نقش رؤیت‌پذیری هلال در ثبوت شهر

  

 شاگرد: اگر یقین حاصل شد که ماه، قابلیت رؤیت نداشته، ممکن است که مخبر صادق بگوید اول ماه است؟ 

 استاد: در جلساتی ما مفصل از این صحبت کردیم. هنوز هم بحث ما به‌صورت تام تمام نشده است. من همیشه عرض می‌کردم مرحوم آسید محمد فشارکی بحثی را مطرح می‌کردند و بعد می‌گفتند حالا فعلاً این را بگذاریم بخیسد! 

 شاگرد: پس فعلاً می‌گویید رؤیت فعلی احتمالش صفر است. 

 استاد: فعلاً این‌طور می‌گوییم که قابلیت رؤیت، شرط است، هلالیت هلال شرط است. اما کدام رؤیت؟ رؤیت متعارف یا رؤیت عرفی؟ گفتیم در تلسکوپ هم رؤیت متعارف نیست، اما رؤیت عرفی هست. یعنی هر کسی از در آن ببیند، عرف می‌گوید که هلال را دید. مجاز هم نمی‌گویند. هم هلالش حقیقتاً هلال است و هم رؤیتش حقیقتاً رؤیت است. ولو متعارف نیست. شبیه دیدن اجنبیه با تلسکوپ است. وقتی اجنبیه را با تلسکوپ می‌بیند حرام است، ولی نه رؤیت آن متعارف است و نه تصویری که فعلاً به چشم او می‌رسد، متعارف است. ولی هم رویتش حقیقی و عرفی است و هم اجنبیه که مرئی است، به‌عنوان یک مرئی عرفی مورد حکم حرمت است. و لذا کسی نمی‌گوید اگر اجنبیه را با تلسکوپ ببینی، هلال است. 

 شاگرد: پس احتمال می‌دهید که قابلیت رؤیت در عالم ثبوت شرط باشد؟ 

 استاد: در مورد قابلیت رؤیت چند جلسه صحبت کردیم. وقتی می‌گوییم قابلیت، وصف هلال است یا وصف دیدن ما است؟ 

 شاگرد: وصف هلال است. 

 استاد: تمام شد. پس باز موضوع هلال شد. یعنی شما چرا بی‌خودی یک نحو به هلال موضوعیت می‌دهید؟! پس همچنان هلال موضوع است. یک درجه‌ای از هلال موضوع است که «اهل الهلال» صادق باشد. شما آن را کاشف و اماره می‌گیرید از دیدن من. پس آن است که موضوع است. این خیلی مهم است که ما از قابلیت رؤیت، سراغ هلال می‌رویم. ولذا روایت بود «اذا اهل هلال شهر رمضان غلت مردة الشیاطین». «اهل الهلال» یک امر ثبوتی است. آثار تکوینی هم دارد. بله، ما هم باید انجام بدهیم. مدیریت امتثال ما یک مرحله است، آن ثبوت شهر مبارک و حکم ثبوتی صوم شهر رمضان یک فضای دیگر است. 

 59:29 

 شاگرد: پس اگر یقین داشته باشیم که با چشم مسلح هم قابلیت رؤیت ندارد، قطعاً مخبر صادق نمی‌گوید که ماه رمضان بوده است. 

 استاد: این از آن‌هایی است که مانده است. رؤیت هلال، اماره بر ثبوت هلال است. اما آیا اماره بر حدوث شهر است؟ یا برای مضی شهر است؟ این یک سؤال است. مثل زوال می‌گویند «زید الظل»؛ وقتی سایه زائل می‌شود نماز ظهر واجب است. این اماره بر مضی زوال است؟ یا وقتی سایه شروع به بلند شدن کرد، اماره بر حدوث زوال است؟ کدام یک از آن‌ها است؟ 

 شاگرد: اماره بر مضی است. 

 استاد: اگر دایره هندیه باشد، زید الظل بعد از دائره هندیه است، و تا زمانی‌که شروع به بلند شدن کند، فاصله حسابی می‌برد. اینجا هم این سؤال مطرح شده و هنوز مانده است: ما که می‌گوییم قوام اهلال هلال به رؤیت است…؛ دستگاه دیجیتالی هم بود که تصاویر را ثبت می‌کرد؛ CCD بود. عکس‌های آن را هم آقایان آوردند. تصاویری که آن ثبت می‌کند، هنوز مانده است. یعنی واقعاً گام‌هایی دارد که باید بیشتر از آن بحث کنیم. من عرض کردم بحث باید طوری باشد که ذهن جمعی بر قبول آن توافق کند. بحث به قدری جلو برود که هم ما و هم سایر باحثین همراهی کنند. نه این‌که اباء کنند.