تفاوت احکام متناسب با موضوعات روز، شب، شبانهروز و شهر
من چند مثال نوشتهام. ساعت دو بعد از ظهر ماه دیده شد، با همین ارتکازی که همه قبول داریم و آنها میگویند. اگر دلیل میگوید شب اول ماه این دعا را بخوان. خب شما ساعت دو دیدهاید، دیده باشید! باید صبر کنید تا شب دعا را بخوانید. اگر میگوید روز اول ماه این دعا را بخوان؛ خب ساعت دو بعد از ظهر دیدهاید، دیده باشید! باید صبر کنید فردا بخوانید. اما اگر به این صورت بگوید: «اذا رایت الهلال فلاتبرح من مکانک و اقرأ سورة الحمد». این هم یک دلیل است. فرض میگیریم که عمل شده است. با فرض جلو میرویم. حکم شرعی است.
«اذا رأیتم هلال الشهر فلاتبرحوا من مکانکم و اقرؤوا سورة الحمد[1]»، روی این فکر کنید. استظهار عرف عام در زمانیکه ساعت دو بعد از ظهر هلال دیده میشود، چیست؟ میگویند هلال رجب را ندیدیم؟ یا دیدیم؟ آن چه که الآن میخواهم بگویم با ابتعاد فرق میکند. خب دیدیم یا ندیدیم؟ ما بگوییم مقصود از «اذا رایتم دخل الشهر» چیست؟ الآن که بعد از ظهر ماه قبلی است. صبر کنید وقتی که شب شد، تازه «دخل الشهر» صدق میکند. هنوز که داخل نشده است. استظهار عرف عام از این دلیل این است؟! «اذا رایتم هلال الرجب فلاتبرحوا من مکانکم و اقرؤوا سورة الحمد»، عرف میگویند تا آن را دیدیم باید سوره حمد را بخوانیم؟ یا میگویند هنوز بعد از ظهر ماه جمادی است، این امر میخواهد بگوید در شهر حرام بخوان. خب حالا شهر حرام هست یا نیست؟ نیست! هنوز ساعت دو بعد از ظهر است. الآن که بعد از ظهر ماه جمادی است و هنوز ماه جمادی است و شک نداریم، همه متفق هستیم! خب چه کار کنیم؟
من این مثالها را برای چه میگویم؟ میخواهم عرض کنم اگر در این لسان اختلاف میشود به این خاطر است که موضوع حکمش خود نفس شهر است، نه شب شهر یا روز شهر. چرا؟ چون وقتی میفرمایند «اذا رایت هلال رجب»، کاری ندارد که هلال رجب برای شبش یا روزش است. موضوع حکم «فاقرأ سورة الحمد» نه شب است، نه روز. لذا به گمان من عرف مشکلی ندارد و میگوید «دخل الشهر». «دخل» یعنی لحظات آن. الآن هلال، هلال است. «دخل الشهر»! خب تا شب چه کنیم؟ این برای نظمی است که میخواهیم خطکشها را تطبیق بدهیم.
شاگرد: قتال هم نیست.
استاد: قتال اولین مثالی بود که نوشتم. آن را نخواندم چون میتوان در آن مناقشه کرد. مثالهایی که در استظهار عرفی روشنتر است را جلو انداختم، تا بعداً از قتال هم بحث کنیم. پس سؤال این است: اگر دلیلی داریم که موضوع آن دقیقاً دخول شهر است، نه شب ماه و روز ماه، اگر چنین شد بعد از رؤیت هلال، شهر داخل شده یا نه؟
والحمد لله رب العالمین
[1] الإقبال بالأعمال الحسنة (ط – الحديثة)، ج۱، ص: ۶۵ ؛ عن أمير المؤمنين عليه السلام انه قال: إذا رأيت الهلال فلا تبرح و قل: اللهم اني اسألك خير هذا الشهر و فتحه، و نوره و نصره، و بركته و طهوره و رزقه، اللهم اني اسألك خير ما فيه و خير ما بعده، و أعوذ بك من شر ما فيه