وجوب موسَّع و وجوب مرغِّب

شاگرد٢: مثل واجب مخیر.

استاد: احسنت. مثل واجب موسع. در واجب موسع وجوب آمده و فعال است، یعنی بکن اما درعین‌حال می‌گوید که نکن. یادتان هست که عده‌ای در اصول در واجب موسع گیر افتاده بودند. می‌گفتند در تعریف واجب موسع تناقض هست. واجب است، یعنی بکن، موسع است یعنی اگر نکردی هم نکردی. آن وقت باید مدام توضیح می‌دادند به بین الحدین و … . برخی گفته بودند اول الفردش واجب است و برخی گفته بودند آخر فردش واجب است. بحث‌های خوبی در واجب موسع بود. آن چه که من می‌خواهم عرض کنم این است: مثلاً یک واژه‌ای بیاوریم که مناسب با آن باشد. مثل وجوب فعال، که علم آن را فعال می‌کرد. مثلاً بگوییم رغبت ممتثل را خیلی زیاد می‌کند و او را ترغیب می‌کند. وجوب مرغِّب. تا می‌گویید وجوب مرغب، یعنی وجوب است و از نظر کلاس فقه ما در وجوب مشکلی نداریم اما مرغِّب است. یعنی نوع وجوب در مرحله‌ای از ترغیب است که اگر هم نکردید عقاب ندارد. مثل واجب موسع که از حیث وجوب کلاس فقه هیچ مشکلی نداریم اما ریخت وجوب موسع این است که اگر هم نکردید عقابی ندارد و تا غروب وقت دارد.

ببینید الآن در کلاس ما روی واجب موسع نام‌گذاری کرده‌ایم و راحت هستیم. به‌راحتی من این را می‌گویم و ذهن شما هم مشکلی ندارد. خیلی از چیزها در کلاس فقه هست که ما درگیر آن می‌شویم اما اسمی ندارند. احساس من این است که اگر اسم‌های جدا برای آن‌ها گذاشته شود؛ یعنی این اسم‌ها بعداً جا بگیرد که منظور از این، این است و منظور از آن، آن است، و تفاوت‌های آن‌ها هم با مثال‌های واضح، روشن شده باشد، دیگر بزرگی مثل مرحوم اصفهانی نمی‌گویند «وجوب الصوم منوط بالیقین»، پس اصلاً استصحاب و شک معنا ندارد. خب کدام وجوب؟! وجوبی که چهل تا اسم دارد؛ اگر این اسم‌ها جدا شده بود در اینجا که این را نمی‌گفتید. در اینجا می‌گویند «وجوب الصوم منوط بالیقین»، خب کدام وجوب؟ وجوب فعال قطعی که در روایات «صم للرؤیة» ملاحظه میقاتیت هم در آن شده.

حالا من برای فردا عرض می‌کنم؛ چهار باب است. تمام روایات را مرور بکنید؛ ما هم این چهار باب را با ملاحظه همه روایات جمع‌بندی می‌کنیم. از نظر بحثی به آن چیزی برسیم که فرمایش نهایة النهایة و منتقی محل تردید قرار بگیرد و ارسال مسلم نباشد؛ در منتقی جمله عجیبی گفته بودند. گفته بودند تعجب است که اعاظم از این نکته غفلت کرده بودند. من هم گفتم غفلت نکرده بودند. بلکه شما چیزی می‌گویید خلاف ارتکاز آن‌ها بوده است. غفلتی نبوده. اگر فردا به این برسیم ادامه جزوه را پی‌گیری می‌کنیم.

والحمد لله رب العالمین