توجه به انواع جزئیت در صوم و بررسی تعبیر «غیر صحیح قطعاً» در شروع ماه از لحظه خروج از تحت الشعاع

شاگرد: وقتی این‌ها ثابت شد، نتیجه‌ای که از آن‌ها می‌گیرید چیست؟

استاد: ایشان فرمودند قطعاً این‌طور نیست، من می‌خواهم ببینم این قطع در چه درجه‌ای از استدلال است. قطعی هست یا نیست. یکی از چیزهایی که ایشان فرمودند این بود: فرمودند ادله شرعیه می‌گویند نمی‌شود؛ دو روایت آوردند. من هم مقابل دو روایت ایشان می‌خواهم روایتی را بگویم؛ ولو آن روایت الآن با ارتکازات ما موافق نیست، اما احتمال ثبوتی آن ولو صفر هم باشد ولی صفر حدی است…؛ صفر حدی یعنی احتمالاتی است که به آن‌ها اعتناء نمی‌شود؛ اما در فضای جمع بین ادله و مباحثی که بعداً در فضای علمی غامض می‌شود، این احتمالاتی که صفر حدی بود، با تراکم افزوده می‌شود.

جلوترها عرض کرده بودم؛ کتابی بود به نام «اشتباهات استدلال هندسی». کتاب کوچکی بود. یکی از چیزهایی که در آن کتاب به‌وضوح معلوم می‌شد، همین بود؛ یعنی ما چیزهایی داریم که چون میل به صفر کرده بود، آن‌ها را کنار می‌گذاریم. اما وقتی این‌ها انبوه انبوه حمله کردند، دیگر نمی‌توانیم آن‌ها را کنار بگذاریم. یک وقتی آن‌ها را کنار می‌گذاشتیم. وقتی صفرهای حدی زیاد شدند، قضایای انتگرال و امثال آن می‌شوند که باید برای آن‌ها حساب باز کنید. نمی‌توانید بگویید صفر است. بلکه میل به صفر کرده است. وقتی زیاد شد از آن‌ها کار می‌آید. مثلاً از یک دانه ویروس کاری بر نمی‌آید. اما همین یک دانه وقتی چند ترلیون ویروس شد و وارد بدن شخص شد، از آن‌ها کار بر می‌آید.

حالا هم همین‌طور است؛ یک احتمالی فی حد نفسه در یک دلیل صفر است، اما وقتی این یک دلیل با صد دلیل دیگر قرار گرفت، حالا می‌خواهیم آن را در یک مجموعه‌ای منظم کنیم. یعنی نظمی که با نگاه جلیل از ادله شرعیه داشتیم، حالا می‌خواهیم نسبت به ملاحظه صد دلیل آن نظم را بازسازی کنیم. حالا می‌بینیم الآن ممکن است آن احتمالات صفر هم به کار بیاید. لذا در فضای دوم نمی‌توانیم بگوییم این قطعاً مردود است. این عرض من است.