تعامل با ادله و شکل‌گیری ارتکاز فقیه

 

شاگرد: بنابراین قرائن متصله و منفصله و مناسبات خیلی روشن هم نشد؛ یعنی غامض بود.

استاد: نه، توجه به آن، آگاهانه تدوین کردن آن‌ها نبود. همه این‌ها در ارتکاز ما موجود است. چرا ارتکاز این قدر شریف است؟ چون در ارتکاز هزاران چیز هست اما ناخودآگاه است. وقتی گیر می‌افتیم به آن مخزن بسیار عمیق گسترده مراجعه می‌کنیم. باز هم همه آن‌ها برای ما آگاهانه نمی‌شود، یک بخشی از آن‌که محل نیاز ما است، آگاهانه می‌شود. ولی شارع کار خودش را کرده؛ کما این‌که نزد عقلاء به این صورت است؛ ارتکاز عقلائیه داریم و ارتکاز متشرعه داریم. ارتکازی که متشرعه دارند از مجموع بیانات شارع حاصل شده است. این ارتکاز، خیلی عظیم است ولی آگاهانه نیست. به‌صورت ناخودآگاه در اذهان متشرعه وجود دارد.