ناظر بودن فضای علمی بحث نیت قبل از صاحب حدائق به تنظیم انشائات ثبوتی

ببینید این‌که علماء می‌فرمایند قصد وظیفه فعلیه کافی است، تاریخی بر آن گذشته است. چه مراحلی بر آن طی شده تا شما الآن راحت این‌ها را می‌گویید. این را هم عرض کنم. ببینید آن زحماتی که علماء سابق تا زمان صاحب حدائق در نیت داشتند، الآن در کتب متأخر مثل شوخی‌‌ای است که کردم و گفتم حالت وحشتناکی دارد. ولی درواقع به این صورت نیست. یعنی کاری که آن‌ها کرده‌اند ولو لم یقع فی محله و آن لوازم را داشته؛ صاحب حدائق درست رفتند و الآن هم همه همراه صاحب حدائق هستند؛ اصلاً آدم باورش نمی‌شود که آن زمان آن جو بوده است؛ اما جو آن زمان ناظر به تنظیم انشائات ثبوتیو برای حفاظ بر آن‌ها بوده. اگر مسأله فرد و طبیعت و امتثال واضح بود، آن‌ها نبود. اما آن‌ها هم در جای خودش محترم است. از چه بابی محترم است؟ از باب حفاظ. یعنی طوری نباشد که با حالت حقارت به آن‌ها نگاه کنیم. بلکه آن‌ها سر جای خودش فوائد بسیار بالایی دارد که آن علماء با ارتکاز خودشان آن‌ها را می‌فهمیدند و دنبال آن‌ها بودند. ولی دو حوزه بود. صاحب حدائق حوزه جدید را مطرح کردند و حق هم با ایشان است،  منافاتی ندارد که آن فضایی که ذهنیت آن‌ها بود، به‌خودی‌خود و با قطع نظر از حرف صاحب حدائق مطلب خیلی خوبی باشد.