صحیح بودن ارتکاز غیر قابل تجزیه بودن صوم و لزوم توجه به محدوده آن

صفحه‌ای که عرض کردم، این بود: « صحت صوم-وضع-تکلیف-امکان و عدم امکان تجزي». مطالب رنگی شده، سریع می‌توانید مرور کنید. علامه در تذکره فرمودند:

مسألة ۱۴۰: صوم التأديب عبارة عن إمساك خمسة عن المفطرات: المسافر و الحائض و النفساء و المريض و الكافر و الصبي، و ليس ذلك صوما حقيقيّا، لأنّ‌ هؤلاء قد كانوا مفطرين في أول النهار، و الصوم غير قابل للتجزّي، لكن يستحب الإمساك لهم، تشبّها بالصائمين. فإذا قدم المسافر إلى أهله و قد أفطر في سفره، أمسك بقية النهار تأديبا، و كذا لو أفطرمسافرا ثم قدم بلدا عزم على الإقامة فيه عشرة أيام فزائدا، سواء كان قدومه قبل الزوال أو بعده، استحبابا و ليس بفرض، و به قال الشافعي و مالك و أبو ثور و داود . و قال أبو حنيفة و الثوري و الأوزاعي: لا يجوز له الأكل بقية النهار . و عن أحمد روايتان ، و قد تقدّم ذلك[1]

«… و ليس ذلك صوما حقيقيّا… و الصوم غير قابل للتجزّي»؛ عبارتی از تذکره است که موافق ارتکاز است و درست هم هست. این را آورده‌ام برای این‌که بگویم این‌ها مطالب ارتکازی درستی است اما بُردش چه اندازه‌ای است؟ اگر این تجزی و عدم تجزی را به‌معنای مقومیت اصل الماهیه معنا کنیم، خُب اگر تا آخر کار هم برویم تا قنوت هم می‌رویم. در رمی جمرات در یازدهم و دوازدهم هم می‌مانیم.

 چرا؟ چون اگر حاجی عمداً رمی یازدهم و دوازدهم را ترک کند، حجش درست است. و لذا مثل مرحوم خوئی فرمودند این واجب استقلالی است و اصلاً ربطی به مناسک حج ندارد. و حال این‌که یکی از مهم‌ترین مناسک حج است. ارتکاز همه متشرعه است. ایشان مشکل کلاسیک داشتند، لذا فرمودند واجب استقلالی است. از کجا می‌گویید واجب استقلالی است؟ چون اگر عمداً هم آن را ترک کند حج باطل نیست. اما ما روی این بیان می‌گوییم این قطعاً جزئیت تکلیفیه دارد اما جزء الحج است و جزء مناسک است؛ جزئیت وضعیه هم دارد یا ندارد؟ با این بیاناتی که عرض شد می‌توانیم از ادله استظهار کنیم جزئیت وضعیه هم دارد اما جزئیت مقوم رتبه، نه اصل.

[1] تذکرة الفقهاء، ج ۶، ص ۲۰۳-۲۰۵