتك سريا إلى آخر الآية.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فكلم أمه وقت مولده فقال لها: فكلي و اشربي و قري عينا فإما ترين من البشر أحدا فقولي إني نذرت للرحمن صوما فلن أكلم اليوم إنسيا و قال: فأشارت إليه قالوا كيف نكلم من كان في المهد صبيا قال إني عبد الله آتاني الكتاب و جعلني نبيا و جعلني مباركا أين ما كنت و أوصاني‏</span><span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بالصلاة و الزكاة ما دمت حيا و برا بوالدتي و لم يجعلني جبارا شقيا فتكلم عيسى بن مريم (عليه السلام) في وقت ولادته و أعطي الكتاب و النبوة و أوصي بالصلاة و الزكاة في ساعة مولده و كلمه الناس في اليوم الثالث و قد علمتم جميعا خلقتي و أن عليا من نوري و نوري و نوره نور واحد و كنا كذلك نسبح الله و نقدسه و نمجده و نهلله و نكبره قبل أن يخلق الملائكة و السماوات و الأرضين و الهواء ثم عرش العرش و كتب أسماءنا بالنور عليه ثم أسكننا صلب آدم و لم نزل ننتقل في أصلاب الرجال المؤمنين و في أرحام النساء الصالحات يسمع تسبيحنا في الظهور و البطون في كل عهد و عصر و زمان إلى أبي عبد المطلب فإنه كان يظهر نورنا في بلجات وجوه آبائنا و أمهاتنا حتى ثبتت أسماؤنا مخطوطة بالنور على جبهاتهم.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فلما افترقنا نصفين: في عبد الله نصف، و في أبي طالب عمي نصف كان تسبيحنا في ظهورهما، فكان عمي و أبي إذا جلسا في ملإ من الناس ناجى نوري من صلب أبي نور علي من صلب أبيه إلى أن خرجنا من صلبي أبوينا و بطني أمينا و لقد علم جبريل (عليه السلام) في وقت ولادة علي و هو يقول: هذا أول ظهور نبوتك و إعلان وحيك و كشف رسالتك إذ أيدك الله بأخيك و وزيرك و صنوك و خليفتك و من شددت به أزرك و أعليت به ذكرك علي بن أبي طالب فقمت مبادرا فوجدت فاطمة ابنة أسد أم علي بن أبي طالب و قد جاءها المخاض فوجدتها بين النساء و القوابل من حولها فقال حبيبي جبرائيل: سجف بينها و بين النساء سجافا، فإذا وضعت عليا فتلقه بيدك اليمنى ففعلت ما أمرني به و مددت يدي اليمنى نحو أمه فإذا بعلي ماثلا على يدي واضعا يده اليمنى في أذنه يؤذن و يقيم بالحنفية و يشهد بوحدانية الله (عز و جل) و برسالتي.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم أشار إلي فقال: يا رسول الله أقرأ، قلت: اقرأ و الذي نفس محمد بيده لقد ابتدأ بالصحف التي أنزلها الله على آدم و ابنه شيث فتلاها من‏</span><span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-language: FA;">أول حرف إلى آخر حرف حتى لو حضر شيث لأقر بأنه أقرأ لها منه، ثم تلا صحف نوح حتى لو حضر نوح لأقر أنه أقرأ لها منه، ثم تلا صحف إبراهيم حتى لو حضر إبراهيم لأقر أنه أقرأ لها منه، ثم تلا زبور داود حتى لو حضر داود لأقر أنه أقرأ لها منه، ثم تلا توراة موسى حتى لو حضر موسى لأقر أنه أقرأ لها منه، ثم قرأ إنجيل عيسى حتى لو حضر عيسى لأقر بأنه أقرأ لها منه، ثم خاطبني و خاطبته بما يخاطب به الأنبياء ثم عاد إلى طفوليته.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و هكذا سبيل الاثني عشر إماما من ولده يفعلون في ولادتهم مثله.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فما ذا تحدثون و ما ذا عليكم من قول أهل الشك و الشرك بالله هل تعلمون أني أفضل النبيين، و وصيي علي أفضل الوصيين، و أن أبي آدم تمام اسمي و اسم أخي علي و ابنتي فاطمة و ابني الحسن و الحسين (عليهم السلام) مكتوبة على سرادق العرش بالنور، منذ قال آدم: «إلهي هل خلقت خلقا قبلي هو أكرم عليك مني» قال يا آدم: «**لو لا هذه الأسماء ما خلقت‏ سماء مبنية و لا أرضا مدحية و لا ملكا مقربا و لا نبيا مرسلا و لا خلقتك يا آدم**» فقال: إلهي و سيدي بحقهم إلا غفرت لي خطيئتي. فكنا نحن الكلمات التي تلقى آدم من ربه، فغفر له و قال: أبشر يا آدم فإن هذه الأسماء من ذريتك و ولدك فحمد الله و افتخر على الملائكة بنا فإذا كان هذا من فضلنا عند الله و فضل الله علينا و لا يعطي إبراهيم و موسى و عيسى شيئا من الفضل إلا و يعطيه بنا فما ذا يضر بنا و يحزنكم قول أهل الإفك و المسرفين.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقام سلمان و من كان معه على أقدامهم و هم يقولون: يا رسول الله نحن الفائزون؟ قال: نعم. أنتم الفائزون، و الله لكم خلقت الجنة، و لأعدائنا و أعدائكم خلقت النار..[<sup><span style="color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)</span>

### **<span lang="FA">روضه الواعظین</span>**

**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مجلس في ذكر إسلام أمير المؤمنين ع‏</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">اعلم أن أول من أسلم علي بن أبي طالب ع و قد طعن قوم في هذا و قالوا إن علي بن أبي طالب كان صغيرا في بدو الأمر فهذا المحال و الخطأ الكبير و لا خلاف أنه أول من صلى من الرجال مع رسول الله ص و لم يشكوا أن الدعوة لزمته و لم تقع الدعوة إلا على مستحق مع ما ثبت من الخبر عن الرجال الثقات في عقدة عقله من حين ولدته أمه قبل أن يسلم إلى أن أسلم.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">روي عن مجاهد عن أبي عمر و أبي سعيد الخدري قالا كنا جلوسا عند رسول الله ص إذ دخل سلمان الفارسي و أبو ذر الغفاري و المقداد بن الأسود و عمار بن ياسر و حذيفة بن اليمان و أبو الهيثم بن التيهان و خزيمة بن ثابت ذو الشهادتين و أبو الطفيل عامر بن واثلة فجثوا بين يديه و الحزن ظاهر في وجوههم فقالوا فديناك بالآباء و الأمهات يا رسول الله إنا نسمع من قوم في أخيك و ابن عمك ما يحزننا و إنا نستأذنك في الرد عليهم فقال رسول الله ص و ما عساهم يقولون في أخي و ابن عمي علي بن أبي طالب فقالوا يقولون أي فضل لعلي في سبقه إلى الإسلام و إنما أدركه الإسلام طفلا و نحو هذا القول فقال ص أ فهذا يحزنكم قالوا إي و الله فقال و بالله أسألكم هل علمتم من الكتب السالفة أن إبراهيم ع هرب به أبوه من الملك الطاغي فوضعت به أمه بين أثلاث بشاطئ نهر يتدفق بين غروب الشمس و إقبال الليل فلما وضعته و استقر على وجه الأرض قام من تحتها يمسح وجهه و رأسه و يكثر من شهادة أن لا إله إلا الله ثم أخذ ثوبا فامتسح به و أمه تراه فذعرت منه ذعرا شديدا ثم مضى يهرول بين يديها مادا عينيه إلى السماء فكان منه ما قال الله عز و جل‏ و كذلك نري إبراهيم ملكوت السماوات و الأرض و ليكون من الموقنين فلما جن عليه الليل رأى كوكبا قال هذا ربي‏ إلى قوله‏ إني بري‏ء مما تشركون‏ و علمتم أن موسى بن عمران ع كان فرعون في طلبه ينقر بطون النساء الحوامل و يذبح الأطفال ليقتل موسى فلما ولدته أمه أمرت أن تأخذه من تحتها و تقذفه في التابوت و تلقي بالتابوت‏ في اليم فبقيت حيرانة حتى كلمها موسى و قال لها يا أم اقذفيني في التابوت و ألقي التابوت في اليم فقالت و هي ذعرة من كلامه يا بني إني أخاف عليك من الغرق فقال لها لا تحزني إن الله رادني إليك فبقيت حيرانة حتى كلمها موسى و قال لها يا أم اقذفيني في التابوت و ألقي التابوت في اليم ففعلت ما أمرت به فبقي في التابوت و اليم إلى أن قذفه في الساحل و رده إلى أمه برمته لا يطعم طعاما و لا يشرب شرابا معصوما و روي أن المدة كانت سبعين يوما و روي سبعة أشهر و قال الله تعالى في حال طفوليته‏ و لتصنع على عيني إذ تمشي أختك فتقول هل أدلكم على من يكفله فرجعناك إلى أمك كي تقر عينها و لا تحزن‏ الآية و هذا عيسى ابن مريم ع قال الله عز و جل فيه‏ فناداها من تحتها ألا تحزني قد جعل ربك تحتك سريا إلى قوله‏ إنسيا فكلم أمه وقت مولده و قال حين أشارت إليه‏ قالوا كيف نكلم من كان في المهد صبيا قال إني عبد الله آتاني الكتاب‏ إلى آخر الآية فتكلم ع في وقت ولادته و أعطي كتاب \[الكتاب و\] النبوة و أوصي بالصلاة و الزكاة في ثلاثة أيام من مولده و كلمهم في اليوم الثاني من مولده و قد علمتم جميعا أن الله عز و جل خلقني و عليا نورا واحدا و إنا كنا في صلب آدم نسبح الله تعالى ثم نقلنا إلى أصلاب الرجال و أرحام النساء يسمع تسبيحنا في الظهور و البطون في كل عهد و عصر إلى عبد المطلب و أن نورنا كان يظهر في وجوه آبائنا و أمهاتنا حتى تبين أسماؤنا مخطوطة بالنور على جباههم ثم افترق نورنا فصار نصفه في عبد الله و نصفه في أبي طالب عمي و كان يسمع تسبيحنا من ظهورهما و كان أبي و عمي إذا جلسا في ملإ من قريش و قد تبين نوري من صلب أبي و نور علي من صلب أبيه إلى أن خرجنا من أصلاب أبوينا و بطون أمهاتنا و لقد هبط حبيبي جبرئيل في وقت ولادة علي فقال لي يا حبيب الله الله يقرأ عليك السلام و يهنئك بولادة أخيك علي و يقول هذا أوان ظهور نبوتك و إعلان وحيك و كشف رسالتك إذ أيدتك بأخيك و وزيرك و صنوك و خليفتك و من شددت به أزرك و أعليت به ذكرك فقمت مبادرا وجدت فاطمة بنت أسد أم علي و قد جاءها المخاض و هو بين النساء و القوابل حولها و قال حبيبي جبرئيل يا محمد أسجف بينها و بينك سجفا فإذا وضعت بعلي فتلقاه ففعلت ما أمرت به ثم قال لي امدد يدك يا محمد فإنه صاحبك اليمين فمددت يدي نحو أمه فإذا بعلي مائلا على يدي واضعا يده‏ اليمنى في أذنه اليمنى و هو يؤذن و يقيم بالحنفية و يشهد بوحدانية الله عز و جل و برسالتي ثم قال لي يا رسول الله أقرأ قلت اقرأ فو الذي نفس محمد بيده لقد ابتدأ بالصحف التي أنزلها الله عز و جل على آدم فقام بها شيث فتلاها من أول حرف فيها إلى آخر حرف فيها حتى لو حضر بها شيث لأقر له أنه أحفظ له منه ثم قرأ توراة موسى حتى لو حضره موسى لأقر بأنه أحفظ لها منه ثم قرأ زبور داود حتى لو حضره داود لأقر بأنه أحفظ لها منه ثم قرأ إنجيل عيسى حتى لو حضره عيسى لأقر بأنه أحفظ لها منه ثم قرأ القرآن الذي أنزله الله علي من أوله إلى آخره فوجدته يحفظ كحفظي له الساعة من غير أن أسمع منه آية ثم خاطبني و خاطبته بما يخاطب الأنبياء و الأوصياء ثم عاد إلى حال طفوليته فلم تحزنون و ما ذا عليكم من قول أهل الشك و الشرك بالله تعالى هل تعلمون أني أفضل النبيين و أن وصيي أفضل الوصيين و أن أبي آدم ع لما رأى اسمي و اسم علي و ابنتي فاطمة و الحسن و الحسين و أسماء أولادهم مكتوبا على ساق العرش بالنور قال إلهي و سيدي هل خلقت خلقا هو أكرم عليك مني فقال **يا آدم لو لا هذه الأسماء لما خلقت‏ سماء مبنية و لا أرضا مدحية و لا ملكا مقربا و لا نبيا مرسلا و لا خلقتك يا آدم فلما** عصى آدم ربه سأله بحقنا أن يقبل توبته و يغفر خطيئته فأجابه و كنا الكلمات التي تلقاه آدم من ربه عز و جل فتاب عليه و غفر له فقال له يا آدم أبشر فإن هذه الأسماء من ذريتك و ولدك فحمد آدم ربه عز و جل و افتخر على الملائكة بنا و إن هذا من فضلنا و فضل الله علينا و قام سلمان و من معه و هم يقولون نحن الفائزون فقال لهم رسول الله ص أنتم الفائزون و لكم خلقت الجنة و لأعدائنا و أعدائكم خلقت النار.[<sup><span style="color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)</span>

### **<span lang="FA">الفضائل ابن شاذان</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فما يحزنكم و ما عليكم من قول أهل الشرك بالله تعالى هل تعلمون أني أفضل الأنبياء و أن وصيي أفضل الأوصياء و أن أبي آدم لما رأى اسمي و اسم أخي و أسماء فاطمة و الحسن و الحسين مكتوبات على ساق العرش بالنور فقال إلهي هل خلقت خلقا قبلي هو أكرم عليك مني فقال الله تعالى يا آدم **لو لا هذه الأسماء لما خلقت‏ سماء مبنية و لا أرضا مدحية و لا ملكا مقربا و لا نبيا مرسلا و لولاهم لما خلقتك** فقال إلهي و سيدي فبحقهم عليك إلا غفرت لي خطيئتي و نحن كالكلمات \[الكلمات‏\] التي تلقاها آدم من ربه‏ فقال أبشر يا آدم فإن هذه الأسماء من ولدك و ذريتك فعند ذلك حمد الله تعالى آدم ع و افتخر على الملائكة إنه لم يعط نبيا شيئا من الفضل إلا أعطاه لنا فقام سلمان و أبو ذر و من معهما و هم يقولون نحن الفائزون فقال ع أنتم الفائزون و لكم خلقت الجنة و لعدوكم خلقت النار</span><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-fareast-font-family: Calibri; color: #242887; mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-fareast-font-family: Calibri; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: Calibri; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)

### **<span lang="FA">الروضه ابن شاذان</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فما يحزنكم، و ما عليكم من قول أهل الشرك؟ فبالله لو تعلمون أني أفضل الأنبياء، و أن وصيي أفضل الأوصياء، و أن أبي آدم لما رأى اسمي و اسم أخي و اسم فاطمة و الحسن و الحسين مكتوبين على سرادق العرش بالنور، فقال: إلهي هل خلقت خلقا قبلي هو أكرم إليك مني؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال: يا آدم، **لو لا هذه الأسماء لما خلقت‏ سماء مبنية، و لا أرضا مدحية، و لا ملكا مقربا، و لا نبيا مرسلا لولاهم ما خلقتك،** فلما عصى آدم ربه‏ سأله بحقنا، أن يتقبل توبته و يغفر خطيئته فقال: إلهي و سيدي و مولاي بحقهم عليك إلا غفرت لي خطيئتي، فأجابه و نحن الكلمات و بحق الكلمات التي تلقاها آدم فقال: أبشر يا آدم، فإن هذه أسماء من ولدك و من ذريتك، فحمد الله آدم، و افتخر على الملائكة بنا فإذا كان هذا فضلنا عند الله، فإنه لا يعطي نبيا من الفضل إلا أعطاه لنا فقام سلمان و أبو ذر، و قالوا و من معهم: نحن الفائزون غدا؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال صلى الله عليه و آله و سلم: أنتم الفائزون، و لأجلكم خلقت الجنة، و لأعدائكم خلقت النار[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></sup>](#_ftn4).[<sup><span style="color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)</span>

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="color: black; mso-bidi-language: FA;">فلم تحزنون و ما ذا عليكم من قول أهل الشك و الشرك بالله‏[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></sup>](#_ftn6) هل تعلمون أني أفضل النبيين و</span><span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">أن وصيي أفضل الوصيين و أن أبي آدم لما رأى اسمي و اسم علي و ابنتي فاطمة و الحسن و الحسين و أسماء أولادهم مكتوبة على ساق العرش بالنور قال إلهي و سيدي هل خلقت خلقا هو أكرم عليك مني فقال يا آدم **لو لا هذه الأسماء لما خلقت‏ سماء مبنية و لا أرضا مدحية و لا ملكا مقربا و لا نبيا مرسلا و لا خلقتك يا آدم** فلما عصى آدم ربه و سأله بحقنا أن يتقبل توبته و يغفر خطيئته فأجابه و كنا الكلمات تلقاها آدم من ربه‏ عز و جل- فتاب عليه‏ و غفر له فقال له يا آدم أبشر فإن هذه الأسماء من ذريتك و ولدك فحمد آدم ربه عز و جل و افتخر على الملائكة بنا[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></sup>](#_ftn7) و إن هذا من فضلنا و فضل الله علينا فقام سلمان و من معه و هم يقولون نحن الفائزون فقال رسول الله ص‏[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></sup>](#_ftn8) أنتم الفائزون و لكم خلقت الجنة و لأعدائنا و أعدائكم خلقت النار[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></sup>](#_ftn9).[<sup><span style="color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="AR-SA">الهداية الكبرى ؛ ص98-۱۰۱</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="AR-SA">روضة الواعظين و بصيرة المتعظين (ط - القديمة) ؛ ج‏1 ؛ ص۸۲-۸۴</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span dir="LTR"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span><span lang="AR-SA">الفضائل (لابن شاذان القمي) ؛ ص1۲۸</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 1) عنه البحار: 12/ 40 و ج 14/ 220 ح 32، و ج 35/ 19 ح 15، و الفضائل: 126.( باختلاف مع تقديم و تأخير و للحديث تتمة تركناها للقارئ الكريم.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="AR-SA">الروضة في فضائل أمير المؤمنين علي بن أبي طالب عليهما السلام (لابن شاذان القمي) ؛ ص111</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 13) في روضة الواعظين: من قول أهل الشرك بالله. و في الروضة: و ما عليكم من قول أهل الشرك، فبالله اه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"> ( 1) ليست كلمة« بنا» فى روضة الواعظين.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8)<span lang="AR-SA"> ( 2) في روضة الواعظين: فقال لهم رسول الله.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> ( 3) الروضة: 17 و 18، روضة الواعظين: 72- 74 و بين الروضة و الكتاب اختلافات كثيرة غير مخلة بالمعنى أشرنا إلى بعضها.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏35 ؛ ص22-۲۳</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۱۵) ما خلقت سماء مبنیه…الا لاجلکم

### **<span lang="FA">غرر الاخبار</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">حتى أنهم ذكروا لما دخلوا تحت الكساء قال سبحانه و تعالى للملائكة: «يا ملائكتي و سكان سماواتي، ما خلقت‏ سماء مبنية، و لا أرض مدحية، و لا قمر يسري، و لا فلك يجري، إلا لأجل الخمسة الذين تحت الكساء».</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال جبرئيل عليه السلام: يا إلهي و سيدي و مولاي، و من تحت الكساء؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال جل جلاله: «فاطمة و أبوها و بعلها و بنوها».</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال: يا رب، أ تأذن لي أن أنزل إليهم و أبشرهم و أكون معهم؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال: «نعم».</span>

<span lang="FA" style="mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-language: FA;">فنزل، و قال: السلام عليكم يا حبيبي يا محمد، أ تأذن لي أن أكون معكم فأكون سادسكم؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال: «نعم، قد أذنت لك».</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال: يا حبيبي يا محمد، ربك يقرئك السلام و يخصك بالتحية و الإكرام و يقول:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">«و عزتي و جلالي و علوي و ارتفاعي، **ما خلقت سماء مبنية، و لا أرضا مدحية، و لا شمسا، و لا قمرا، و لا نجما، و لا جنة، و لا نارا إلا لأجلكم**».[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></sup>](#_ftn1)</span>

### **<span lang="FA">ملحقات مسکن الفؤاد</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فلما اكتملوا و اجتمعوا تحت الكساء قال الله عز و جل يا ملائكتى و سكان سماواتى و عزتى و جلالى **انى ما خلقت سماء مبنية و لا ارضا مدحية و لا شمسا مضيئة و لا قمرا منيرا و لا فلكا يدور و لا بحرا يجرى و لا فلكا يسرى الا لمحبة هؤلاء الخمسة الذين هم تحت الكساء** فقال الأمين جبرائيل يا رب من تحت الكساء فقال تعالى هم أهل بيت النبوة و معدن الرسالة و هم فاطمة و ابوها و بعلها و بنوها فقال جبرائيل عليه السلام يا رب أ تأذن لى ان اهبط الى الأرض لاكون لهم سادسا فقال الله عز و جل قد اذنت لك فهبط الأمين جبرائيل عليه السلام الى الأرض و اقبل نحو الكساء فقال السلام عليك يا رسول الله ان العلى الأعلى يقرئك السلام و يخصك بالتحية و الإكرام و يقول و عزتى و جلالى انى ما خلقت سماء مبنية و لا ارضا مدحية و لا شمسا مضيئة و لا قمرا منيرا و لا فلكا يدور و لا بحرا يجرى و لا فلكا يسرى الا لاجلكم و لمحبتكم و قد اذن لي ان ادخل معكم تحت الكساء فهل تاذن لي انت يا رسول الله فقال نعم قد اذنت لك فدخل جبرائيل معهم تحت الكساء و قال ان الله تعالى قد أوحى اليكم يقول‏ إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت و يطهركم تطهيرا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)

### **<span lang="FA">عوالم العلوم</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فلما اكتملنا جميعا تحت الكساء، أخذ أبي رسول الله بطرفي الكساء، و أومئ بيده اليمنى إلى السماء، و قال:اللهم إن هؤلاء أهل بيتي، و خاصتي و حامتي، لحمهم لحمي، و دمهم دمي، يؤلمني ما يؤلمهم، و يحزنني ما يحزنهم، أنا حرب لمن حاربهم، و سلم لمن سالمهم، و عدو لمن عاداهم، و محب لمن أحبهم، إنهم مني و أنا منهم، فاجعل صلواتك و بركاتك و رحمتك و غفرانك و رضوانك علي و عليهم و اذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهيرا.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال الله عز و جل: يا ملائكتي، و يا سكان سمواتي، **إني ما خلقت سماء مبنية، و لا أرضا مدحية، و لا قمرا منيرا، و لا شمسا مضيئة، و لا فلكا يدور، و لا بحرا يجري، و لا فلكا تسري، إلا في محبة هؤلاء الخمسة الذين هم تحت الكساء.**</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال الأمين جبرائيل: يا رب، و من تحت الكساء؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال عز و جل: هم أهل بيت النبوة و معدن الرسالة، و هم فاطمة و أبوها و بعلها و بنوها.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال جبرائيل: يا رب، أ تأذن لي أن أهبط إلى الأرض لأكون معهم سادسا؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال الله: نعم قد أذنت لك.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فهبط الأمين جبرائيل و قال: السلام عليك يا رسول الله، العلي الأعلى يقرئك السلام و يخصك بالتحية و الاكرام و يقول لك: و عزتي و جلالي إني ما خلقت سماء مبنية و لا أرضا مدحية، و لا قمرا منيرا، و لا شمسا مضيئة، و لا فلكا يدور، و لا بحرا يجري، و لا فلكا تسري، إلا لأجلكم‏ و محبتكم،</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و قد أذن لي أن أدخل معكم فهل تأذن لي يا رسول الله؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقال رسول الله: و عليك السلام يا أمين وحي الله، نعم، قد أذنت لك.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فدخل جبرائيل معنا تحت الكساء فقال لأبي:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">إن الله عز و جل قد أوحى إليكم يقول:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت و يطهركم تطهيرا.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="AR-SA">غرر الأخبار ؛ ص۲۹۸-۲۹۹</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="AR-SA">مسكن الفؤاد عند فقد الأحبة و الأولاد ؛ ص۱۵۵-۱۵۶</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآيات و الأخبار و الأقوال (مستدرك سيدة النساء إلى الإمام الجواد ؛ ج‏11-قسم-2-فاطمةس ؛ ص۹۳۳-۹۳۴</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۱۶) من اجلکم ابتدأت خلق ما خلقت

### **<span lang="FA">حلیه الابرار</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">2- محمد بن خالد الطيالسي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، و محمد بن عيسى بن عبيد</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، بإسنادهما عن جابر بن يزيد الجعفي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، قال: قال أبو جعفر محمد بن علي الباقر عليهما السلام: كان الله و لا شي‏ء غيره، و لا معلوم و لا مجهول، فأول ما ابتدأ من خلق خلقه أن خلق محمدا صلى الله عليه و آله و سلم، و خلقنا أهل البيت‏</span><span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">معه من نور عظمته، فأوقفنا أظلة خضراء بين يديه، لا سماء</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، و لا أرض، و لا مكان، و لا ليل، و لا نهار، و لا شمس، و لا قمر، يفصل نورنا من نور ربنا كشعاع الشمس من الشمس، نسبح الله تعالى و نقدسه، و نحمده و نعبده حق عبادته، ثم بدا لله تعالى أن يخلق المكان فخلقه، و كتب على المكان: لا إله إلا الله، محمد رسول الله، علي أمير المؤمنين وصيه، به أيدته، و به نصرته.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم خلق الله العرش، فكتب على سرادقات العرش مثل ذلك.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم خلق السموات، فكتب على أطرافها مثل ذلك، ثم خلق الجنة و النار، فكتب عليهما مثل ذلك، ثم خلق الله الملائكة و أسكنهم السمآء، ثم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> تراءى لهم الله تعالى، و أخذ منهم الميثاق له بربوبيته، و لمحمد صلى الله عليه و آله و سلم بالنبوة، و لعلي عليه السلام بالولاية، فاضطربت فرائص‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> الملائكة، فسخط الله تعالى على الملائكة، و احتجب عنهم، فلاذوا بالعرش سبع سنين، يستجيرون الله من سخطه، و يقرون بما أخذ عليهم، و يسألونه الرضا فرضي عنهم بعد ما أقروا بذلك، فأسكنهم بذلك الإقرار السماء، و اختصهم لنفسه، و اختارهم لعبادته.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم أمر الله تعالى أنوارنا أن تسبح فسبحنا فسبحت الملائكة بتسبيحنا، و لو لا تسبيح أنوارنا ما دروا كيف يسبحون الله، و لا كيف يقدسونه.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم إن الله خلق الهواء فكتب عليه: لا إله إلا الله، محمد رسول الله، علي أمير المؤمنين وصيه، به أيدته، و به نصرته.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم الله تعالى خلق الجن، فأسكنهم الهواء، و أخذ الميثاق منهم له‏ بالربوبية، و لمحمد صلى الله عليه و آله و سلم بالنبوة، و لعلي عليه السلام بالولاية، فأقر منهم بذلك من أقر، و جحد منهم من جحد، فأول من جحد إبليس لعنه الله، فختم له بالشقاوة و ما صار إليه.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم أمر الله تعالى أنوارنا أن تسبح فسبحت، فسبحوا بتسبيحنا، و لو لا ذلك ما دروا كيف يسبحون الله.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم خلق الله الأرض فكتب على أطرافها: لا إله إلا الله، محمد رسول الله، علي أمير المؤمنين وصيه، به أيدته، و به نصرته، فبذلك يا جابر قامت السموات بلا عمد، و ثبتت الأرض.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم خلق الله تعالى آدم عليه السلام من أديم الأرض، و نفخ فيه من روحه، ثم أخرج ذريته من صلبه، فأخذ عليهم الميثاق له بالربوبية، و لمحمد صلى الله عليه و آله و سلم بالنبوة، و لعلي عليه السلام بالولاية، أقر منهم من أقر، و جحد منهم من جحد، فكنا أول من أقر بذلك.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم قال لمحمد صلى الله عليه و آله و سلم: و عزتي و جلالي و علو شأني لولاك و لو لا علي و عترتكما الهادون و المهديون الراشدون ما خلقت الجنة، و لا النار، و لا المكان، و لا الأرض، و لا السماء، و لا الملائكة، و لا خلقا يعبدني.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">يا محمد أنت حبيبي و خليلي و صفيي و خيرتي من خلقي، أحب الخلق إلي، و أول من ابتدأت من خلقي.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم من بعدك الصديق علي بن أبي طالب أمير المؤمنين وصيك به أيدتك و نصرتك، و جعلته العروة الوثقى، و نور أوليائي، و منار الهدى، ثم هؤلاء الهداة المهتدون**، من‏ أجلكم‏ ابتدأت خلق ما خلقت**، فأنتم خيار خلقي و أحبائي و كلماتي و أسمائي الحسنى، و أسبابي، و آياتي الكبرى، و حجتي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فيما بيني و بين خلقي، خلقتكم من نور عظمتي، و احتجبت بكم عن من سواكم من خلقي، أستقبل بكم و أسأل بكم، فكل شي‏ء هالك إلا وجهي، و أنتم‏ وجهي، لا تبيدون، و لا تهلكون، و لا يهلك، و لا يبيد من تولاكم، و من استقبلني بغيركم فقد ضل و هوى، و أنتم خيار خلقي، و حملة سري، و خزان علمي، و سادة أهل السموات و أهل الأرض.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم إن الله تعالى هبط إلى الأرض‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></sup>](#_ftn8)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> في ظلل من الغمام و الملائكة و أهبط أنوارنا أهل البيت معه، فأوقفنا صفوفا بين يديه، نسبحه في أرضه، كما سبحناه في سمائه، و نقدسه في أرضه، كما قدسناه في سمائه، و نعبده في أرضه، كما عبدناه في سمائه.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فلما أراد الله إخراج ذرية آدم عليه السلام لأخذ الميثاق، سلك النور فيه، ثم أخرج ذريته من صلبه يلبون، فسبحنا فسبحوا بتسبيحنا، و لو لا ذلك لما دروا كيف يسبحون الله عز و جل، ثم تراءى لهم لأخذ الميثاق منهم بالربوبية، فكنا أول من قال: بلى عند قوله: الست بربكم؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم أخذ الميثاق منهم بالنبوة لمحمد صلى الله عليه و آله و سلم، و لعلي عليه السلام بالولاية، فأقر من أقر، و جحد من جحد.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم قال أبو جعفر عليه السلام: فنحن أول خلق ابتدء الله، و أول خلق عبد الله، و سبحه، و نحن سبب خلق الخلق، و سبب تسبيحهم و عبادتهم من الملائكة و الادميين، فبنا عرف الله، و بنا وحد الله، و بنا عبد الله. و بنا أكرم الله من أكرم من جميع خلقه، و بنا أثاب الله من أثاب، و عاقب من عاقب، ثم تلا قوله تعالى:<span style="color: #006a0f;"> و إنا لنحن الصافون و إنا لنحن المسبحون‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span></sup>](#_ftn9)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و قوله تعالى:</span>

<span lang="FA" style="color: #006a0f; mso-bidi-language: FA;">قل إن كان للرحمن ولد فأنا أول العابدين‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">. فرسول الله صلى الله عليه و آله و سلم أول من عبد الله، و أول من أنكر أن يكون له ولد أو شريك، ثم نحن بعد رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ثم أودعنا بعد ذلك صلب آدم عليه السلام فما زال ذلك النور ينتقل من الأصلاب و الأرحام، من صلب إلى صلب، و لا استقر في صلب إلا تبين عن الذي انتقل منه انتقاله، و شرف الذي استقر فيه، حتى صار في عبد المطلب، فوقع بأم عبد الله فاطمة، فافترق النور جزئين: جزء في عبد الله، و جزء في أبي طالب عليه السلام، فذلك قوله تعالى:<span style="color: #006a0f;"> و تقلبك في الساجدين‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[11\]</span></span></span></sup>](#_ftn11)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> يعني في أصلاب النبيين و أرحام نسائهم، فعلى هذا أجرانا الله تعالى في الأصلاب و الأرحام‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[12\]</span></span></span></sup>](#_ftn12)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، حتى أخرجنا في أوان عصرنا و زماننا، فمن زعم أنا لسنا ممن جرى في الأصلاب و الأرحام، و ولدنا الآباء و الأمهات فقد كذب‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[13\]</span></span></span></sup>](#_ftn13)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[14\]</span></span></span></sup>](#_ftn14)

### **<span lang="FA">بحار الانوار</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">31- و بإسناده مرفوعا إلى جابر بن يزيد الجعفي قال قال أبو جعفر محمد بن علي الباقر ع‏ يا جابر كان الله و لا شي‏ء غيره و لا معلوم و لا مجهول فأول ما ابتدأ من خلق خلقه أن خلق محمدا ص و خلقنا أهل البيت معه من نوره و عظمته فأوقفنا أظلة خضراء بين يديه حيث لا سماء و لا أرض و لا مكان و لا ليل و لا نهار و لا شمس و لا قمر يفصل نورنا من نور ربنا كشعاع الشمس من الشمس نسبح الله تعالى و نقدسه و نحمده و نعبده حق عبادته ثم بدا لله‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[15\]</span></span></span></sup>](#_ftn15)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> تعالى عز و جل أن يخلق المكان فخلقه و كتب على المكان لا إله إلا الله محمد رسول الله- علي أمير المؤمنين و وصيه به أيدته و نصرته ثم خلق الله العرش فكتب على سرادقات العرش مثل ذلك ثم خلق الله السماوات فكتب على أطرافها مثل ذلك ثم خلق الجنة و النار فكتب عليها مثل ذلك ثم خلق‏الملائكة و أسكنهم السماء ثم تراءى‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[16\]</span></span></span></sup>](#_ftn16)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> لهم الله تعالى و أخذ عليهم الميثاق له بالربوبية و لمحمد ص بالنبوة و لعلي ع بالولاية فاضطربت فرائص‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[17\]</span></span></span></sup>](#_ftn17)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> الملائكة فسخط الله على الملائكة و احتجب عنهم فلاذوا بالعرش سبع سنين يستجيرون الله من سخطه و يقرون بما أخذ عليهم و يسألونه الرضا فرضي عنهم بعد ما أقروا بذلك و أسكنهم بذلك الإقرار السماء و اختصهم لنفسه و اختارهم لعبادته ثم أمر الله تعالى أنوارنا أن تسبح فسبحت فسبحوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[18\]</span></span></span></sup>](#_ftn18)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بتسبيحنا و لو لا تسبيح أنوارنا ما دروا كيف يسبحون الله و لا كيف يقدسونه ثم إن الله عز و جل خلق الهواء فكتب عليه لا إله إلا الله محمد رسول الله علي أمير المؤمنين وصيه به أيدته و نصرته ثم خلق الله الجن و أسكنهم الهواء و أخذ الميثاق منهم بالربوبية و لمحمد ص بالنبوة و لعلي ع بالولاية فأقر منهم بذلك من أقر و جحد منهم من جحد فأول من جحد إبليس لعنه الله فختم له بالشقاوة و ما صار إليه ثم أمر الله تعالى عز و جل أنوارنا أن تسبح فسبحت فسبحوا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[19\]</span></span></span></sup>](#_ftn19)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بتسبيحنا و لو لا ذلك ما دروا كيف يسبحون الله ثم خلق الله الأرض فكتب على أطرافها لا إله إلا الله محمد رسول الله علي أمير المؤمنين وصيه به أيدته و نصرته فبذلك يا جابر قامت السماوات بغير عمد و ثبتت الأرض ثم خلق الله تعالى آدم ع من أديم الأرض فسواه و نفخ فيه من روحه ثم أخرج ذريته من صلبه فأخذ عليهم الميثاق له بالربوبية و لمحمد ص بالنبوة و لعلي ع بالولاية أقر منهم من أقر و جحد من جحد فكنا أول من أقر بذلك ثم قال لمحمد ص و عزتي و جلالي و علو شأني لولاك و لو لا علي و عترتكما الهادون المهديون الراشدون ما خلقت الجنة و النار و لا المكان و لا الأرض و لا السماء و لا الملائكة و لا خلقا يعبدني يا محمد أنت خليلي و حبيبي و صفيي و خيرتي من خلقي أحب الخلق إلي و أول من ابتدأت إخراجه من خلقي ثم من بعدك الصديق علي أمير المؤمنين وصيك به أيدتك و نصرتك و جعلته العروة الوثقى و نور أوليائي و منار الهدى ثم هؤلاء الهداة المهتدون **من أجلكم ابتدأت خلق ما خلقت** و أنتم خيار خلقي فيما بيني و بين خلقي خلقتكم من نور عظمتي و احتجت‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[20\]</span></span></span></sup>](#_ftn20)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بكم عمن سواكم من خلقي و جعلتكم أستقبل‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[21\]</span></span></span></sup>](#_ftn21)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بكم و أسأل بكم فكل شي‏ء هالك إلا وجهي و أنتم وجهي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[22\]</span></span></span></sup>](#_ftn22)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> لا تبيدون و لا تهلكون و لا يبيد و لا يهلك من تولاكم و من استقبلني‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[23\]</span></span></span></sup>](#_ftn23)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بغيركم فقد ضل و هوى و أنتم خيار خلقي و حملة سري و خزان علمي و سادة أهل السماوات و أهل الأرض ثم إن الله تعالى هبط</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[24\]</span></span></span></sup>](#_ftn24)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> إلى الأرض في ظلل من الغمام و الملائكة و أهبط أنوارنا أهل البيت معه و أوقفنا نورا صفوفا بين يديه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[25\]</span></span></span></sup>](#_ftn25)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> نسبحه في أرضه كما سبحناه في سماواته و نقدسه في‏ أرضه كما قدسناه في سمائه و نعبده في أرضه كما عبدناه في سمائه فلما أراد الله إخراج ذرية آدم ع لأخذ الميثاق سلك ذلك النور</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[26\]</span></span></span></sup>](#_ftn26)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فيه ثم أخرج ذريته من صلبه يلبون فسبحناه فسبحوا بتسبيحنا و لو لا ذلك لا دروا كيف يسبحون الله عز و جل ثم تراءى لهم بأخذ الميثاق منهم له بالربوبية و كنا أول من قال‏<span style="color: #006a0f;"> بلى‏</span> عند قوله‏<span style="color: #006a0f;"> أ لست بربكم‏</span> ثم أخذ الميثاق منهم بالنبوة لمحمد ص و لعلي ع بالولاية فأقر من أقر و جحد من جحد ثم قال أبو جعفر ع فنحن أول خلق الله و أول خلق عبد الله و سبحه و نحن سبب خلق الخلق و سبب تسبيحهم و عبادتهم من الملائكة و الآدميين فبنا عرف الله و بنا وحد الله و بنا عبد الله و بنا أكرم الله من أكرم من جميع خلقه و بنا أثاب من أثاب و بنا عاقب من عاقب ثم تلا قوله تعالى‏<span style="color: #006a0f;"> و إنا لنحن الصافون و إنا لنحن المسبحون‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[27\]</span></span></span></sup>](#_ftn27)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قوله تعالى‏<span style="color: #006a0f;"> قل إن كان للرحمن ولد فأنا أول العابدين‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[28\]</span></span></span></sup>](#_ftn28)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فرسول الله ص أول من عبد الله تعالى و أول من أنكر أن يكون له ولد أو شريك ثم نحن بعد رسول الله ثم أودعنا بذلك النور صلب آدم ع فما زال ذلك النور ينتقل من الأصلاب و الأرحام من صلب إلى صلب و لا استقر في صلب إلا تبين عن الذي انتقل منه انتقاله و شرف الذي استقر فيه حتى صار في صلب عبد المطلب فوقع بأم عبد الله فاطمة فافترق النور جزءين جزء في عبد الله و جزء في أبي طالب فذلك قوله تعالى‏<span style="color: #006a0f;"> و تقلبك في الساجدين‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[29\]</span></span></span></sup>](#_ftn29)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> يعني في أصلاب النبيين و أرحام نسائهم فعلى هذا أجرانا الله تعالى في الأصلاب و الأرحام و ولدنا الآباء و الأمهات من لدن آدم ع.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[30\]</span></span></span></sup>](#_ftn30)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 1) محمد بن خالد الطيالسي أبو عبد الله التميمي الكوفي توفي سنة( 259) و هو ابن( 97) سنة و عده الشيخ الطوسي تارة من أصحاب الكاظم عليه السلام، و أخرى ممن لم يرو عنهم، و قال في« الفهرست» له كتاب رويناه عن الحسين بن عبد الله ... الخ.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 2) محمد بن عيسى بن عبيد: بن يقطين أبو جعفر العبيدي اليقطيني، قال النجاشي في« الرجال» ص 235: جليل في أصحابنا، ثقة عين كثير الرواية، حسن التصانيف، روى عن أبي جعفر الثاني عليه السلام مكاتبة و مشافهة، و قال الكشي: كان الفضل بن شاذان يحب العبيدي و يثني عليه و يمدحه و يميل إليه و يقول: ليس في أقرانه مثله.</span>

<span lang="AR-SA">و قال التستري في« القاموس» ج 8 ص 332: لم نقف على ما قاله النجاشي من روايته عن الجواد عليه السلام لا مكاتبة و لا مشافهة و إنما وجد روايته مكاتبة عن الهادي عليه السلام و نقل عن الكشي أنه قال: العبيدي أصغر من أن يروي عن ابن محبوب. مع أن الحسن بن محبوب مات في آخر سنة( 224) و المشهور أن وفاة الامام الجواد عليه السلام في سنة( 220) فكيف يروي عنه عليه السلام.</span>

<span lang="AR-SA">و قال التستري أيضا: أول من ضعف العبيدي ابن الوليد و تبعه ابن بابويه لحسن ظنه به و تبع ابن بابويه الشيخ الطوسي لحسن ظنه به و حينئذ فكأن المضعف منحصر بابن الوليد و أما من تقدم عليه أو من عاصره أو من تأخر عنه غير تابعيه فمجمعون على جلاله و يكفي في فضله ثناء مثل الفضل عليه.</span>

<div id="bkmrk--1" style="text-align: justify;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div><div style="mso-element: footnote;">  
</div></div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 3) جابر بن يزيد الجعفي: أبو عبد الله لقي الامامين الهمامين الصادقين أبا جعفر و أبا عبد الله عليهما السلام، و روي أنه روى عن الباقر عليه السلام سبعين ألف حديث- و روى الكشي و غيره أحاديث كثيرة تدل على مدحه و توثيقه- و روى فيه ذم يصلح الجواب عنه بما روي في زرارة، توفي بالكوفة سنة( 128).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 1) في« بحار الأنوار»: حيث لا سماء.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 2) تراءى له: تصدى له ليراه، قيل: المراد أن الله عز و جل عرف نفسه لهم فعرفوه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 3) الفرائص: جمع الفريصة و هي كما في« المنجد» اللحمة بين الجنب و الكتف أو بين الثدي و الكتف ترعد عند الفزع، يقال: ارتعدت فريصته أي فزع فزعا شديدا.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"> ( 1) ليس في البحار كلمات:( و أحبائي و كلماتي و أسمائي الحسنى و أسبابي و آياتي الكبرى و حجتي).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8)<span lang="AR-SA"> ( 1) لعل نسبة الهبوط إليه تعالى للتشريف و عظمة ما أهبطه، و كناية عن أمره و توجهه إلى الأرض لجعل الخليفة فيه، و لعل الصحيح كما في نسخة أخرى: اهبط إلى الأرض ظللا من الغمام.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> ( 2) الصافات: 165- 166.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10)<span lang="AR-SA"> ( 3) الزخرف: 81.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11)<span lang="AR-SA"> ( 1) الشعراء: 219.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12)<span lang="AR-SA"> ( 2) في« البحار» بعد كلمة« و الأرحام»: و ولدنا الآباء و الأمهات من لدن آدم عليه السلام- و ليس فيه إضافة:« حتى أخرجنا في أوان عصرنا و زماننا، فمن زعم أنا لسنا ممن جرى في الأصلاب و الأرحام، و ولدنا الآباء و الأمهات فقد كذب».</span>

<span lang="AR-SA">و لا يخفى أن المؤلف الجليل لم يذكر المصدر الذي روى الحديث عنه، و يمكن أن المصدر« رياض الجنان» كما أخرج الحديث عنه العلامة المجلسي قدس سره في البحار ج 25 ص 17 ح 31- و أخرج أيضا قطعة منه في ج 15/ 23 ح 41- و ج 57/ 169 ح 112 و لكن ليس فيما أخرجه رجال الحديث أي( محمد بن خالد و محمد بن عيسى) بل أخرجه مرفوعا إلى جابر.</span>

<span lang="AR-SA">و أما كتاب« رياض الجنان» فهو كتاب يشتمل على أخبار غريبة في المناقب غير مطبوع إلى الآن، و كان من مصادر البحار، و أما مؤلفه فهو الشيخ الأجل فضل الله بن محمود الفارسي، كان فاضلا فقيها، و عالما كاملا نبيها- و معاصرا للشيخ الطوسي، و كان من تلامذة أبي عبد الله جعفر بن محمد بن أحمد الدوريستي الذي كان حيا قبل سنة( 360).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span></span>](#_ftnref13)<span lang="AR-SA"> ( 3) البحار ج 25- و 15- و 57 كما تقدم.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span></span>](#_ftnref14) <span lang="AR-SA">حلية الأبرار في أحوال محمد و آله الأطهار عليهم السلام ؛ ج‏1 ؛ ص13-۱۷</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[15\]</span></span></span></span>](#_ftnref15)<span lang="AR-SA"> ( 2) في نسخة:\[ ثم بدأ الله‏\] و تقدم معنى البداء في كتاب التوحيد.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[16\]</span></span></span></span>](#_ftnref16)<span lang="AR-SA"> ( 1) تراءى له: تصدى له ليراه، و المراد هاهنا أن الله عز و جل عرف نفسه لهم فعرفوه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[17\]</span></span></span></span>](#_ftnref17)<span lang="AR-SA"> ( 2) الفرائص جمع الفريصة: اللحمة بين الجنب و الكتف، او بين الثدى و الكتف ترعد عند الفزع، و المراد أن الملائكة تزلزلوا في قبول ذلك.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[18\]</span></span></span></span>](#_ftnref18)<span lang="AR-SA"> ( 3) أي الملائكة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[19\]</span></span></span></span>](#_ftnref19)<span lang="AR-SA"> ( 4) أي الجن.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[20\]</span></span></span></span>](#_ftnref20)<span lang="AR-SA"> ( 1) هكذا في المطبوع و النسخة المصححة، و في نسخة اخرى:\[ احتجبت‏\] و لعله الصحيح أو: احتججت.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[21\]</span></span></span></span>](#_ftnref21)<span lang="AR-SA"> ( 2) استظهر في الهامش انه مصحف: استقال.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[22\]</span></span></span></span>](#_ftnref22)<span lang="AR-SA"> ( 3) النسخة المصححة خالية عن قوله: و أنتم وجهي.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[23\]</span></span></span></span>](#_ftnref23)<span lang="AR-SA"> ( 4) استظهر في الهامش أنه مصحف: و من استقالنى.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[24\]</span></span></span></span>](#_ftnref24)<span lang="AR-SA"> ( 5) في النسخة المصححة:\[ اهبط\] و لعله مصحف، أو الصحيح ما في نسخة اخرى:</span>

<span lang="AR-SA">\[ اهبط الى الأرض ظللا من الغمام‏\] و نسبة الهبوط إليه تعالى للتشريف و عظمة ما أهبطه، أو كناية عن أمره و توجهه الى الأرض لجعل الخليفة فيه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[25\]</span></span></span></span>](#_ftnref25)<span lang="AR-SA"> ( 6) كناية عن قربهم المعنوى إليه تعالى و كونهم في هذا الحال أيضا مشمولين لرحمته و عنايته.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[26\]</span></span></span></span>](#_ftnref26)<span lang="AR-SA"> ( 1) أي نورهم عليهم السلام.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[27\]</span></span></span></span>](#_ftnref27)<span lang="AR-SA"> ( 2) الصافات: 165 و 166.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[28\]</span></span></span></span>](#_ftnref28)<span lang="AR-SA"> ( 3) الزخرف: 81.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[29\]</span></span></span></span>](#_ftnref29)<span lang="AR-SA"> ( 4) الشعراء: 219.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[30\]</span></span></span></span>](#_ftnref30) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏25 ؛ ص۱۷-۲۰</span>

<div id="bkmrk--3" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--4" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۱۷) بنا اثمرت الاشجار

### **<span lang="FA">الکافی</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">5- محمد بن أبي عبد الله عن محمد بن إسماعيل عن الحسين بن الحسن عن بكر بن صالح عن الحسن بن سعيد عن الهيثم بن عبد الله عن مروان بن صباح قال قال أبو عبد الله ع‏ إن الله خلقنا فأحسن خلقنا و صورنا فأحسن صورنا و جعلنا عينه في عباده و لسانه الناطق</span><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;">‏[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></sup>](#_ftn1) </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">في خلقه و يده المبسوطة على عباده بالرأفة و الرحمة و وجهه الذي يؤتى منه و بابه الذي يدل عليه و خزانه في سمائه و أرضه</span><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;">‏[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></sup>](#_ftn2) </span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بنا أثمرت‏ الأشجار و أينعت الثمار و جرت الأنهار و بنا ينزل غيث السماء و ينبت عشب الأرض و بعبادتنا عبد الله و لو لا نحن ما عبد الله</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></sup>](#_ftn3)</span>

### **<span lang="FA">الوافی</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">346- 13 الكافي، 1/ 144/ 5/ 1 محمد بن أبي عبد الله عن محمد بن إسماعيل عن الحسين بن الحسن عن بكر بن صالح عن الحسن بن سعيد عن الهيثم بن‏ عبد الله عن مروان بن صباح قال قال أبو عبد الله ع‏ إن الله خلقنا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فأحسن خلقنا و صورنا فأحسن صورنا و جعلنا عينه في عباده و لسانه الناطق في خلقه و يده المبسوطة على عباده بالرأفة و الرحمة و وجهه الذي يؤتى منه و بابه الذي يدل عليه و خزانة في سمائه و أرضه بنا أثمرت‏ الأشجار و أينعت الثمار و جرت الأنهار و بنا ينزل غيث السماء و ينبت عشب الأرض و بعبادتنا عبد الله و لو لا نحن ما عبد الله.</span>

**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بيان‏</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">حسن الخلق عبارة عن اعتدال المزاج و استواء أجزائه و حسن الصورة عبارة عن تناسب الأعضاء و الأشكال و الهيئات و هما في الأكثر يكونان على حسب شرافة الروح و ذكائها و حسن أخلاقها و اتصافها بالملكات الفاضلة و سلامتها من الأمراض الباطنة و الرذائل النفسانية فالروح الأكمل إنما يكون للمزاج الأعدل و إنما هم عين الله من‏ حيث كونهم واسطة في رؤيته تعالى للمخلوقات باعتبار و باعتبار آخر بالعكس و لسان الله من حيث كونهم واسطة في إنشاء الكلام و تبليغه إلى العباد و يد الله من حيث كونهم واسطة في تصريف الأشياء و وجه الله من حيث أن بهم يتوجه الله إلى الخلائق و بهم يتوجه العباد إلى الله و باب الله من حيث أن بهم يدخلون إلى دار رحمته و منازل كرامته و خزان الله من حيث أن عندهم العلم بحقائق الأشياء على الإجمال.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و أما أن بهم أثمرت الأشجار إلى آخر ما **قال فلكونهم المقصود من الوجود و الإيجاد** و أما أن بعبادتهم عبد الله فلأن العبادة إنما تصح على المعرفة الكاملة و ليست إلا لهم كما قال سبحانه‏ و ما يؤمن أكثرهم بالله إلا و هم مشركون<span style="color: #006a0f;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و ينع الثمر بتقديم المثناة التحتانية على النون نضجه و إدراكه أي صارت نضيجة و العشب بالتسكين الكلاء الرطب‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)

### **<span lang="FA">مرآه العقول</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">" بنا أثمرت‏ الأشجار" إذ الغاية في خلق العالم المعرفة و العبادة كما دلت عليه الآيات و الأخبار، و لا يتأتى الكامل منهما إلا منهم، و لا يتأتيان من سائر الخلق إلا بهم، **فهم سبب نظام العالم**، **و لذا يختل عند فقد الإمام لانتفاء الغاية** و قد قال سبحانه: لولاك لما خلقت الأفلاك، قيل: و يحتمل أن يكون أثمار الأشجار و إيناع الأثمار و جرى الأنهار" إه" كناية عن ظهور الكمالات النفسانية و الجسمانية، و وصولها إلى غايتها المطلوبة، و ظهور العلم و أمثاله، و قال في النهاية أينع الثمر يونع و ينع يينع فهو مونع و يانع إذا أدرك و نضج و أينع أكثر استعمالا، و العشب بالضم الكلاء الرطب.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">7- و مما رواه من كتاب منهج التحقيق، بإسناده عن محمد بن الحسين رفعه عن عمرو بن شمر عن جابر عن أبي جعفر ع قال: قال إن الله تعالى خلق أربعة عشر نورا من نور عظمته قبل خلق آدم بأربعة عشر ألف عام فهي أرواحنا فقيل له يا ابن رسول الله عدهم بأسمائهم فمن هؤلاء الأربعة عشر نورا فقال محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و تسعة من ولد الحسين و تاسعهم قائمهم ثم عدهم بأسمائهم‏ ثم قال نحن و الله الأوصياء الخلفاء من بعد رسول الله ص و نحن المثاني التي أعطاها الله نبينا و نحن شجرة النبوة و منبت الرحمة و معدن الحكمة و مصابيح العلم و موضع الرسالة و مختلف الملائكة و موضع سر الله و وديعة الله جل اسمه في عباده و حرم الله الأكبر و عهده المسئول عنه فمن وفى بعهدنا فقد وفى بعهد الله و من خفره‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></sup>](#_ftn8)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فقد خفر ذمة الله و عهده عرفنا من عرفنا و جهلنا من جهلنا نحن الأسماء الحسنى التي لا يقبل الله من العباد عملا إلا بمعرفتنا و نحن و الله الكلمات التي تلقاها آدم من ربه‏ فتاب عليه‏ إن الله تعالى خلقنا فأحسن خلقنا و صورنا فأحسن صورنا و جعلنا عينه على عباده و لسانه الناطق في خلقه و يده المبسوطة عليهم بالرأفة و الرحمة و وجهه الذي يؤتى منه و بابه الذي يدل عليه و خزان علمه و تراجمة وحيه و أعلام دينه و العروة الوثقى و الدليل الواضح لمن اهتدى **و بنا أثمرت الأشجار و أينعت الثمار** و جرت الأنهار و نزل الغيث من السماء و نبت عشب الأرض و بعبادتنا عبد الله و لولانا ما عرف الله و ايم الله لو لا وصية سبقت و عهد أخذ علينا لقلت قولا يعجب منه أو يذهل منه الأولون و الآخرون‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span></sup>](#_ftn9)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 2) لما كان اللسان يعبر عما في الضمير يبين ما أراد الإنسان اظهاره اطلق عليهم( ع) لسان الله لانهم البعيدون عن الله يبينون حلاله و حرامه و معارفه و سائر ما يريد بيانه للخلق و بابه الذي يدل عليه و انما سموا أبواب الله لانه لا بد لمن يريد معرفته سبحانه و طاعته من ان يأتيهم ليدلوه عليه و على رضاه( آت)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 3) و خزانه في سمائه و ارضه حيث انه عندهم مفاتيح الخير من العلوم و الأسماء الحسنى التي بها ينفتح أبواب الجود على العالمين.( رف) و بهم اثمرت الاشجار و اينعت الثمار لكونهم المقصودين من الوجود و الايجاد.( فى). و« بعبادتنا عبد الله» أي بمعرفتنا و عبادتنا إياه تعالى التي نعرفه و نعبده و نهدى عباده إليها و نعلمها إياهم عبد الله.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏1 ؛ ص144</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 1). قوله:« إن الله خلقنا فأحسن خلقنا ...» أي فأحسن خلقنا حيث خلقهم( عليهم السلام) من الطينة الطاهرة أو من حيث اكمالهم و عصمتهم من الخطأ و الزلة و صورنا فأحسن صورنا أي جعلنا ذوي صور حسنة و أخلاق جميلة و حلانا بالكمالات النفسانية و قوانا بالقوى الداعية إلى الخير و الصلاح العاملة بفضائل الأعمال المؤدية إلى الفلاح و جعلنا عينه الناظر بها إلى عباده نظر الرحمة فإن بوساطتهم أو سببهم ينالهم الرحمة و لسانه الذي يبين به الحق و يظهره على عباده فان بوساطتهم يظهر الحق و الصلاح على العباد و يمتاز عن الضلال و الفساد و يده المبسوطة على عباده بالرأفة و الرحمة التي بها تظهر آثار الرأفة و الرحمة منه فيهم و وجهه الذي يؤتى منه فمن لم يأته من ذلك الوجه لا يصل إليه و لا يعرفه حق معرفته و لا يعبده حق عبادته و بابه الذي يدل عليه و من لم يأته منه لم يعرفه و لم يدخل في منزل المعرفة و العبودية و خزانه في سمائه و أرضه حيث عندهم مفاتيح الخير من العلوم و الأسماء التي بها يفتح أبواب الجود على العالمين و قوله« بنا أثمرت الأشجار و أينعت الثمار» أي بنا يصل كل مخلوق إلى كماله فان كمالات الإنسان التي هي المعرفة و العبودية كما ينبغي و على ما هي مطلوبة من العباد إنما تحصل و تتم بهدايتهم و طاعتهم.</span>

<span lang="AR-SA">و قال عز من قائل:\\</span><span dir="LTR">i</span><span lang="AR-SA"> و ما خلقت الجن و الإنس إلا ليعبدون‏\\</span><span dir="LTR">E</span><span lang="AR-SA"> فلولاهم و الهداية بهم لما خلقوا و لو لا خلقهم لما خلق ما سواهم و لا أعطى لكل خلق منها كماله و يحتمل أن يكون إثمار الأشجار و إيناع الأثمار و جري الأنهار و نزول غيث السماء و نبت عشب الأرض كناية عن ظهور الكمالات النفسانية و الجسمانية و وصولها إلى غايتها المطلوبة و ظهور العلوم الواصلة من المعلم الى المتعلمين و فيضان العلوم من مبادئها إلى منتهى سلسلة البدء و استكماله بما ينجر به إلى العود و قوله« و بعبادتنا عبد الله» أي معرفتنا و عبادتنا التي بها نعرفه و نعبده و نهدي عباده إليها و نعلمها إياهم عبد الله لا بغيرها مما يسميها العامة معرفة و عبادة و هذه المعرفة و العبادة إنما تكون لمن انتجبه الله و اختاره لحملها و افاضها عليه و أمر عباده بالأخذ منهم و المراجعة إليهم فيها لئلا يضلوا بأهواء الشياطين و لو لا نحن و الحملة لعلمه و المنتجبون لمعرفته ما عبد الله حق عبادته و معرفته. رفيع-( رحمه الله).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 1). يوسف/ 106.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="AR-SA">الوافي ؛ ج‏1 ؛ ص419-۴۲۰</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7) <span lang="AR-SA">مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول ؛ ج‏2 ؛ ص117</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8)<span lang="AR-SA"> ( 1) أي و من نقض عهدنا فقد نقض عهد الله و غدر به.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> ( 2) المحتضر: 129.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏25 ؛ ص4-۵</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۱۸) بکم ینزل الغیث

### **<span lang="FA">من لا یحضره الفقیه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">موالي لا أحصي ثناءكم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و لا أبلغ من المدح كنهكم و من الوصف قدركم و أنتم نور الأخيار و هداة الأبرار و حجج الجبار بكم فتح الله و بكم يختم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و بكم‏ ينزل‏ الغيث‏\* و بكم‏<span style="color: #006a0f;"> </span>يمسك السماء أن تقع على الأرض‏ إلا بإذنه<span style="color: #02802c;">‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و بكم ينفس الهم و يكشف الضر</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)

### **<span lang="FA">عیون اخبار الرضا علیه السلام</span>**

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">1-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> حدثنا علي بن أحمد بن محمد بن عمران الدقاق رضي الله عنه و محمد بن أحمد السناني و علي بن عبد الله الوراق و الحسين بن إبراهيم بن أحمد بن هشام المكتب قالوا حدثنا محمد بن أبي عبد الله الكوفي و أبو الحسين الأسدي قالوا حدثنا محمد بن إسماعيل المكي البرمكي قال حدثنا موسى بن عمران النخعي قال: قلت لعلي بن محمد بن علي بن موسى بن جعفر بن محمد بن علي بن الحسين بن علي بن أبي طالب ع علمني يا ابن رسول الله قولا أقوله بليغا كاملا إذا زرت واحدا منكم فقال**‏… بكم فتح الله و بكم يختم<span style="color: #242887;">‏</span>**</span>[**<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span>**</span></span></sup>**](#_ftn5)**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و بكم‏ ينزل‏ الغيث</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">‏\* و بكم‏ يمسك السماء أن تقع على الأرض إلا بإذنه‏ و بكم ينفس الهم و بكم يكشف الضر</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)

### **<span lang="FA">روضه المتقین</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">«و بكم‏ ينزل‏ الغيث‏» **كما ورد في الأخبار الكثيرة،** **لأنهم المقصودون بالذات** (أو) بدعائهم كما روي أيضا متواترا</span><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #64287e; mso-bidi-language: FA;"> [<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #64287e; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></sup>](#_ftn7)</span>

<div id="bkmrk-" style="mso-element: footnote-list;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 2).« موالى» منادى، و« لا احصى ثناءكم» لانه لا يمكن لنا أن نعرف جميع كمالاتهم المعنوية.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 3). أي بكم فتح الله الولاية الكبرى في الإسلام و بكم يختم.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 4).« بكم ينزل الغيث» أي من أجلكم ينزل الله الغيث لعباده و هكذا من أجلكم يمسك الله السماء أن تقع على الأرض و الا\\</span><span dir="LTR" style="color: black;">i</span><span lang="AR-SA" style="color: black;">« لو يؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترك عليها من دابة»\\</span><span dir="LTR" style="color: black;">E</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">من لا يحضره الفقيه ؛ ج‏2 ؛ ص615</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 2). خ« الله».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">عيون أخبار الرضا عليه السلام ؛ ج‏2 ؛ ص272-۲۷۶</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">روضة المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه (ط - القديمة) ؛ ج‏5 ؛ ص493</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۱۹) علیهم دارت الرحی

### **<span lang="FA">الکافی</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">3- عدة من أصحابنا عن أحمد بن محمد عن محمد بن يحيى الخثعمي عن هشام عن ابن أبي يعفور قال سمعت أبا عبد الله ع يقول‏ سادة النبيين و المرسلين خمسة و هم‏ أولوا العزم من الرسل‏ و عليهم دارت‏ الرحى‏[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></sup>](#_ftn1)- نوح و إبراهيم و موسى و عيسى و محمد صلى الله عليه و آله و على جميع الأنبياء.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)

### **<span lang="FA">الوافی</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">515- 5 الكافي، 1/ 175/ 3/ 1 العدة عن أحمد عن محمد بن يحيى الخثعمي عن هشام عن ابن أبي يعفور قال سمعت أبا عبد الله ع يقول‏ سادة النبيين و المرسلين خمسة و هم أولوا العزم من الرسل و عليهم دارت الرحى نوح و إبراهيم و موسى و عيسى و محمد صلوات الله عليه و عليهم و على جميع الأنبياء.</span>

**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بيان‏</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">كأنه كني بالرحى عن الشرائع شبهها بالرحى لدورانها بين الأمم مستمرة إلى يوم القيامة و شبه أولي العزم بالماء الذي تدور عليه الرحى أو **كنى بالرحى عن الأفلاك فإنها تدور و تدوم بوجود الأنبياء و دوام آثارهم و لولاهم‏ لما دارت‏ و لما بقيت**‏ كما ورد في الحديث القدسي في حق نبينا ص لولاك لما خلقت الأفلاك.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)

### **<span lang="FA">مرآه العقول</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الحديث الثالث‏: موثق‏" و عليهم دارت‏ الرحى‏" أي رحا النبوة و الرسالة و الشريعة و الدين، و سائر الأنبياء تابعون لهم فهم بمنزلة القطب للرحى، و قيل: كنى بالرحى عن الشرائع لدورانها بين الأمم مستمرة إلى يوم القيامة، و شبه أولو العزم بالماء الذي تدور عليه الرحى، أو كنى بالرحى عن الأفلاك**، فإنها تدور و تدوم بوجود الأنبياء و دوام آثارهم و لولاهم لما دارت و لما بقيت** كما ورد في الحديث القدسي في حق نبينا صلى الله عليه و آله: لولاك لما خلقت الأفلاك.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 2) أي رحى النبوة و الرسالة و الشريعة و الدين؛ و ساير الأنبياء تابعون لهم</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="AR-SA">الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏1 ؛ ص175</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">الوافي ؛ ج‏2 ؛ ص71-۷۲</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="AR-SA">مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، ج‏2، ص: 286</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# ۲۰) لولاکم [الشیعه] ما زخرفت الجنه

### **<span lang="FA">تفسیر فرات کوفی</span>**

[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">- قال حدثني جعفر بن أحمد معنعنا عن أبي عبد الله ع قال: خرجت أنا و أبي ذات يوم فإذا هو بأناس من أصحابنا بين المنبر و القبر فسلم عليهم ثم قال أما و الله إني لأحب ريحكم و أرواحكم فأعينوني على ذلك بورع و اجتهاد من ائتم بعبد فليعمل بعمله أنتم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> شيعة آل محمد \[ص‏\] و أنتم شرط الله و أنتم أنصار الله و أنتم‏<span style="color: #006a0f;"> السابقون الأولون‏</span> و السابقون الآخرون في الدنيا و السابقون في الآخرة إلى الجنة قد ضمنا لكم الجنة بضمان الله \[تبارك و تعالى‏\] و ضمان رسول الله \[ص‏\] و أهل بيته أنتم الطيبون و نساؤكم الطيبات كل مؤمنة</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">حوراء و كل مؤمن صديق كم مرة قد قال \[أمير المؤمنين‏\] علي \[بن أبي طالب‏\] ص \[ع‏\] لقنبر يا قنبر أبشر و بشر و استبشر و الله لقد قبض رسول الله ص و هو ساخط على جميع أمته إلا الشيعة ألا و إن لكل شي‏ء شرفا و إن شرف الدين الشيعة ألا و إن لكل شي‏ء عروة و إن عروة الدين الشيعة ألا و إن لكل شي‏ء إماما و إمام الأرض أرض يسكن فيها \[يسكنها\] الشيعة ألا و إن لكل شي‏ء سيدا و سيد المجالس مجالس الشيعة ألا و إن لكل شي‏ء شهوة و إن شهوة الدنيا سكنى شيعتنا فيها و الله لو لا ما في الأرض منكم ما استكمل أهل خلافكم طيبات ما لهم و ما لهم‏ في الآخرة من نصيب‏ كل ناصب و إن تعبد \[و اجتهد\] منسوب إلى هذه الآية وجوه يومئذ خاشعة عاملة ناصبة. تصلى نارا حامية تسقى من عين آنية و من دعا من مخالف لكم فإجابة دعائه لكم و من طلب منكم إلى الله حاجة فلزمته‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و من سأل مسألة فلزمته و من دعا بدعوة فلزمته و من عمل منكم حسنة فلا يحصى تضاعيفها و من أساء سيئة فمحمد ص حجيجه يعني يحاج عنه قال أبو جعفر ع حجيجه من تبعتها و الله إن صائمكم ليرعى في رياض الجنة تدعو له الملائكة بالعون حتى يفطر</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و إن حاجكم و معتمركم لخاص الله تبارك و تعالى و إنكم جميعا لأهل دعوة الله و أهل إجابته و أهل ولايته‏ لا خوف عليكم‏ و لا حزن كلكم في الجنة فتنافسوا في فضائل الدرجات و الله ما من أحد أقرب من عرش الله تبارك و تعالى تقربا \[بعدنا\] يوم القيامة من شيعتنا ما أحسن صنع الله تبارك و تعالى إليكم و لو لا أن تفتنوا فيشمت بكم عدوكم و يعلم الناس ذلك لسلمت عليكم الملائكة قبلا و قد قال أمير المؤمنين ع يخرج يعني أهل ولايتنا من‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قبورهم يوم القيامة مشرقة وجوههم قرت أعينهم قد أعطوا الأمان يخاف الناس و لا يخافون و يحزن الناس و لا يحزنون و الله ما من عبد منكم يقوم إلى صلاته إلا و قد اكتنفته الملائكة \[ملائكة\] من خلفه يصلون عليه و يدعون له حتى يفرغ من صلاته ألا و إن لكل شي‏ء جوهرا و جوهر ولد آدم ع محمد ص و نحن‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و شيعتنا قال سعدان بن مسلم و زاد في الحديث عثيم بن أسلم عن معاوية بن عمار عن أبي عبد الله ع قال قال أبو عبد الله ع و الله **لولاكم‏ ما زخرفت الجنة و الله لولاكم‏ ما خلقت حوراء**[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></sup>](#_ftn7)<sup> </sup>**و الله لولاكم‏ ما نزلت قطرة و الله لولاكم‏ ما نبتت حبة و الله لولاكم‏ ما قرت عين** و الله لله أشد حبا لكم مني فأعينونا على ذلك بالورع و الاجتهاد و العمل بطاعته **\[و الله لولاكم‏ ما رحم الله طفلا و لا رتعت بهيمة**\].</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></sup>](#_ftn8)

### **<span lang="FA">بحارالانوار</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال سعدان بن مسلم و زاد في الحديث عيثم بن أسلم عن معاوية بن عمار عن أبي عبد الله علیه‌السلام و الله لولاكم‏ ما زخرفت الجنة[<span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span>](#_ftn9) و الله لولاكم‏ ما نبتت حبة و الله لولاكم‏ ما قرت عين و الله لله أشد حبا لكم مني فأعينونا على ذلك بالورع و الاجتهاد و العمل بطاعته‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[11\]</span></span></span></sup>](#_ftn11)

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قال سعدان بن مسلم و زاد في الحديث عيثم بن أسلم عن معاوية بن عمار عن أبي عبد الله ع‏ و الله لولاكم‏[<sup><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[12\]</span></span></sup>](#_ftn12)<sup> </sup>ما زخرفت الجنة و الله لولاكم‏ ما خلقت الحور</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[13\]</span></span></span></sup>](#_ftn13)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و الله لولاكم‏ ما نزلت قطرة و الله لولاكم‏ ما نبتت حبة و الله لولاكم‏ ما قرت عين و الله لا لله أشد حبا لكم مني فأعينونا على ذلك بالورع و الاجتهاد و العمل بطاعته‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[14\]</span></span></span></sup>](#_ftn14)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>

<span lang="FA" style="color: #64287e; mso-bidi-language: FA;">بيان:</span><span lang="FA" style="color: black; mso-bidi-language: FA;"> قال في النهاية شرط السلطان نخبة أصحابه الذين يقدمهم على غيرهم من جند و أنتم‏</span><span lang="FA" style="color: #006a0f; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">السابقون الأولون<span style="color: #006a0f;">‏</span><span style="color: black;"> أي في الميثاق و في القاموس الجوهر كل حجر يستخرج منه شي‏ء ينتفع به و من الشي‏ء ما وضعت عليه جبلته و الجري المقدم.</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[15\]</span></span></span></sup>](#_ftn15)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 705). سعدان بن مسلم المذكور في أواخر الحديث قال عنه الشيخ: له أصل. و قال السيد الداماد: شيخ كبير القدر جليل المنزلة. و قال النجاشي: أبو الحسن العامدي روى عن الصادق و الكاظم و عمر عمرا طويلا.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 1). ر: و أنتم. و هذه اللفظة سقطت من أ.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 1). كذا في( أ) و في ب( خ ل): فله مائة. و هكذا في الموارد التالية. و في( ر) هكذا: حاجة فلد مابه! ...</span>

<span lang="AR-SA">مسئلة فلزماته ... بدعوة فلزمانه فلزمته، مكررا في الأخير مع اختلاف.</span>

<span lang="AR-SA">و تضاعيفها في ر: يضاعفها.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 2). ب: إن صيامكم لترعى ... تدعو إليهم ... بالغون حتى يفطروا ...( خ ل): لخاصة. أ: تدعو لهم. ر:</span>

<span lang="AR-SA">يفطروا.-</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> . كذا في( ر) و في أ، ب: أهل ولايتنا يخرج( خ: تخرج) من.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 1). كذا في ب و في أ: آدم صلوات الله و سلامه عليه محمد( ص) و نحن. و في ر: آدم صلوات الله و سلامه عليه نحن و شيعتنا.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"> ( 2). ب: حور. ر: بحورا.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8) <span lang="AR-SA">تفسير فرات الكوفي ؛ ص549-۵۵۱</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> ( 2) في التفسير المطبوع بعد قوله: عن أبي عبد الله عليه السلام هكذا: قال: قال أبو عبد الله عليه السلام: و الله لولاكم ما زخرفت الجنة، و الله لولاكم ما خلقت حوراء، و الله لولاكم ما نزلت قطرة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10)<span lang="AR-SA"> ( 3) في التفسير المطبوع للحديث ذيل و هو هذا: و الله لولاكم ما رحم الله طفلا و لارتعت بهيمة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏7 ؛ ص205</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12)<span lang="AR-SA"> ( 2) في المصدر: قال: قال: لولاكم.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span></span>](#_ftnref13)<span lang="AR-SA"> ( 3) في المصدر: ما خلقت الحوراء.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span></span>](#_ftnref14)<span lang="AR-SA"> ( 4) تفسير فرات: 208 و 209.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[15\]</span></span></span></span>](#_ftnref15) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏27 ؛ ص110</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>

# سایر مضامین

### **<span lang="FA">الکافی</span>**

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">لولانا ما عبدالله</span>**

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">6</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">- علي بن محمد عن سهل بن زياد عن موسى بن القاسم بن معاوية و محمد بن يحيى عن العمركي بن علي جميعا عن علي بن جعفر عن أبي الحسن موسى ع قال قال أبو عبد الله ع‏<span style="color: #242887;"> </span>إن الله عز و جل خلقنا فأحسن خلقنا و صورنا فأحسن صورنا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و جعلنا خزانه في سمائه و أرضه و لنا نطقت الشجرة و بعبادتنا عبد الله عز و جل‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و **لولانا ما عبد الله.**</span>[**<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span>**</span></span></sup>**](#_ftn3)

### **<span lang="FA">الامان من اخطار الاسفار و الزمان</span>**

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">لولانا ما سارت<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>السفینه باهلها</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الفصل الرابع فيما نذكره مما يمكن أن يكون سببا لما قدمناه من الصلاة على محمد و آله ص عند ركوب السفينة للسلامة و اللعن لأعدائهم من أهل الندامة</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">رويت عن شيخي محمد بن النجار متقدم أهل الحديث بالمدرسة المستنصرية و كان محافظا على مقتضى عقيدته فيما رواه لنا من الأخبار النبوية من كتابه الذي جعله تذييلا على تاريخ الخطيب فقال في ترجمة الحسن بن أحمد المحمدي أبي محمد العلوي ما هذا لفظه حدث عن القاضي أبي محمد الحسن بن عبد الرحمن بن خلاد الرامهرمزي و أبي عبد الله الغالبي و بكر بن أحمد بن مخلد روى عنه أبو عبد الله الحسين بن الحسن بن زيد الحسيني القصبي أنبأنا القاضي أبو الفتح محمد بن أحمد بن بختيار الواسطي قال كتب إلي أبو جعفر محمد بن الحسن بن محمد الهمداني قال أخبرنا السيد أبو عبد الله الحسين بن الحسن بن زيد الحسيني القصبي بقراءتي عليه بجرجان قال حدثنا الشريف أبو محمد الحسن بن أحمد العلوي المحمدي ببغداد في شهر رمضان من سنة خمس و عشرين و أربعمائة قال حدثنا القاضي أبو محمد الحسن بن عبد الرحمن بن خلاد و بكر بن أحمد بن مخلد و أبو عبد الله الغالبي قالوا حدثنا محمد بن هارون المنصوري العباسي حدثنا أحمد بن شاكر حدثنا يحيى بن أكثم القاضي حدثنا المأمون عن عطية العوفي عن ثابت البناني عن أنس بن مالك عن النبي ص أنه قال:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>لما أراد الله عز و جل أن يهلك قوم نوح ع أوحى الله‏ إليه أن شق ألواح الساج فلما شقها لم يدر ما يصنع بها فهبط جبرئيل ع فأراه هيئة السفينة و معه تابوت فيه مائة ألف مسمار و تسعة و عشرون ألف مسمار فسمر بالمسامير كلها السفينة إلى أن بقيت خمسة مسامير فضرب بيده إلى مسمار منها فأشرق في يده و أضاء كما يضي‏ء الكوكب الدري في أفق السماء فتحير من ذلك نوح فأنطق الله ذلك المسمار بلسان طلق ذلق فقال على اسم خير الأنبياء محمد بن عبد الله فهبط عليه جبرئيل فقال له يا جبرئيل ما هذا المسمار الذي ما رأيت مثله قال هذا باسم خير الأولين و الآخرين- محمد بن عبد الله أسمره في أولها على جانب السفينة اليمين ثم ضرب بيده على مسمار ثان فأشرق و أنار فقال نوح و ما هذا المسمار قال مسمار أخيه و ابن عمه علي بن أبي طالب فأسمره على جانب السفينة اليسار في أولها ثم ضرب بيده إلى مسمار ثالث فزهر و أشرق و أنار فقال هذا مسمار</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فاطمة فأسمره إلى جانب مسمار أبيها ثم ضرب بيده إلى مسمار رابع فزهر و أنار فقال هذا مسمار</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> الحسن فأسمره إلى جانب مسمار أبيه ثم ضرب بيده إلى مسمار خامس فأشرق و أنار و بكى فقال يا جبرئيل ما هذه النداوة فقال هذا مسمار الحسين بن علي سيد الشهداء فأسمره إلى جانب مسمار أخيه ثم قال النبي ص‏<span style="color: #006a0f;"> و حملناه على ذات ألواح و دسر</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال النبي ص الألواح خشب السفينة و نحن الدسر **لولانا ما سارت السفينة بأهلها**</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></sup>](#_ftn8)

### **<span lang="FA">التوحید</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و قد قال الصادق ع‏ لو لا الله ما عرفنا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span></sup>](#_ftn9)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و لو لا نحن‏ ما عرف الله.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)

### **<span lang="FA">الفضائل لابن شاذان</span>**

<span lang="AR-SA">مولد الإمام علي ع‏</span>

<span lang="AR-SA">أخبرنا الشيخ الإمام العالم الورع الناقل ضياء الدين شيخ الإسلام أبو العلاء الحسن بن أحمد بن يحيى العطار الهمداني ره في همدان في مسجده في الثاني </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و العشرين من شعبان سنة ثلاث و ثلاثين و ستمائة قال حدثنا الإمام ركن الدين أحمد بن محمد بن إسماعيل الفارسي قال حدثنا عمر بن روق الخطابي قال حدثنا الحجاج بن منهال عن الحسن بن عمران عن شاذان بن العلاء قال حدثنا عبد العزيز عن عبد الصمد عن سالم عن خالد بن السري عن جابر بن عبد الله الأنصاري قال: سألت رسول الله ص عن ميلاد علي بن أبي طالب ع فقال آه آه سألت عجبا يا جابر عن خير مولود ولد بعدي على سنة المسيح إن الله تعالى خلقه نورا من نوري و خلقني نورا من نوره و كلانا من نور واحد و خلقنا من قبل أن يخلق سماء مبنية و أرضا مدحية و لا كان طول و لا عرض و لا ظلمة و لا ضياء و لا بحر و لا هواء بخمسين ألف عام ثم إن الله عز و جل سبح نفسه فسبحناه و قدس ذاته فقدسناه و مجد عظمته فمجدناه فشكر الله تعالى ذلك لنا فخلق من تسبيحي السماء فمسكها و الأرض فبطحها و البحار فعمقها و خلق من تسبيح علي الملائكة المقربين **فجميع ما سبحت‏ الملائكة لعلي و شيعته**</span>[<sup><span lang="AR-SA" style="color: black;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></sup>](#_ftn11)

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">4- ج، الإحتجاج م، تفسير الإمام عليه السلام عن أبي محمد العسكري ع أنه قال<span style="color: #780000;">:</span> سأل المنافقون النبي ص فقالوا يا رسول الله أخبرنا عن علي ع هو أفضل أم ملائكة الله المقربون فقال رسول الله و **هل شرفت الملائكة إلا بحبها لمحمد و علي و قبولها لولايتهما** إنه لا أحد من محبي علي ع نظف قلبه من قذر الغش و الدغل و الغل و نجاسة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[12\]</span></span></span></sup>](#_ftn12)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> الذنوب إلا كان أطهر و أفضل من الملائكة و **هل أمر الله الملائكة بالسجود لآدم** إلا لما كانوا قد وضعوه في نفوسهم أنه لا يصير في الدنيا خلق بعدهم إذا رفعوهم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[13\]</span></span></span></sup>](#_ftn13)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> عنها إلا و هم يعنون أنفسهم أفضل‏ منهم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[14\]</span></span></span></sup>](#_ftn14)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> في الدين فضلا و أعلم بالله و بدينه علما فأراد الله أن يعرفهم أنهم قد أخطئوا في ظنونهم و اعتقاداتهم فخلق آدم و علمه الأسماء كلها ثم عرضها عليهم فعجزوا عن معرفتها فأمر آدم أن ينبئهم بها و عرفهم فضله في العلم عليهم ثم أخرج من صلب آدم ذرية</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[15\]</span></span></span></sup>](#_ftn15)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> منهم الأنبياء و الرسل و الخيار من عباد الله أفضلهم محمد ثم آل محمد و من الخيار الفاضلين منهم أصحاب محمد و خيار أمة محمد و عرف الملائكة بذلك أنهم أفضل من الملائكة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[16\]</span></span></span></sup>](#_ftn16)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> إلى آخر ما نقلنا سابقا في باب غزوة تبوك في قصة العقبة.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[17\]</span></span></span></sup>](#_ftn17)

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">38-<span style="color: #780000;"> </span>و يؤيد ذلك ما رواه جابر بن عبد الله‏ في تفسير قوله تعالى‏<span style="color: #006a0f;"> كنتم خير أمة أخرجت للناس تأمرون بالمعروف‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[18\]</span></span></span></sup>](#_ftn18)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال قال رسول الله ص أول ما خلق الله نوري ابتدعه من نوره و اشتقه من جلال عظمته فأقبل يطوف بالقدرة حتى وصل إلى جلال العظمة في ثمانين ألف سنة ثم سجد لله تعظيما ففتق منه نور علي ع فكان نوري محيطا بالعظمة و نور علي محيطا بالقدرة ثم خلق العرش و اللوح و الشمس و ضوء النهار و نور الأبصار و العقل و المعرفة و أبصار العباد و أسماعهم و قلوبهم من نوري و نوري مشتق من نوره فنحن الأولون و نحن الآخرون و نحن السابقون و نحن المسبحون و نحن الشافعون و نحن كلمة الله و نحن خاصة الله و نحن أحباء الله و نحن وجه الله و نحن جنب الله و نحن يمين الله و نحن أمناء الله و نحن خزنة وحي الله و سدنة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[19\]</span></span></span></sup>](#_ftn19)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> غيب الله و نحن معدن التنزيل‏ و معنى التأويل و في أبياتنا هبط جبرئيل و نحن محال قدس الله و نحن مصابيح الحكمة و نحن مفاتيح الرحمة و نحن ينابيع النعمة و نحن شرف الأمة و نحن سادة الأئمة و نحن نواميس العصر و أحبار الدهر</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[20\]</span></span></span></sup>](#_ftn20)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و نحن سادة العباد و نحن ساسة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[21\]</span></span></span></sup>](#_ftn21)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> البلاد و نحن الكفاة و الولاة و الحماة و السقاة و الرعاة و طريق النجاة و نحن السبيل و السلسبيل‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[22\]</span></span></span></sup>](#_ftn22)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و نحن النهج القويم و الطريق المستقيم من آمن بنا آمن بالله و من رد علينا رد على الله و من شك فينا شك في الله و من عرفنا عرف الله و من تولى عنا تولى عن الله و من أطاعنا أطاع الله و نحن الوسيلة إلى الله و الوصلة إلى رضوان الله و لنا العصمة و الخلافة و الهداية و فينا النبوة و الولاية و الإمامة و نحن معدن الحكمة و باب الرحمة و شجرة العصمة و نحن كلمة التقوى و المثل الأعلى و الحجة العظمى و العروة الوثقى التي من تمسك بها نجا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[23\]</span></span></span></sup>](#_ftn23)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[24\]</span></span></span></sup>](#_ftn24)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 3) في بعض النسخ‏\[ و صورنا فاحسن صورتنا\].</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 4) أي بمعرفتنا و عبادتنا إياه تعالى التي نعرفه و نعبده و نهدى عباده إليها و نعلمها اياهم عبد الله.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏1 ؛ ص193</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 1) في« ش»: ما هذا المسمار، فقال جبرئيل: هذا مسمار باسم.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 2) في« ش»: ما هذا المسمار، قال: هذا باسم.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 3) القمر 54: 13.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"> ( 4) البحار 26: 332/ 14.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8) <span lang="AR-SA">الأمان من أخطار الأسفار و الأزمان ؛ ص118-١١٩</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> ( 2). أي لو لا تعريف الله إيانا لخلقه ما عرفنا أحد منهم، و ما في بعض النسخ من زيادة ضمير المفعول الراجع إلى الله هنا خطأ.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10) <span lang="AR-SA">التوحيد (للصدوق) ؛ ص290</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11) <span lang="AR-SA">الفضائل (لابن شاذان القمي) ؛ ص54</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12)<span lang="AR-SA"> ( 5) في الاحتجاج و التفسير: و النجاسات.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span></span>](#_ftnref13)<span lang="AR-SA"> ( 6) في الاحتجاج و التفسير:\[ اذا رفعوا عنها\] اقول: اي عن الدنيا.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span></span>](#_ftnref14)<span lang="AR-SA"> ( 1) في المصدرين: افضل منه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[15\]</span></span></span></span>](#_ftnref15)<span lang="AR-SA"> ( 2) في المصدرين: ذريته.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[16\]</span></span></span></span>](#_ftnref16)<span lang="AR-SA"> ( 3) احتجاج الطبرسي: 31 تفسير العسكري: 153.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[17\]</span></span></span></span>](#_ftnref17) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏26 ؛ ص338-۳۳۹</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[18\]</span></span></span></span>](#_ftnref18)<span lang="AR-SA"> ( 1) آل عمران: 110.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[19\]</span></span></span></span>](#_ftnref19)<span lang="AR-SA"> ( 2) سدنة جمع سادن: البواب و الحاجب، فكما ان الحاجب يخبر عن الملك فهم أيضا يخبرون عن الله تعالى و عما هو يخفى على الناس.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[20\]</span></span></span></span>](#_ftnref20)<span lang="AR-SA"> ( 1) أي و نحن رؤساء العالم.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[21\]</span></span></span></span>](#_ftnref21)<span lang="AR-SA"> ( 2) الساسة جمع السائس: و هو من يدبر القوم و يتولى امرهم و يقوم بالسياسة.</span>

<span lang="AR-SA">و السياسة: استصلاح الخلق بارشادهم الى الطريق المنجى في العاجل أو الأجل. و السياسة المدنية: تدبير المعاش مع العموم على سنن العدل و الاستقامة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[22\]</span></span></span></span>](#_ftnref22)<span lang="AR-SA"> ( 3) السلسبيل: الماء العذب السهل المساغ. اسم عين في الجنة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[23\]</span></span></span></span>](#_ftnref23)<span lang="AR-SA"> ( 4) رياض الجنان: مخطوط، لم نظفر بنسخته.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[24\]</span></span></span></span>](#_ftnref24) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏25 ؛ ص22-۲۳</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>