سبقت لیل بر نهار در کلام ابن عباس

در جلد ۵۸ از صفحه سیصد و خورده‌ای شروع می‌شود تا سیصد و پنجاه ادامه پیدا می‌کند. آن جا فوائد خوبی را فرمودند. همچنین در جلد ۵۹، صفحه هفده که دیروز خواندم، پنج فایده بود. در آن جا مطالب خوبی بود، تنها یک صفحه دیگر آن را عرض بکنم، صفحه یازده در وسط صفحه به این صورت فرمودند:

وأما أصحاب التنجيم فإن اليوم بليلته عند جلهم والجمهور من علمائهم هو من لدن موافاة الشمس فلك نصف النهار إلى موافاتها إياه في نهار الغد وهو قول بين القولين فصار ابتداء الأيام بلياليها عندهم من النصف الظاهر من فلك نصف النهار وبنوا على ذلك حسابهم واستخرجوا عليها مواضع الكواكب بحركاتها المستوية ومواضعها المقومة في دفاتر السنة وبعضهم آثر النصف الخفي من فلك نصف النهار فابتدءوا به من نصف الليل كصاحب زيج شهرياران ولا بأس بذلك فإن المرجع إلى أصل واحد. [1]

در جلد پنجاه و هفت از ابن عباس یک حدیث نقل می‌کنند؛ برخلاف روایت فضل است؛

سئل ابن عباس عن الليل كان قبل أم النهار؟ قال : الليل ، ثم قرأ «إن السموات والارض كانتا رتقا ففتقناهما» فهل تعلمون كان بينهما إلا ظلمة؟[2]

وقتی آسمان و زمین رتق باشد، خورشید داریم یا نداریم؟! نداریم. وقتی نداریم پس شب مقدم است. او به این صورت استدلال کرده است. «فهل تعلمون كان بينهما إلا ظلمة؟»؛ خورشید که نبوده.

[1] همان، ج۵۹، ص۱۱

[2] همان، ج۵۷، ص۲۰۸