ناظر بودن فضای علمی بحث نیت قبل از صاحب حدائق به تنظیم انشائات ثبوتی

  

 ببینید این ‌ که علماء می ‌ فرمایند قصد وظیفه فعلیه کافی است، تاریخی بر آن گذشته است. چه مراحلی بر آن طی شده تا شما الآن راحت این ‌ ها را می ‌ گویید. این را هم عرض کنم. ببینید آن زحماتی که علماء سابق تا زمان صاحب حدائق در نیت داشتند، الآن در کتب متأخر مثل شوخی‌‌ای است که کردم و گفتم حالت وحشتناکی دارد. ولی درواقع به این صورت نیست. یعنی کاری که آن ‌ ها کرده ‌ اند ولو لم یقع فی محله و آن لوازم را داشته؛ صاحب حدائق درست رفتند و الآن هم همه همراه صاحب حدائق هستند؛ اصلاً آدم باورش نمی ‌ شود که آن زمان آن جو بوده است؛ اما جو آن زمان ناظر به تنظیم انشائات ثبوتیو برای حفاظ بر آن ‌ ها بوده. اگر مسأله فرد و طبیعت و امتثال واضح بود، آن ‌ ها نبود. اما آن ‌ ها هم در جای خودش محترم است. از چه بابی محترم است؟ از باب حفاظ. یعنی طوری نباشد که با حالت حقارت به آن ‌ ها نگاه کنیم. بلکه آن ‌ ها سر جای خودش فوائد بسیار بالایی دارد که آن علماء با ارتکاز خودشان آن ‌ ها را می ‌ فهمیدند و دنبال آن ‌ ها بودند. ولی دو حوزه بود. صاحب حدائق حوزه جدید را مطرح کردند و حق هم با ایشان است،   منافاتی ندارد که آن فضایی که ذهنیت آن ‌ ها بود، به ‌ خودی ‌ خود و با قطع نظر از حرف صاحب حدائق مطلب خیلی خوبی باشد.