اختلاف در تطبیق زمان واقعه بطن نخله بر آخر جمادی و آخر رجب

شاگرد٢: هر دو قول که آخر جمادی و آخر رجب را نقل می‌کنند، می‌گویند در رأس ماه هفدهم از هجرت پیامبر بوده، این چطور جور در می‌آید؟

استاد: این تعبیر در همه نقل‌ها نیست.

شاگرد٢: در مغازی سریه ذی العشیره را در ماه شانزدهم و در ماه جمادی می‌داند، سریه عبد الله بن جحش را در ماه هفدهم می‌داند که آخر رجب و اول شعبان است. اقول دیگر هم همین ماه هفدهم را می‌گویند، ولی در ماه جمادی است.

استاد: اگر در ماه جمادی باشد، هجرت ربیع الاول بود. یک سال بعد از آن هفدهم می‌شود که پایان جمادی الآخر می‌شود. منافاتی ندارد.

شاگرد: این در صورتی است که خود ربیع را حساب کنیم. اگر رأس هفده را از خود ربیع الثانی بشماریم، پایانش در ماه رجب می‌شود.

استاد: که مؤید قول ابن اسحاق می‌شود.

شاگرد: بله.

استاد: خب در مورد این روایت که هیچ وجهی به ذهنم نمی‌آید که این روایت با آن موافقت کند. «قد دخل الشهر الحرام» مخالف صریح قول ابن اسحاق است.

شاگرد: جنگ بدر را هم ماه نوزدهم حساب می‌کنند که رمضان است. دراین‌صورت با جمادی که هفدهم باشد، سازگار نیست. یعنی اگر رمضان نوزدهم باشد، رجب باید هفدهم باشد.

16:05

استاد: بله، ولی با این اختلافات عجیب در خصوصیت کار…؛ این‌که در اول ماه بود یا آخر ماه بود، مانعی ندارد در آن هفده مسامحه شده باشد. یعنی هفده را اول ماه حساب کند و یکی هم آن را کامل حساب کند. مثلاً می‌گویند فلانی چند سالش است؟ می‌گویند پانزده سال است. دیگری می‌گوید شانزده سالش است. می‌گویند یعنی پانزده سال کامل کرده و وارد شانزده شده است. این مسامحات صورت می‌گیرد. او گفت شانزده و دیگری گفت پانزده. می‌گوید منظور من کمال پانزده بود و دیگری می‌گوید منظور من شروع در شانزده بود. این‌ها چیزهایی نیست که بگوییم نص در این است که تأیید مسلم برای قول ابن اسحاق باشد.

خب حالا استظهار این جزوه سر می‌رسد یا نه؟ تعمیم «حیث راوا الهلال قالوا قد دخل الشهر الحرام»، با این بیان درست می‌شود که بگوییم «فإنّا إذا رأينا هلال رجب مثلًا فلا معنی لأن نقول هذا الزمان الجاري»؛ که اعم از لیل است، «و الليلة الحاضرة، من الشهر السابق جمادي الآخرة»؛ روایت این را می‌گوید یا نه؟ به عبارت استدلال امام و محط اصلی استدلال ایشان چیست که می‌فرمایند: «کذبوا ان اهل بطن نخله حیث راوا الهلال قالوا قد دخل الشهر الحرام»؛ نمی‌شود هلال را ببینند درحالی‌که هنوز شهر نیامده است. این استدلال چه چیزی را می‌رساند؟