تفاوت خروج از مقارنه، خروج از تحت‌الشعاع، امکانیت رؤیت توسط ناظر

استاد: این مقارنه شد. تولد هلال یکی به این معنا به کار می‌رود؛ می‌گویند ماه نو؛ تولد هلال. یعنی از این صفحه عمود رد شد. از این سطح واحدی که سه مرکز بودند ماه به طرف شرق رد شد. از غرب به طرف شرق آمد.

شاگرد: ماه نو برای یهود بود؟

استاد: نه، الآن اگر در این نرم‌افزارهای رؤیت هلال ببینید می‌گویند ماه نو. لحظه‌ای که تعیین می‌کند همین است. یعنی لحظه مقارنه است. بعد مدام فاصله می‌گیرد. هر چه فاصله می‌گیرد قمر به‌سوی اهلال می‌رود. یعنی به جایی برود که هلال تشکیل شود و بتوانیم‌ آن را ببینیم. وقتی امکانیت رؤیت پیدا کرد، اهلال هلال می‌شود. تولد ماه می‌شود به‌معنای خروج از تحت‌الشعاع. قبل از آن تحت شعاع شمس است و دیده نمی‌شود، بلکه خروج از تحت‌الشعاع می‌شود؛ یعنی از تحت‌الشعاع شمس خارج می‌شود و دیگر می‌توانم آن را ببینم.

شاگرد: وقتی هلال تشکیل می‌شود از تحت‌الشعاع خارج شده یا وقتی امکان رؤیت هست؟ یا هر دوی این‌ها یکی است؟

استاد: امکان رؤیت با آن یکی است. عده‌ای می‌گویند صرف تولد هلال کافی نیست. تولد هلال به‌معنای خروج از تحت‌الشعاع. چرا؟ چون صرف این‌که خارج شد باید چیز دیگری را هم ملاحظه کنید؛ ببینید حالا که از تحت‌الشعاع خارج شد، به‌صورت نگاه عرفی عام با چشم عادی، می‌توانستید آن را در بلدتان ببینید یا نه؟ گاهی هلال متولد شده اما شما این هلال متولد شده را در بلد خودتان با چشم غیر مسلح نمی‌توانستید ببینید. این است که در کلمات فقها بحث هست؛ اگر دیده باشد در چند رساله رد و نقص شده است، در جامع فقه هم هست. عده‌ای می‌گویند ما تولد هلال را کافی نمی‌دانیم، اینجا مقصودشان مقارنه نیست چون معلوم است که در فقه بحثی از مقارنه نیست. این‌که می‌گویند تولد هلال را کافی نمی‌دانیم یعنی صرف خروج قمر از تحت‌الشعاع و امکانیت رؤیت نفسی، تا شما بگویید الآن در این بلد شب اول ماه است، کافی نیست.

28:15

پس این از وحید بهبهانی یادداشت کردنی شد. وحید فرمودند اهل اطلاع می‌دانند حتی به درجاتی از مغرب هلال از تحت‌الشعاع خارج شد، فردا قبل از زوال قطعاً می‌توان آن را دید. «یری کثیرا». با این‌که هوا صاف است و هلال را ندیدیم، کثیرا فردا آن را می‌بینند. این دو مطلب خوب است. هم مسأله قطعیتی که فرمودند؛ همینطور هم هست، روشن است؛ ولی وقتی مثل وحید بگویند برای کسی که به فرمایش فقیه بزرگی مانند وحید اطمینان دارند خیلی خوب است و بحث جلو می‌رود؛ هم این‌که ایشان می‌فرمایند کثیراً مّا دیده می‌شود. نه این‌که بگویند چه کسی دیده! ایشان فرموده‌اند بسیار دیده می‌شود درحالی‌که هوا صاف است.