ط) وحدت وجوب صوم در کل ماه رمضان، استظهار شهید ثانی از ادله
اما من عبارتی از مستمسک بخوانم. نگاه کنید. عبارتی از شهید ثانی است. این عبارات فقها، در فضای فقه ذهن را باز میکند.
سید فرمودند:
( مسألة ١٥ ) : يجوز في شهر رمضان أن ينوي لكل يوم نية على حدة و الأولى : أن ينوي صوم الشهر جملة ويجدد النية لكل يوم ويقوى الاجتزاء بنية واحدة للشهر كله. لكن لا يترك الاحتياط بتجديدها لكل يوم[1]
«يجوز في شهر رمضان أن ينوي لكل يوم نية على حدة »؛ یعنی بگوید هر روز را روزه میگیرم. سید میفرمایند «یجوز» نمی فرماید «یحب».
«و الأولى: أن ينوي صوم الشهر جملة»؛ اول ماه مبارک بگوید من کل ماه مبارک را روزه میگیرم. «و يجدد النية لكل يوم»؛ هر روزی هم که میآید تجدید نیت کند. آیا این صرفاً اولویت استحسانیه است؟ یا نه، اولویتی در استدلال فقهی است؟
«ويقوى الاجتزاء بنية واحدة للشهر كله»؛ همان اول ماه میگوید که من ماه را روزه میگیرم؛ «فلیصمه». تجدید نیت هم نمیکند.
مرحوم آقای حکیم با سه تعلیقهای که دارند توضیح میدهند. در جایی که جایز است برای کل ماه نیت نکند و برای هر روزی جداگانه نیت کند، میفرمایند:
كما هو ظاهر الأصحاب. وعن المنتهى : الإجماع عليه. لكن عن الشهيد الثاني أنه استشكل فيه ، بناء على عدم جواز تفريق النية على أجزاء العبادة الواحدة. وفيه : أنه لا مجال لاحتمال ذلك ، لتعدد الثواب والعقاب ، والكفارة ، وإمكان التفكيك بين الأيام في الطاعة والمعصية ، فإن ذلك كله من لوازم تعدد العبادة[2]
«كما هو ظاهر الأصحاب»؛ یعنی میتواند برای هر روزی نیت کند. «وعن المنتهى: الإجماع عليه. لكن عن الشهيد الثاني أنه استشكل فيه»؛ منظور من استشکال شهید ثانی است. فقیه است که حرف میزند. میخواهم با ذهنیتی که فقها دارند جلو برویم. استشکال شهید چیست؟ جمله را نگاه کنید: «بناء على عدم جواز تفريق النية على أجزاء العبادة الواحدة»؛ شما در عبادت واحده نمیتوانید بر اجزائش تفریق نیت کنید. میگویید من نماز ظهر میخوانم. نه اینکه بگویید الآن رکعت اول میخوانم؛ نماز ظهر را کاری ندارم؛ من فعلاً دارم رکعت اول را میخوانم. وقتی هم پا شدم میگویم فعلاً دارم رکعت دوم را میخوانم. خب اینکه نماز نشد. شما از اول باید بگویید من میخواهم نماز ظهر بخوانم. کلام شهید را دقت کردید. البته ایشان( مرحوم حکیم) جواب میدهند. فقط میخواهم ذهن شهید را بیان کنم. ببینیم در ذهن این فقیه بزرگ چه چیزی بوده که میگوید عبادت واحده؟ جایز نیست که فقط نیت همان روزها را بکند. مگر اقل و اکثر استقلالی نبود؟!
من میخواهم از فرمایش ایشان در اینجا استفاده کنم. میخواهم بگویم ذهن شهید چه کار میکند. ایشان در استظهاراتشان میگویند شارع کل ماه را یک جا واجب کرده، عبادت واحده است. این تکرار نیت در هر روز، اگر در طول هم است این وحدت با آن کثرت منافاتی ندارد. چرا فوری میگویید یا این است یا آن است؟! اگر «یا» را ببینید آن لطافت انشاء را نمیبینید. ذهنتان از طولیت عبور میکند. تا این «یا» را انداختید از طولیت عبور کردهاید. به فضای بحثی میروید که ذهنتان گرفتار منطق دو ارزشی است. و الّا اگر این طول را با آن نحوی که هست ملاحظه کنید، فقط شروع میکنید به استظهار کردن. شروع میکنید از مجموع ادله، نظم را کشف کردن. البته گفتم این نظمی که شما کشف میکنید هنوز مراعی است. چه زمانی تام میشود؟ آن وقتی که به عرف عقلاء عرضه کردید بگویند احسنت. اگر عرف عام عقلاء شما را تحسین کردند، این نظمی که کشف کردید هم حجت است. استظهار از ادله شرعیه است.
[1] مستمسك العروة الوثقى نویسنده : الحكيم، السيد محسن جلد : ۸ صفحه : ۲۲۰
[2] همان