یادآوری چهارنوع شبهه در یوم الشک

حالا من دنباله شبهات را عرض می‌کنم؛ آن هایی که در  ذهنم بود را سریع شماره‌گذاری کردم، تفصیل آن را هم طبق روایاتی که در اینجا هست جلو می‌رویم. ببینید دیروز چهار شبهه را عرض کردم. یک شبهه حکمیه راجع به عدد بود. یک شبهه موضوعیه راجع به مطلق یوم ثلاثین که الآن صحبت شد. یک شبهه‌ای هم به‌خاطر علة فی السماء بود، که ابر است، گرد و غبار است. شبهه چهارم هم اختلاف در رؤیت بود. شبهه بود به‌خاطر این‌که عده‌ای می‌گفتند هلال را دیدیم و یا یک نفر می‌گفت که دیدم و اختلاف پیش می‌آمد. اما شبهه پنجم؛

شبهه پنجم یکی از آن ده موردی است که میرزای قمی فرموده‌اند و در سائر کتب فقهی هم آمده است. مسأله جدول است.

شاگرد: شبهه چهارم که یک نفر دیده و بقیه ندیده اند را بررسی کردید که شامل روایت ابن خلاد می‌شود یا نه؟

استاد: برای من قطعی است که روایت ابن خلاد آن را شبهه معتبر می‌داند. حالا اگر شما قبول ندارید مباحثه می‌کنیم. مواردی که بعداً می‌گویم، ممکن است ولو شبهه باشد اما روایت ابن خلاد به‌عنوان یک مستند شرعی می‌گوید این «لیست بشبهه»؛ این‌که دیگر شبهه نیست، اعتنا نکن. اما این چهارمی را معتبر می‌داند. یعنی در روایت ابن خلاد لسان خود روایت قبول دارد که اگر اختلاف در رؤیت شد فرمایش امام -و اما فلا علة و لا شبهة- می‌گوید که این اختلاف قطعاً مصداق شبهه است و امام علیه‌السلام این شبهه را معتبر می‌دانند. به این معنا که یوم الشک بشود و آن وقت هم روایت جدشان شاملش بشود که «یوم وفق له». این چیزی است که در ذهن قاصر من است. شبهه چهارم قطعاً هست.

شاگرد۲: این قطع از کجا حاصل شده؟

استاد: چون حضرت فرمودند «علة و لا شبهة». وقتی هوا ابری است نمی‌گویند شبهه است. عطف تفسیری خلاف اصل است. اصل در عطف، عطف تأسیس است، نه توضیح و تفسیر. به گمانم در اینجا حتی ظهور عرفی هم دارد. «لا علة و لاشبهة»؛ بگوییم یوم الشک فقط زمانی است که ابر باشد! البته در برخی از روایات بود اما در اینجا که «فلا شبهة» را اضافه کردند دارد این را می‌رساند که حضرت می‌خواهند از صرف ابر بودن توسعه بدهند. خب یکی از موارد روشن شبهه که روایت هم دارد اختلاف در رؤیت است. عده‌ای می‌گویند دیده‌ایم. لذا روایات متعددی بود که حضرت فرمودند اگر اختلاف شد کم‌تر از پنجاه نفر قبول نیست. تا این اندازه. «لو رآه واحد لرآه الف»، این جور تعبیر بود.

بنابراین وقتی «شبهه» در کلام امام بیاید و از طرفی اختلاف رؤیت به‌عنوان رایج‌ترین چیزی که می‌تواند اول ماه را نزد متشرعه مشکوک بکند باشد، لذا به‌دلیل قطع داریم که اگر این فرد را برداریم اصلاً فرد روشنی برای شبهه نمی‌ماند. اجلی فرد شبهه که مورد اتفاق همه باشد –شبهه شرعیه معتبره عند الشارع- اختلاف در رؤیت است. چون محل ابتلای عموم است.

شاگرد: شبهه چهارم این است که اگر عدل واحد دیده بود و بقیه ندیده بودند، آیا این هم یوم الشک حساب می‌شود یا نه. از طرفی چون در روایت ابن خلاد حضرت فرموده بودند زمانی‌ یوم الشک می‌شود که غیم و علت باشد پس… .

استاد: حضرت شبهه را هم می‌گویند.

شاگرد: پس به مفهوم روایت شبهه چهارم یوم الشک نیست.

استاد: نه، حضرت دو کلمه فرمودند. «فلا علة و لا شبهة».

شاگرد: یعنی اگر یک نفر هم ببیند علت است؟

استاد: علت یعنی آسمان ابر است، شبهه، شبهه است.

18:29

شاگرد: پس اگر یک نفر دید شبهه می‌شود و یوم الشک هم می‌شود. یعنی امام فرمودند اگر اختلاف در رؤیت شد و حتی یک نفر دید، فرمایش جد ما که فرمودند «وفق له» می‌آید. چون شک، بالفعل است. چرا؟ چون شبهه، بالفعل است. این مورد چهارم بود که در ذهن قاصر من قطعی است. روایت ابن خلاد آن را به‌عنوان شبهه معتبر نزد شارع می‌پذیرد. لذا می‌تواند یوم الشک را روزه بگیرد و این‌که فرمودند «فلا» شامل حالش نیست.