# دیدگاه اول: المضاربه نوع من الوکاله

### **<span lang="FA">محقق حلی</span>**

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">و بموت </span><span lang="AR-SA">كل واحد منهما تبطل المضاربة **لأنها**</span>**<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"> في المعنى وكالة‌</span>**[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="FA" style="font-size: 13.5pt; mso-ascii-font-family: Noor_Titr; mso-hansi-font-family: Noor_Titr; color: #286564; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 13.5pt; font-family: Noor_Titr; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-bidi-font-family: IRLotus; color: #286564; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftn1)

### **<span lang="FA">علامه حلی</span>**

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">مسألة 228: لمّا كان الغرض الأقصى من القراض تحصيل الربح و الفائدة، وجب أن يكون تصرّف العامل مقصوراً على ما يُحصّل هذه الغاية الذاتيّة</span><span dir="LTR" style="font-size: 15.0pt; font-family: Noor_Lotus; mso-bidi-font-family: IRLotus; color: black; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">‌</span><span style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="FA">، و أن يمنع من التصرّف في المؤدّي<span style="color: #0032dc;"> </span>إلى ما يضادّها، فيتقيّد تصرّفه بما فيه الغبطة و الفائدة، كتصرّف الوكيل للموكّل؛ **لأنّها في** </span></span>**<span lang="AR-SA">الحقيقة نوع وكالةٍ</span>**<span lang="AR-SA"> و إن كان له أن يتصرّف في نوعٍ ما ممّا ليس للوكيل التصرّف به، تحصيلًا للفائدة، فإنّ له أن يبيع بالعرض، كما أنّ له أن يبيع بالنقد، بخلاف الوكيل؛ فإنّ تصرّفه في البيع إنّما هو بالنقد خاصّةً؛ لأنّ المقصود من القراض الاسترباحُ، و البيع بالعرض قد يكون وصلةً إليه</span><span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"> و طريقاً فيه[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">\[2\]</span></span></span>](#_ftn2).</span>

### **<span lang="FA">فاضل مقداد</span>**

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">و الأول </span><span lang="AR-SA">لا تصح **لان عقد المضاربة وكالة** في</span><span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"> التجارة للاسترباح فيتناول الاذن في كل تصرف يمكن فيه الاسترباح و لو بالإمكان الاستقبالي، و لا شي‌ء من الأب يمكن فيه ذلك فلا يتناوله الاذن[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">\[3\]</span></span></span>](#_ftn3)</span>

### **<span lang="FA">محقق اردبیلی</span>**

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">و فيه إشكال، لأنّه قد مرّ مرارا أنّ </span>**<span lang="AR-SA">القراض بمنزلة الوكالة،</span>**[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="FA" style="font-size: 13.5pt; mso-ascii-font-family: Noor_Titr; mso-hansi-font-family: Noor_Titr; color: #286564; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 13.5pt; font-family: Noor_Titr; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-bidi-font-family: IRLotus; color: #286564; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftn4)

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">يعني أنّ ا**لمضاربة بمنزلة الوكالة،** فلا يجوز التعدي عمّا عيّن المالك، و اذن فيه، فيضمن لو خالف، لانّه خرج عن الأمانة، بل صار غاصبا، و يده يد عاد[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">\[5\]</span></span></span>](#_ftn5).</span>

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">قوله: و إذا أطلق تولّى إلخ.</span>

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">قد عرفت </span>**<span lang="AR-SA">أنّها بمنزلة الوكالة</span>**<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"> المطلقة، فيعمل بمقتضاها، و لا يخرج عن العرف[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">\[6\]</span></span></span>](#_ftn6).</span>

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">قوله: و الإطلاق يقتضي البيع إلخ.</span>

<span lang="FA" style="color: black; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">إذا أطلق له العقد مضاربة، له ان‌يبيع بالنقد، لا بالنسيئة، </span>**<span lang="AR-SA">فإنّه بمنزلة الوكالة</span>**[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="FA" style="font-size: 13.5pt; mso-ascii-font-family: Noor_Titr; mso-hansi-font-family: Noor_Titr; color: #286564; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 13.5pt; font-family: Noor_Titr; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-bidi-font-family: IRLotus; color: #286564; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftn7)

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">و كذا الظاهر الجواز بالعروض قال في التذكرة: </span>**<span lang="AR-SA">في الحقيقة انّ المضاربة نوع وكالة</span>**[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="FA" style="font-size: 13.5pt; mso-ascii-font-family: Noor_Titr; mso-hansi-font-family: Noor_Titr; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 13.5pt; font-family: Noor_Titr; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-bidi-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftn8)

### **<span lang="FA">صاحب حدائق</span>**

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">و توضيحه ما عرفت من أن </span><span lang="AR-SA">ا**لقراض في معنى الوكالة،**</span>**<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"> بل هو وكالة</span>**[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="FA" style="font-size: 13.5pt; mso-ascii-font-family: Noor_Titr; mso-hansi-font-family: Noor_Titr; color: #286564; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 13.5pt; font-family: Noor_Titr; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-bidi-font-family: IRLotus; color: #286564; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftn9)

### **<span lang="FA">صاحب مفتاح الکرامه</span>**

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">و الوجه فيهما أنّ </span>**<span lang="AR-SA">المضاربة بمنزلة الوكالة </span>**<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">المطلقة فيعمل بما يقضي به العرف و العادة[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">\[10\]</span></span></span>](#_ftn10).</span>

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>(1) كما في «التذكرة<span style="color: #0032dc;"> </span>و جامع المقاصد<span style="color: #0032dc;"> </span><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>و المسالك<span style="color: #0032dc;"> </span>» و به أفصحت<span style="color: #0032dc;"> </span><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>كلماتهم في مطاوي عباراتهم، </span>**<span lang="AR-SA">لأنّ المضاربة في الحقيقة نوع وكالة</span>**<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">، و لكنّهما يفترقان في امور، لأنّ تصرّف العامل دائر مع الربح فله أن يشتري المعيب مع حصول الغرض به، و ليس‌ للوكيل ذلك، إذ لعلّ مراد الموكّل القنية و العيب لا يناسبها، و له أن يبيع بالعرض كذلك و بغير نقد البلد مع الغبطة على الأصحّ، و لا يسوغان للوكيل، و للوكيل أن يشتري نسيئة، و ليس للعامل ذلك كما يأتي بيان ذلك<span style="color: #0032dc;"> </span><span style="mso-spacerun: yes;"> </span>كلّه.</span>

<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">فليس المراد المساواة بينهما في ذلك مطلقاً.</span>[<span class="MsoFootnoteReference"><span lang="FA" style="font-size: 13.5pt; mso-ascii-font-family: Noor_Titr; mso-hansi-font-family: Noor_Titr; color: #286564; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 13.5pt; font-family: Noor_Titr; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-bidi-font-family: IRLotus; color: #286564; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftn11)

### **<span lang="FA">صاحب جواهر</span>**

<span lang="FA" style="color: #00663a; mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">و</span><span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"> كيف كان<span style="color: #00663a;"> </span></span>**<span lang="AR-SA">فبموت كل منهما تبطل المضاربة، لأنها في المعنى وكالة</span>**<span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;"> التي هي كغيرها من العقود الجائزة، نحو العارية و الوديعة تنفسخ بالموت و الجنون و الإغماء، و نحو ذلك مما يقتضي بطلان الأذن من المالك التي هي بمنزلة الروح لهذا العقد و شبهه، بل ظاهر الأصحاب في المقام و غيره عدم تأثير إجازة الوارث أو ولي المالك في حال الجنون و الإغماء، لتصريحهم بالانفساخ بعروض أحد هذه العوارض، و حينئذ فإذا أريد تجديدها مع وارث أحدهما اشترط في الثانية شروط الأولى من إنضاض المال دراهم و دنانير و غير ذلك كما هو واضح.</span>[<sup><span lang="AR-SA"><span dir="LTR" style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 14.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></sup>](#_ftn12)

<div id="bkmrk-" style="text-align: justify;">---

</div>[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[1\]</span></span></span></span>](#_ftnref1) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ ج‌2، ص: 111</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[2\]</span></span></span></span>](#_ftnref2) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">تذكرة الفقهاء (ط - الحديثة)؛ ج‌17، ص: 62</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[3\]</span></span></span></span>](#_ftnref3) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">التنقيح الرائع لمختصر الشرائع؛ ج‌2، ص: 224</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[4\]</span></span></span></span>](#_ftnref4) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">مجمع الفائدة و البرهان في شرح إرشاد الأذهان؛ ج‌10، ص: 237</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[5\]</span></span></span></span>](#_ftnref5) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">مجمع الفائدة و البرهان في شرح إرشاد الأذهان؛ ج‌10، ص: 241</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[6\]</span></span></span></span>](#_ftnref6) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">مجمع الفائدة و البرهان في شرح إرشاد الأذهان؛ ج‌10، ص: 242</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[7\]</span></span></span></span>](#_ftnref7) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">مجمع الفائدة و البرهان في شرح إرشاد الأذهان؛ ج‌10، ص: 243-٢۴۴</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[8\]</span></span></span></span>](#_ftnref8) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">مجمع الفائدة و البرهان في شرح إرشاد الأذهان؛ ج‌10، ص: 244</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[9\]</span></span></span></span>](#_ftnref9) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة؛ ج‌21، ص: 207</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[10\]</span></span></span></span>](#_ftnref10) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">مفتاح الكرامة في شرح قواعد العلامة (ط - الحديثة)؛ ج‌20، ص: 497</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[11\]</span></span></span></span>](#_ftnref11) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">مفتاح الكرامة في شرح قواعد العلامة (ط - الحديثة)؛ ج‌20، ص: 525-۵٢۶</span>

[<span class="MsoFootnoteReference"><span dir="LTR"><span style="mso-special-character: footnote;"><span style="font-size: 12.0pt; font-family: IRBadr; mso-fareast-font-family: IRBadr; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">\[12\]</span></span></span></span>](#_ftnref12) <span lang="FA" style="mso-fareast-language: JA; mso-bidi-language: FA;">جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام؛ ج‌26، ص: 355</span>

<div id="bkmrk--1" style="mso-element: footnote-list;"><div id="bkmrk--2" style="mso-element: footnote;"></div></div>