# ۵) لولاهما ما خلقت خلقی

### **<span lang="FA">معانی الاخبار</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">باب معنى حمل النبي ص لعلي ع و عجز علي عن حمله‏</span>

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">1-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> حدثنا أحمد بن عيسى المكتب قال حدثنا أحمد بن محمد الوراق قال حدثني بشر بن سعيد بن قيلويه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></sup>](#_ftn1)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> المعدل بالمرافقة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #780000; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #780000; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span></sup>](#_ftn2)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال حدثنا عبد الجبار بن كثير التميمي اليماني قال سمعت محمد بن حرب الهلالي أمير المدينة يقول‏<span style="color: #242887;"> </span>سألت جعفر بن محمد ع </span><span lang="AR-SA">فقلت له يا ابن رسول الله في نفسي مسألة أريد أن أسألك عنها فقال إن شئت أخبرتك بمسألتك قبل أن تسألني و إن شئت فسل قال فقلت له يا ابن رسول الله و بأي شي‏ء تعرف ما في نفسي قبل سؤالي عنه قال بالتوسم و التفرس أ ما سمعت قول الله عز و جل- إن في ذلك لآيات للمتوسمين</span><span lang="FA" style="color: #006a0f; mso-bidi-language: FA;">‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span></sup>](#_ftn3)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و قول رسول الله ص اتقوا فراسة المؤمن فإنه ينظر بنور الله عز و جل قال قلت له يا ابن رسول الله فأخبرني بمسألتي قال أردت أن تسألني عن رسول الله ص لم لم يطق حمله علي ع عند حطه الأصنام من سطح الكعبة مع قوته و شدته و ما ظهر منه في قلع باب القموص بخيبر و الرمي بها وراءه أربعين ذراعا و كان لا يطيق حمله أربعون رجلا و قد كان رسول الله ص يركب الناقة و الفرس و البغلة و الحمار و ركب البراق ليلة المعراج و كل ذلك دون علي ع في القوة و الشدة قال فقلت له‏ عن هذا و الله أردت أن أسألك يا ابن رسول الله فأخبرني- فقال إن عليا ع برسول الله شرف و به ارتفع و به وصل إلى إطفاء نار الشرك و إبطال كل معبود دون الله عز و جل و لو علا النبي ص لحط الأصنام لكان بعلي ع مرتفعا و شريفا و واصلا إلى حط الأصنام و لو كان ذلك كذلك لكان أفضل منه أ لا ترى أن عليا ع قال لما علوت ظهر رسول الله ص شرفت و ارتفعت حتى لو شئت أن أنال السماء لنلتها أ ما علمت أن المصباح هو الذي يهتدى به في الظلمة و انبعاث فرعه من أصله و قد قال علي ع أنا من أحمد كالضوء من الضوء أ ما علمت أن محمدا و عليا ص كانا نورا بين يدي الله جل جلاله قبل خلق الخلق بألفي عام‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></sup>](#_ftn4)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و إن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا قد انشعب فيه شعاع لامع فقالت إلهنا و سيدنا ما هذا النور فأوحى الله عز و جل إليهم هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي **و لولاهما ما خلقت خلقي** أ ما علمت أن رسول الله ص رفع يدي علي ع بغدير خم حتى نظر الناس إلى بياض إبطيهما فجعله مولى المسلمين و إمامهم- و قد احتمل ص الحسن و الحسين ع يوم حظيرة بني النجار فلما قال له بعض أصحابه ناولني أحدهما يا رسول الله قال نعم الحاملان و نعم الراكبان و أبوهما خير منهما و روي في خبر آخر أن رسول الله ص حمل الحسن و حمل جبرئيل الحسين فلهذا قال نعم الحاملان و إنه ع كان يصلي بأصحابه فأطال سجدة من سجداته فلما سلم قيل له يا رسول الله لقد أطلت هذه السجدة فقال ص نعم إن ابني ارتحلني‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span></sup>](#_ftn5)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فكرهت أن أعجله حتى ينزل و إنما أراد ع بذلك رفعهم و تشريفهم- فالنبي ص رسول بني آدم و علي ع‏ إمام ليس بنبي و لا رسول فهو غير مطيق لحمل أثقال النبوة قال محمد بن حرب الهلالي فقلت له زدني يا ابن رسول الله فقال إنك لأهل للزيادة إن رسول الله ص حمل عليا على ظهره يريد بذلك أنه أبو ولده و إمام الأئمة من صلبه كما حول رداءه في صلاة الاستسقاء و أراد أن يعلم أصحابه بذلك أنه قد تحول الجدب خصبا</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span></sup>](#_ftn6)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال فقلت له زدني يا ابن رسول الله فقال احتمل رسول الله ص عليا يريد بذلك أن يعلم قومه أنه هو الذي يخفف عن ظهر رسول الله ص ما عليه من الدين و العدات و الأداء عنه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></sup>](#_ftn7)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> من بعده قال فقلت له يا ابن رسول الله زدني فقال إنه احتمله ليعلم بذلك أنه قد احتمله و ما حمل لأنه معصوم لا يحتمل وزرا فتكون أفعاله عند الناس حكمة و صوابا و قد قال النبي ص لعلي ع يا علي إن الله تبارك و تعالى حملني ذنوب شيعتك ثم غفرها لي و ذلك قوله عز و جل-<span style="color: #006a0f;"> ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك و ما تأخر</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></sup>](#_ftn8)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و لما أنزل الله تبارك و تعالى عليه-<span style="color: #006a0f;"> يا أيها الذين آمنوا عليكم أنفسكم‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span></sup>](#_ftn9)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال النبي ص يا أيها الناس‏<span style="color: #006a0f;"> عليكم أنفسكم لا يضركم من ضل إذا اهتديتم‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span></sup>](#_ftn10)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و علي نفسي و أخي أطيعوا عليا فإنه مطهر معصوم‏<span style="color: #006a0f;"> فلا يضل و لا يشقى‏</span> ثم تلا هذه الآية-<span style="color: #006a0f;"> قل أطيعوا الله و أطيعوا الرسول فإن تولوا فإنما عليه ما حمل و عليكم ما حملتم و إن تطيعوه تهتدوا و ما على الرسول إلا البلاغ المبين‏</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[11\]</span></span></span></sup>](#_ftn11)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> قال محمد بن حرب الهلالي ثم قال لي جعفر بن محمد ع أيها الأمير لو أخبرتك بما في حمل النبي ص عليا ع عند حط الأصنام من سطح الكعبة من المعاني التي أرادها به لقلت إن جعفر بن محمد لمجنون فحسبك من ذلك ما قد سمعته فقمت إليه و قبلت رأسه و قلت‏<span style="color: #006a0f;"> الله أعلم حيث يجعل رسالته‏</span>.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[12\]</span></span></span></sup>](#_ftn12)

### **<span lang="FA">علل الشرائع</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فقلت له يا ابن رسول الله فأخبرني بمسألتي قال أردت أن تسألني عن رسول الله ص لم لم يطق حمله علي ع عند حط الأصنام من سطح الكعبة مع قوته و شدته و ما ظهر منه في قلع باب القموص بخيبر و الرمي به إلى ورائه أربعين ذراعا و كان لا يطيق حمله أربعون رجلا و قد كان رسول الله ص يركب الناقة و الفرس و الحمار و ركب البراق ليلة المعراج و كل ذلك دون علي في القوة و الشدة قال فقلت له عن هذا و الله أردت أن أسألك يا ابن رسول الله فأخبرني فقال إن عليا ع برسول الله تشرف و به ارتفع و به وصل إلى أن أطفأ نار الشرك و أبطل كل معبود من دون الله عز و جل و لو علاه النبي ص لحط الأصنام لكان ع بعلي مرتفعا و تشريفا و واصلا إلى حط الأصنام و لو كان ذلك كذلك لكان أفضل منه أ لا ترى أن عليا ع قال لما علوت ظهر رسول الله ص شرفت و ارتفعت حتى لو شئت أن أنال السماء لنلتها أ ما علمت أن المصباح هو الذي يهتدى به في الظلمة و انبعاث فرعه من أصله و قد قال علي ع أنا من أحمد كالضوء من الضوء أ ما علمت أن محمدا و عليا ص كانا نورا بين يدي الله عز و جل قبل خلق الخلق بألفي عام و أن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا قد تشعب منه شعاع لامع فقالت إلهنا و سيدنا ما هذا النور فأوحى الله تبارك و تعالى إليهم هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي و **لولاهما ما خلقت خلقي**‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[13\]</span></span></span></sup>](#_ftn13)

### **<span lang="FA">الاربعون حدیثاً</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">أ ما علمت أن محمدا و عليا صلوات الله عليهما كانا نورا بين يدي الله جل جلاله قبل خلق الخلق بألفي عام و أن الملائكة لما رأت ذلك النور، رأت له أصلا قد انشعب منه شعاع‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[14\]</span></span></span></sup>](#_ftn14)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> لامع فقالت: إلهنا و سيدنا ما هذا النور؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فأوحى الله عز و جل إليهم هذا نور من نوري، أصله نبوة، و فرعه إمامة:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي.</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي، و **لولاهما ما**</span>[**<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[15\]</span>**</span></span></sup>**](#_ftn15)**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> خلقت خلقي</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[16\]</span></span></span></sup>](#_ftn16)

### **<span lang="FA">تأویل الآیات الظاهرة</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و ما علمت أن محمدا و عليا ع كانا نورا بين يدي الله عز و جل قبل خلق الخلق بألفي عام و أن الملائكة لما رأت ذلك النور أن له أصلا قد انشق‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[17\]</span></span></span></sup>](#_ftn17)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> منه شعاع لامع قالت‏ إلهنا و سيدنا ما هذا النور فأوحى الله تبارك و تعالى إليهم هذا نور أصله نبوة و فرعه إمامة أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي و أما الإمامة فلعلي حجتي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[18\]</span></span></span></sup>](#_ftn18)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و وليي و **لولاهما ما خلقت خلقي**‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[19\]</span></span></span></sup>](#_ftn19)

### **<span lang="FA">الجواهر السنیه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و في كتاب العلل قال: حدثنا أحمد بن يحيى المكتب قال: حدثنا أحمد بن محمد الوراق قال: حدثنا بشر بن سعيد بن قالويه المعدل قال: حدثنا عبد الجبار بن كثير التميمي عن محمد بن حرب الهذلي أمير المدينة عن الصادق عليه السلام في حديث طويل قال‏<span style="color: #242887;">: </span>أما علمت أن محمدا و عليا كانا نورا بين يدي الله‏ قبل خلق الخلق بألفي عام، و أن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا قد انشعب منه شعاع لامع، فقال: إلهنا و سيدنا ما هذا النور؟ فأوحى الله إليهم: هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة، أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي، و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي، و **لولاهما ما خلقت خلقي**.</span>

<span lang="FA" style="color: #242887; mso-bidi-language: FA;">-</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و رواه أيضا في كتاب معاني الأخبار بهذا الإسناد مثله<span style="color: #242887;">.</span></span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[20\]</span></span></span></sup>](#_ftn20)

### **<span lang="FA">اثبات الهداه</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">۱۵۸- و بإسناد تقدم هناك في حديث محمد بن حرب عن الصادق عليه السلام</span>

<span lang="FA" style="color: #780000; mso-bidi-language: FA;">‏</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> إن الله أوحى إلى الملائكة: هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة، أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي، و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي، **و لولاهما ما خلقت خلقي**، أ ما علمت أن رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم رفع يدي علي بغدير خم حتى نظر الناس إلى بياض إبطيهما فجعله مولى المسلمين و إمامهم، إلى أن قال رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم: أطيعوا عليا فإنه مطهر معصوم لا يضل و لا يشقى‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[21\]</span></span></span></sup>](#_ftn21)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[22\]</span></span></span></sup>](#_ftn22)

### **<span lang="FA">البرهان</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>أما علمت أن محمدا و عليا (صلوات الله عليهما) كانا نورا بين يدي الله عز و جل قبل خلق الخلق بألفي عام؟ و أن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا قد تشعب منه شعاع لامع، فقالوا: إلهنا و سيدنا، ما هذا النور؟ فأوحى الله تبارك و تعالى إليهم: هذا نور من نوري، أصله نبوة و فرعه إمامة، أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي، و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي، **و لولاهما ما خلقت خلقي**،</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[23\]</span></span></span></sup>](#_ftn23)

### **<span lang="FA">بحارالانوار </span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">13-<span style="color: #780000;"> </span>مع، معاني الأخبار المكتب عن الوراق عن بشر بن سعيد عن عبد الجبار بن كثير عن محمد بن حرب الهلالي أمير المدينة عن الصادق ع قال: إن محمدا و عليا ص كانا نورا بين يدي الله جل جلاله قبل خلق الخلق بألفي عام و إن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا و قد انشعب‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[24\]</span></span></span></sup>](#_ftn24)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> منه شعاع لامع فقالت إلهنا و سيدنا ما هذا النور فأوحى الله عز و جل إليهم هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة فأما النبوة</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[25\]</span></span></span></sup>](#_ftn25)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فلمحمد عبدي و رسولي و أما الإمامة فلعلي حجتي و **وليي و لولاهما ما خلقت خلقي** الخبر</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[26\]</span></span></span></sup>](#_ftn26)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[27\]</span></span></span></sup>](#_ftn27)

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">أ ما علمت أن محمدا و عليا صلوات الله عليهما كانا نورا بين يدي الله عز و جل قبل خلق الخلق بألفي عام‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[28\]</span></span></span></sup>](#_ftn28)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و أن الملائكة لما رأت ذلك النور رأت له أصلا قد تشعب منه‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[29\]</span></span></span></sup>](#_ftn29)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> شعاع لامع فقالت إلهنا و سيدنا ما هذا النور فأوحى الله تبارك الله و تعالى إليهم هذا نور من نوري أصله نبوة و فرعه إمامة أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي‏ و أما الإمامة فلعلي حجتي و وليي و **لولاهما ما خلقت خلقي**‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[30\]</span></span></span></sup>](#_ftn30)

### **<span lang="FA">تفسیر کنز الدقائق</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فأوحى الله- تبارك و تعالى- إليهم‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[31\]</span></span></span></sup>](#_ftn31)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">: هذا نور أصله نبوة و فرعه إمامة، أما النبوة فلمحمد عبدي و رسولي، و أما الإمامة فلعلي نجيي‏</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: #242887; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: #242887; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[32\]</span></span></span></sup>](#_ftn32)<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> و وليي، **و لولاهما ما خلقت خلقي**.</span>[<sup><span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; color: black; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 15.0pt; font-family: 'Adobe Arabic',serif; mso-fareast-font-family: IRLotus; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[33\]</span></span></span></sup>](#_ftn33)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1)<span lang="AR-SA"> ( 2). في بعض النسخ‏\[ قليويه‏\]. و في بعضها\[ قبلويه‏\].</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2)<span lang="AR-SA"> ( 3). النسخ في ضبط« المرافقة» مختلفة ففى بعضها« المرافعة» و في بعضها« الواقفة» و لم يكن لاحد منها ذكر في معاجم أسماء الامكنة و البقاع و يمكن أن يكون« المراقية» و هي بالفتح و القاف المكسورة و الياء المخففة. اول بلد يلقاه قاصد الافريقية من طريق الاسكندرية. او تكون« واقية» و هي اسم جبل بناحية الديلم. أو تكون« واقصة» منزل في طريق مكة بعد القرعاء نحو مكة أو« واعقة» اسم موضع- و يمكن أن تقرأ الرافقة و هي بلد على قرب الفرات.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3)<span lang="AR-SA"> ( 4). الحجر: 75.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4)<span lang="AR-SA"> ( 1). قد تقدم منا أن هذا النحو من التحديد بالايام و الاعوام ليس على حد ما نحدد معاشر الناس الأمور بالشهور و السنين التي ليست الا مقدار الحركة لان من البديهى أنه لم يكن قبل خلق الخلق زمان و لا حركة و لا يوم و لا سنة فهذا النحو من التقدم نوع آخر غير التقدم الزمانى الذي نعرفه فتذكر. اللهم الا ان يراد بالخلق بنو آدم لكن هذا التأويل مما لا تحتمله تلك الرواية فان فيها ان الله تبارك و تعالى خلق نور محمد قبل ان يخلق السماوات و الأرض و العرش و الكرسي الخ( م).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5)<span lang="AR-SA"> ( 2). ارتحله: ركبه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6)<span lang="AR-SA"> ( 1). الجدب: الأرض اليابسة التي لا نبت فيها لانقطاع المطر عنها و الخصب هي التي كثر فيها العشب و الخير.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7)<span lang="AR-SA"> ( 2). كذا و لعله سقط قبل لفظة« الأداء» فعل يدل على التصدى و التحمل.( م).</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8)<span lang="AR-SA"> ( 3). الفتح: 2.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9)<span lang="AR-SA"> ( 4). المائدة: 104.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10)<span lang="AR-SA"> ( 5). مأخوذ من الآية لا لفظها.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11)<span lang="AR-SA"> ( 6). النور: 53.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12) <span lang="AR-SA">معاني الأخبار ؛ النص ؛ ص350-352</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[13\]</span></span></span></span>](#_ftnref13)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ابن بابويه، محمد بن على، علل الشرائع - قم، چاپ: اول، 1385ش / 1966م.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[14\]</span></span></span></span>](#_ftnref14)<span lang="AR-SA"> ( 4)« أ، ب»: شعاب.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[15\]</span></span></span></span>](#_ftnref15)<span lang="AR-SA"> ( 5)« ج»: لما.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[16\]</span></span></span></span>](#_ftnref16) <span lang="AR-SA">الأربعون حديثا (للشهيد الأول) ؛ ص71</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[17\]</span></span></span></span>](#_ftnref17)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 3) في د:« اشتق».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[18\]</span></span></span></span>](#_ftnref18)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 1) كذا في المصدر، و في ق:« نجيي» و في م:« محبي» و في د:« نجيبي».</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[19\]</span></span></span></span>](#_ftnref19)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة ؛ ص۲۸۱-۲۸۲</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[20\]</span></span></span></span>](#_ftnref20) <span lang="AR-SA">الجواهر السنية في الأحاديث القدسية (كليات حديث قدسى) ؛ ص473</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[21\]</span></span></span></span>](#_ftnref21)<span lang="AR-SA"> ( 4) معاني الأخبار 351 ح 1.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[22\]</span></span></span></span>](#_ftnref22) <span lang="AR-SA">إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات ؛ ج‏3 ؛ ص41</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[23\]</span></span></span></span>](#_ftnref23)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">البرهان في تفسير القرآن ؛ ج‏3 ؛ ص577</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[24\]</span></span></span></span>](#_ftnref24)<span lang="AR-SA"> ( 5) في المصدر: قد انشعب.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[25\]</span></span></span></span>](#_ftnref25)<span lang="AR-SA"> ( 1) في المصدر: أما النبوة.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[26\]</span></span></span></span>](#_ftnref26)<span lang="AR-SA"> ( 2) معاني الأخبار: 100.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[27\]</span></span></span></span>](#_ftnref27) <span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏15 ؛ ص11</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[28\]</span></span></span></span>](#_ftnref28)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 6) هذا النحو من التحديدات التي وردت في بعض الروايات ليس من قبيل تحديدات الناس الأمور بالأيام و الاعوام. ضرورة عدم تحقق الزمان الحاصل من حركة الأرض قبل ايجادها، كما أنه لا معنى للزمان بعد انهدامها، فهذا نظير قوله تعالى:\\</span><span dir="LTR" style="color: black;">i</span><span lang="AR-SA" style="color: black;">« خالدين فيها ما دامت السماوات و الأرض»\*\\</span><span dir="LTR" style="color: black;">E</span><span lang="AR-SA" style="color: black;">( هود: 108 و 109) و نحن نعلم من القرآن أنه لا لسماء و لا أرض يومئذ، و المراد من هذا و نظائره التبعيد، فان للعرب ألفاظا للتبعيد في معنى التأبيد، يقولون:« لا أفعل ذلك ما اختلف الليل و النهار و ما دامت السماء و الأرض و ما نبت النبت و ما اختلف الجرة و الدرة و ما ذر شارق» ظنا منهم ان هذه الأشياء لا نتغير و يرون بذلك التأبيد لا التوقيف، فخاطبهم سبحانه بالمتعارف من كلامهم على قدر عقولهم و ما يعرفون، و كذلك الكلام في الروايات الموقنة خلق الأنوار الطيبة النبوية و العلوية: و في المقام كلام ربما لا يسعه بعض الافهام.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[29\]</span></span></span></span>](#_ftnref29)<span lang="AR-SA" style="color: black;"> ( 7) في المعاني: قد انشعب فيه.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="color: black;"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[30\]</span></span></span></span>](#_ftnref30)<span style="color: black;"> </span><span lang="AR-SA">بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏38 ؛ ص۸۰-۸۱</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[31\]</span></span></span></span>](#_ftnref31)<span lang="AR-SA"> ( 2) ليس في المصدر.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[32\]</span></span></span></span>](#_ftnref32)<span lang="AR-SA"> ( 3) كذا في المصدر. و في النسخ: محبي.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[33\]</span></span></span></span>](#_ftnref33) <span lang="AR-SA">تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب ؛ ج‏7 ؛ ص495</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>