شاگردی کوتاه آخوند از محضر میرزای بزرگ

(35:28)

علی ای حال آخوند مدت کمی به درس شیخ رفتند و بعد هم به درس آسید علی رفتند. آسید علی وفات می‌کنند و بعد شاگردان مبرز مرحوم شیخ، آمیرزا حبیب الله و مرحوم میرزا درس شروع می‌کنند. ولی طولی نمی کشد که میرزای بزرگ به سامرا می‌روند. این‌طور که آقا آورده بودند مرحوم آخوند چند روزی به سامرا می‌روند، ولی برمی‌گردند. منظور من هم از این‌که گفتم شاگردی میرزا نکرده‌اند، همین قسمت کار بود. شاگردی کردن یعنی ماندن نزد او به‌عنوان کسی که می‌بیند اگر پیش او نباشد کمبود دارد و عمرش تلف می‌شود. ولی در شرائطی بوده که ایشان به نجف برگشتند و خودشان درس را شروع کردند. این احساس را نداشتند که حتماً باید سامرا بمانند. به خلاف میرزای دوم و آسید محمد فشارکی. این دو از اجلای شاگردان میرزای بزرگ بودند. به نظرم میرزای دوم اصلاً شیخ را درک نکرده بودند. این هم از آن هایی است که من نمی‌دانم. آیا میرزای دوم و آسید احمد فشارکی درس شیخ انصاری را ولو کم درک کرده‌اند یا نه، نمی‌دانم.