# [سوال: «الرویه بالعین المسلحه، رؤیه عرفیه؟»]

**<span lang="FA">هل الرؤية بالعين المسلّحة هي رؤية عرفية لهلال عرفيّ؟</span>**

<span lang="FA">و للإجابة عن هذا السؤال لا بدّ من ملاحظة عدّة نكات</span><span lang="AR-SA">:</span>

### **<span lang="FA">\[نکات و مقدمات عشر:\]</span>**

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">\[الرویه و الهلال: حقیقتان عرفیتان\]</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">١-إنّ الكلمتين </span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">«</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الرؤية</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">» </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و </span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">«</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الهلال</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">» </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">في بحثنا هذا، ليست لهما حقيقةٌ شرعيّةٌ و لا متشرّعية، بل هما علی ما هما عليه في العرف العام</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">.</span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">\[الرویه بالعین المسلحه؛ حقیقه لا مجاز\]</span>**

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">۲</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">- </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">هل نری في نفس السؤال و معنی الاستفتاء الذي يرسله المتشرّعون إلی مراجعهم</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">: «</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ما حُكم </span>**<span lang="AR-SA">رؤية الهلال</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> بالعين المسلّحة؟</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">» </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">شائبة مجازٍ و عدولٌ عن المعنی العرفيّ للرؤية أو الهلال؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فعندما ينادي الشخص الرائي بالتلسكوب صديقه و يقول تعالَ </span>**<span lang="AR-SA">انظر إلى الهلال</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، فهل نشاهد فيه إمكانية صحّة السلب التي هي من علامات المجازية، فنقول</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">: </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">هذه الرؤية ليست برؤيةٍ حقيقة، أو هذا الهلال الذي نراه ليس بهلالٍ حقيقةً؟</span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">\[اقسام الانصراف\]</span>**

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">۳</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">- </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و الظاهر أنّ البحث إلی هنا مُتّفقٌ عليه عند الباحثين، لكن بعد الاتّفاق علی عدم المجاز، قد يدّعى الانصراف، أي انصراف الرؤية إلی الرؤية بالعين المجرّدة، أو انصراف الهلال إلى المرئيّ بالعين المجرّدة</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">.</span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">\[الانصراف الی؛ الانصراف عن\]</span>**

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">٤</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">- </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">لكنّ الانصراف إنّما يمنع من التمسّك بالإطلاق إذا كان بحيث يوجِب صحّة السلب عن بعض حصص المطلَق، و إلّا إذا كان الانصراف من محض الأنس الذهنيّ ببعض الحصص، فلا ريب في عدم مانعيته من التمسّك بالإطلاق</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">. </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و لعلّ هذا أيضًا ممّا اتَّفق الباحثون عليه بحمد الله تعالی، فهناك فرقٌ بين </span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">«</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الانصراف إلی</span>**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">» </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و </span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">«</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">الانصراف عن</span>**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">»</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، و المانع من التمسّك بالإطلاق هو الثاني، و لو كان الأوّل ممّا يمنع من الإطلاق فلربما لا يسلم إطلاقٌ منه</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">.</span>

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">٥</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">- </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">إنّ الاختلاف ليس في الرؤية بالعين المسلّحة مع إمكان الرؤية بغيرها أيضًا و لو باستعانة التسليح لوجدان الهلال، بل فيما إذا علمنا بأنّ الهلال في موقعية لا يمكن رؤيته بالعين المجرّدة</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">.</span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">\[دفع دخل مقدر\]</span>**

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">٦</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">- </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">ربما يترائی من كلام الماتن</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">(</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قده</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">): </span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">«فلبس النظّارة بنحوٍ يرجع إلى المتعارف من الإبصار»</span>**</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">أنّه لا بدّ من رجوع الرؤية إلی الرؤية المتعارفة، و لكنّ التأمّل في العبارة يعطي خلافه، خصوصًا مع ما نعلم من فتواه</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">(</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قده</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">) </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بإجزاء الرؤية بالتلسكوب[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span>](#_ftn1)، و ذلك لأنّ هذه العبارة في بيان الاستدلال بأجلی الأفراد المتسالم عليه عند الباحثين، و هو رؤية ضعيف البصر بلبس النظّارة، فلا إشكال عند أحدٍ أنّ الآلة هنا تجبر ضعفه في كشفه للهلال، و جاءت هذه العبارة عقيب قوله</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">: </span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">«و لذا لا ينبغي الإشكال فيما...» </span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، فهذا لا إشكال فيه</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">. </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">أمّا الذي هو محلّ البحث فقوله قبل ذلك</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">: </span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">«موضوعات الأحكام دائرة مدار الصدق في العرف و لا فرق فيها بين ذات الآلة الخاصّة و غيرها»</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، فالمدار عنده </span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">(</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قده</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">) </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">هو صدق الرؤية في العرف، و لا فرق بين ذات الآلة الخاصّة و غيرها مطلقًا، فهناك فرقٌ بين صدق الرؤية في العرف و بين الرؤية المتعارفة، و الفرق بينهما واضح[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span>](#_ftn2)</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">.</span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">\[یسألونک عن الاهله\]</span>**

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">۷</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">- </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">نری في الآية الشريفة</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">: «</span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">يسألونك عن الأهلّة</span>**</span>[<span class="MsoFootnoteReference">**<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-no-proof: yes;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;">**<span style="font-size: 12.0pt; mso-bidi-font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-bidi-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; mso-no-proof: yes;">\[3\]</span>**</span></span>**</span>](#_ftn3)<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">» </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">تعبيرًا عامًّا مطلقًا، له </span>**<span lang="AR-SA">عمومٌ أفراديّ</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> يشمل هلال کلّ شهر، و </span>**<span lang="AR-SA">إطلاقٌ أحواليّ</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> يشمل جميع حالات کلّ هلال </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فهناك خطوتان إحداهما تلو أخری:</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>في الأولی لا بدّ أن نحرز صدق أصل عنوان المطلق و هو الهلال، فإذا کان صدق الهلال مشكوكًا لا يمكن الأخذ بالإطلاق، </span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و في الثانية بعد إحراز الأولی أي صدق الهلال، فليس لنا أن نرفع اليد عن الإطلاق الثابت للهلال إلّا بانصراف مقبولٍ أو قرينةٍ واضحة</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">.</span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">\[الهلال: فردٌ لا افراد\]</span>**

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">۸</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">- </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">في بحث إجزاء رؤية الهلال بالعين المسلّحة و عدمه، ليس لنا أفرادٌ للهلال، بل هناك فردٌ واحدٌ من الهلال، له نشوء و کمال،</span>

**<span lang="FA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">\[الهلال و القمر\]</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>لكن لا بدّ من التفرقة بين الهلال و القمر، فصحيحٌ أن نقول إنّ القمر في المحاق مثلًا و لكن ليس بصحيحٍ أن نقول إنّ الهلال في المحاق إلّا مجازًا[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span>](#_ftn4)، لأنّ قوام صدق الهلال بالخروج من تحت الشعاع، و لعلّه کما يقال استهلّ الصّبيّ[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span>](#_ftn5) کذلك استهلّ القمر المستجنّ في المحاق،</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>فمتی يصدق الهلال؟ هل النقاط النورانية التي تُری بالتلسكوب قبل لحظات خروج القمر من تحت الشعاع تسمّی هلالًا؟ کيف يمكن أن تكون تلك النقاط المنفصلة غير المتّصلة هلالًا و قد عدّ في مفهوم الهلال کونه قوسًا نورانيا من القمر؟<span style="color: black;"> </span></span><span lang="AR-SA">و القوس لا یکون الا متصلا، و النقاط المنفصلة لا تسمی قوسا و لا هلالا</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"> فإنّ قوام صدق کثير من الألفاظ و معانيها بحصول هيئة خاصّة اجتماعية في أجزائها، مثلًا الأجزاء الصِغار للماء و البخار مشترکة إذا رُئيت بالمجهر، و لكن لا ريب في تفاوت صدق الماء و البخار و تفاوت آثارهما و أحكامهما العرفية العقلائية و الشرعية</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">.</span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">\[رویه الهلال بالعین المسلحه؛<span style="mso-spacerun: yes;"> </span>اشتراک الافق\]</span>**

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">۹</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">- </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">مسألة إجزاء رؤية الهلال بالعين المسلّحة و عدمه لا تبتني علی مسألة لزوم اشتراك الأفق و عدمه في کفاية الرؤية في البلاد المتباعدة، فمن يقول بكفاية الرؤية في بلدٍ من بلاد الأرض لسائر البلاد بلا اشتراك في الأفق، يمكنه أن لا يقول بكفاية الرؤية بالعين المسلّحة فيما إذا لم تكن الرؤية ممكنة في أقصی البلاد الغربية إلّا بالتسليح</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">.</span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">\[الرویه العرفیه؛ الرویه المتعارفه\]</span>**

<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt; mso-bidi-language: FA;">۱۰</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">- </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">من يقول بكفاية رؤية الهلال بالعين المسلّحة، يؤکّد أنّ الرؤية لا بدّ و أن تكون </span>**<span lang="AR-SA">رؤية عرفية و إن لم تكن متعارفة</span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">،</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span></span><span lang="AR-SA">فإنّ النظر الی الأجنبية بالتلسکوب، رؤیة عرفیة حقیقیة مع أنها لا تکون متعارفة، فهل یرتاب أحد في حکم العرف علی هذه الرؤیة بأنها رؤیة حقیقة؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و أمّا الرؤية الشاذّة التي يدّعيها شخصٌ واحدٌ و عنده الناس مشتركون معه في حدّة البصر أو التلسكوب و شروط الجوّ، و لا يری أحدٌ منهم غيره، فلا عبرة بها، و إلی هذا أشار الماتن </span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">(</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قده</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">) </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بقوله</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">: «… </span>**<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فمثل ما دلّ على أنّه لو رآه واحد لرآه خمسون، يراد به مع تكافؤ الكلّ في أخذ السلاح و عدمه و في قوّة البصر و ضعفه</span>**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">».</span>

### **<span lang="FA">\[الاجابه عن السؤال\]</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">إذا لاحظنا هذه النكات العشر فنقول</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">: </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">هل الرؤية بالعين المسلّحة هي رؤية عرفية لهلالٍ عرفيّ؟ </span>

**<span lang="AR-SA" style="font-size: 15.0pt; mso-ansi-font-size: 14.0pt;">\[لبس النظّاره\]</span>**

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">يمكن أن نستفيد هنا من مثال الماتن</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">(</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">قده</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">): </span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">«.. فلو رآه لابس النظّارة … يراد به مع تكافؤ الكلّ في أخذ السلاح و عدمه و في قوّة البصر و ضعفه»</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، فإذا فرضنا أنّه لا بدّ لجميع ساکني بلاد الأرض من لبس النظّارات لضعف أبصارهم، فإذا نظروا بأعينهم المجرّدة لم يروا الهلال، و إذا نظروا بالنظّارات رأوه، فهل يحكم فقيه بأنّ رؤاهم بالنظّارات لا تكفي في ثبوت الهلال؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>فكيف بنا إذا فرضنا يومًا يتمكّن فيه جميع أهل الأرض من نظّارات هي تلسكوبات صغيرة الحجم و تُكبّر الصورة جدًّا، فهل نحكم بأنّ رؤاهم للهلال لا تجزيهم؟ و الجواب ماذا؟ بلی أم نعم؟</span>

<span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فإذا أجبنا </span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">«</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">بلي</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">» </span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">فنستنتج أنّ الرؤية ليست إلّا طريقًا محضًا لكشف الهلال الذي هو موضوع الأحكام الشرعية و العرفية، فالهلال هو الموضوع، لا الهلال المرئيّ بالرؤية المتعارفة، فإذا رُئي الهلال اليوم بالتلسكوب، فقد ثبت الموضوع بلا ريب، لأنّ الناس اليوم و إن لم يتمكّنوا من التلسكوب جميعهم، لكنّهم جميعهم مشترکون في أنّهم إذا حضروا خلف التلسكوب و نظروا به </span><span class="QuoteChar">**<span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-hansi-font-family: IRLotus;">لرأوا الهلال بأعينهم رؤيةً عرفيةً حقيقية</span>**</span><span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">، و قلنا إنّ الرؤية ليست إلّا طريقًا محضًا لإثبات الموضوع الذي هو الهلال</span><span lang="AR-SA" style="mso-ascii-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-hansi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: FA;">.</span>

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="AR-SA">محضر مبارك حضرت آیة الله العظمی بهجت (مدّ ظلّه العالی)</span>

<span lang="AR-SA">با عرض سلام و تحیّت:</span>

<span lang="AR-SA">احترامًا تقاضا می گردد نظر مبارك خویش را نسبت به موارد ذیل مرقوم فرمایید:</span>

<span lang="AR-SA">سوال: آیا رؤیت هلال وإثبات اوّل ماه إلزامًا باید با چشم غیرمسلّح صورت بپذیرد یا اینكه رؤیت با چشم مسلّح و استفاده از دوربین دوچشمی و تلسكوپ كافی است؟</span>

<span lang="AR-SA">جواب:  
باسمه تعالی</span>

<span lang="AR-SA">اختلاف اسباب، تأثیری در صدق رؤیت ندارد مانند سایر موضوعات احكام كه صدق عنوان موضوع، كافی است.</span>

<span lang="AR-SA">سوال: در صورتی كه رؤیت با دوربین را هم قابل پذیرش می دانید آیا ملاك رؤیت با دوربین متعارفی (مانند دوربین 50×7) است كه می تواند در اختیار همۀ مردم قرار بگیرد یا اینكه اگر هلال با دوربین های دوچشمی غیرمتعارفِ فوق العاده قویّ (مانند 150×40) هم رؤیت شد، هلال ثابت می شود؟  
جواب: معلوم شد از سابق.</span>

<span lang="AR-SA">سوال: وضعیت رؤیتِ هلال در برخی از ماهها به تعبیر متخصّصین «حالتِ بحران» است در این حالت اگر هلال با دوربین های دوچشمی قویّ یا تلسكوپ، رؤیت نشد آیا می توان سخن مدّعیانِ رؤیت (شهادت شهود) را پذیرفت یا خیر؟</span>

<span lang="AR-SA">جواب: علم به خطای شهود مانع از قبول است نه ظنّ به آن.</span>

<span lang="AR-SA">سوال: در برخی از ماهها متخصّصین رؤیتِ هلال، بالاتّفاق بر این عقیده هستند كه هلال ماه اصلًا قابل رؤیت نیست در عین حال عدّه ای به رؤیت هلال شهادت می دهند، نظر حضرتعالی در هنگام تعارض شهود با نظر متخصّصین چیست؟</span>

<span lang="AR-SA">جواب: معلوم شد از سابق.</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="FA" style="mso-bidi-language: FA;">و سیتّضح اکثر فی النکته العاشره</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="AR-SA">«يسئلونك عن‏ الأهلة قل هي مواقيت للناس و الحج‏<span style="color: black;">» </span>(سوره البقره، آیه ١٨٩)</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="AR-SA">و الهلال‏: غرة القمر حين يهله الناس في غرة الشهر، و قيل: يسمى‏ هلالا لليلتين من الشهر ثم لا يسمى به إلى أن يعود في الشهر الثاني، و قيل: يسمى به ثلاث ليال ثم يسمى قمرا، و قيل: يسماه حتى يحجر، و قيل: يسمى‏ هلالا إلى أن يبهر ضوءه سواد الليل، و هذا لا يكون إلا في الليلة السابعة. قال أبو إسحاق: و الذي عندي و ما عليه الأكثر أن يسمى‏ هلالا ابن ليلتين فإنه في الثالثة يتبين ضوءه، و الجمع‏ أهلة؛ قال:</span>

<div id="bkmrk-%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A8%D9%89-%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%84" style="text-align: justify;"><div style="mso-element: footnote;"><div align="center"><table border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" class="MsoNormalTable" dir="rtl" style="width: 90.0%; mso-cellspacing: 0in; mso-yfti-tbllook: 1184; mso-table-dir: bidi;" width="90%"><tbody><tr style="mso-yfti-irow: 0; mso-yfti-firstrow: yes;"><td style="width: 49.9887%; padding: 0.75pt;" width="45%"><span lang="AR-SA">يسيل الربى واهي الكلى عرض الذرى،</span>

</td><td style="width: 49.9887%; padding: 0.75pt;" width="45%"><span lang="AR-SA">أهلة</span> <span lang="AR-SA">نضاخ الندى سابغ القطر</span>

</td></tr></tbody></table>

</div></div></div><span style="color: rgb(0, 0, 0);"><span lang="AR-SA">...التهذيب عن أبي الهيثم: يسمى القمر لليلتين من أول الشهر </span><span lang="AR-SA">هلالا، و لليلتين من آخر الشهر ست و عشرين و سبع و عشرين‏ هلالا، و يسمى ما بين ذلك قمرا.( لسان العرب ؛ ج‏11 ؛ ص702-703)</span></span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="AR-SA">و استهل‏ الصبي‏ بالبكاء: رفع صوته و صاح عند الولادة. و كل شي‏ء ارتفع صوته فقد استهل‏( لسان العرب ؛ ج‏11 ؛ ص701)</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>