عدم لزوم قصد شعبان در صوم یوم الشک در روایت سماعه

وفي كتاب (فضائل شهر رمضان) عن محمد بن الحسن، عن الحسين بن الحسن بن أبان، عن الحسين بن سعيد، عن عثمان بن عيسى، عن سماعة قال: سألت أبا عبد الله عليه السلام عن رجل صام أول يوم من شهر رمضان وهو شاك لا يدري أمن شعبان أو من رمضان، فقال: هو يوم وفق له لا قضاء عليه[1]

سند این روایت هر چه که هست باید یا موثقه حساب شود یا جور دیگری، در هر حال صحیحه نیست. ولی از کتاب فضائل شهر رمضان مرحوم صدوق است. «سألت أبا عبد الله عليه السلام عن رجل صام أول يوم من شهر رمضان وهو شاك لا يدري أمن شعبان أو من رمضان»؛ مفاد روایت امروز «الفرض وقع علی الیوم بعینه» بود. استدلال منطقی بود؛ یعنی چون واجب است، وقع علی الیوم بعینه. لازمه استدلال منطقی این بود که بیان قبلی داعی به داعی است. تطوعی که من قبلاً یاد دادم، تحیل بود. در این روایت همین را هم به او یاد نمی‌دهند. یعنی به نظرم دلالتش خیلی واضح است که آن تعبدی که شما می‌گوید شرطیت برای «وقع علی الیوم» ندارد. در این روایت آمده: «رجل صام اول یوم و هو شاک»؛ حضرت بدون هیچ قیدی با این‌که او می‌گوید «شاک» و نمی‌گوید نیت شعبان کرده، ولی صام. واو حالیه در اینجا چه کار می‌کند؟ «صام و هو شاک»، از او نفی نیت شعبان می‌کند. پس این روایت با واو حالیه، یک نحو معارضه می‌کند با روایتی که می‌گوید حتماً باید نیت شعبان بکنی. «صام و هو شاک»؛ درحالی‌که شاک است، روزه را گرفته. حضرت فرمودند: «فقال علیه‌السلام هو یوم وفقه له لاقضاء علیه». این «وفق» دقیقاً به‌معنای «وقع علی الیوم بعینه» است. چون «وقع علی الیوم بعینه وفق له».

روایت دوازدهم می‌ماند که به روایت هشتم خیلی مربوط است. ان‌شاءالله زنده بودیم برای شنبه.

والحمد لله رب العالمین

[1] همان ۱۵