تاملی در مقدار مقارنتین در کلام علامه تهرانی

(00:30)

بعضی از نکات هست؛ به آن‌ها اشاره‌ای بکنم تا بعداً روی آن تأمل کنید. مسامحه‌ای که در مراسلات فرموده بودند را دیروز عرض کردم. یکی هم صفحه چهل و هفتم کتاب است. در مورد بین خروج قمر از تحت‌الشعاع تا خروج قمر از تحت‌الشعاع بعدی، فرموده‌اند:

فهو یحسب لنا دقیقاً أنّ خروج القمر عن تحت الشعاع إنّما یكون بعد ٤٤ قه و ١٢ عت ٢٩ و یوماً من الشهر الماضی تقریباً[1]

اول فرموده‌اند «یحسب لنا دقیقاً» بعد فرموده‌اند «تقریباً». در تعلیقه فرموده‌اند:

إنّما قيّدناه بالتقريب لأنّ ما هو الثابت غير المتغيّر دائماً و هو (٤٤ قه و ١٢ عت و ٢٩ يوماً) إنّما هو الفصل بين مقارنتي النيّرين و لکن حيث کان زمان الخروج عن تحت الشعاع متغيّراً فالفصل بين الخروجين يکون هذا المقدار على سبيل التقريب. (منه عفي عنه)[2]

این فرمایش ایشان روشن است. فرموده‌اند مثلاً در این ماه شعبان قمر از تحت‌الشعاع خارج شد، تا اول ماه مبارک که از تحت‌الشعاع خارج می‌شود تقریباً بیست و نه روز می‌شود. چرا تقریباً؟ چون فاصله خروج قمر از تحت‌الشعاع ها معمولاً برابر نیست. این روشن است. اما این تعبیر چیست؟ که فرموده اند:«لأنّ ما هو الثابت غير المتغيّر دائماً و هو (٤٤ قه و ١٢ عت و ٢٩ يوماً) إنّما هو الفصل بين مقارنتي النيّرين». جلوتر صحبت شد؛ برگه‌ای هم در توضیحات خصوصی برای احوال قمر دادید. عرض شد بین مقارنتین هم دقیقاً بیست و نه روز نیست. بیست و نه روز و دوازده ساعت، حرکت متوسطش در کل سال است. یعنی کل سال شمسی بین مقارنتین به‌طور متوسط این قدر فاصله می‌شود. و الا هر ماه خاصی حدود پنج ساعت کم و زیاد می‌شود.

شاگرد: به‌خاطر مدار بیضوی است؟

استاد: بله. این را به‌عنوان تذکر عرض کردم تا شما ببینید در این تعلیقه که تصریح می‌کنند بین المقارنتین این مدت دائماً ثابت است، چطور است. البته ما هم همین‌طور از افادات اساتید بود که می‌گفتیم. منظور این‌که این تعلیقه ایشان را داشته باشید و ببینید چطور شده که این فرمایش را فرموده‌اند، و با آن چیزی که عرض کردم چطور جمع می‌شود. نکته خوب طلبگی است.

[1] رسالة حول رویة الهلال ص۳۹

[2] همان