وجوب احتیاطی در صوم یوم الشک

استاد: بله، تدریجی است. با این‌که به این معنا بالفعل شده اما امتثالش و فعلیت خارجی آن تدریجی است. برای مراحلی که در مقام امتثال می‌خواهد بر آن آثار بار شود ما قدرت و عجز داریم. بلوغ و صباوت داریم. عقل و جنون داریم. همه این‌ها شرائط تکلیف است. به نظرم این‌ها بعد از مقام ثبوت است. بر خلاف آن چه که گفته می‌شود. همچنین علم داریم. اسم هر کدام از این‌ها جدا می‌شود. و واجب مخیر و واجب احتیاطی داریم.

واجبی که در مرحله‌ای از فعلیت است که «یجوز لکم الاحتیاط»، این وجوب یک رنگی دارد. اگر طیف و … می‌گویید، علی‌ای حال با وقتی که فعال هست و علم به آن داریم فرق دارد. در آن جا کاری که انجام می‌دهد منظور نظر ما است. نه این‌که یک چیزی باشد و بعد از این‌که به آن علم پیدا کرد بر آن آثار بار شود. خمری که نمی‌داند هیچ ترتیب اثری نمی‌دهد. بعداً که فهمید چون حکم بالفعل بوده، بر فعلیت حکم ترتیب آثار می‌دهد. بر وجوبی که الآن علم دارد با وجوبی که بالفعل است اما علم ندارد، می‌خواهیم یک اصطلاح بگذاریم و بعداً که می‌گوییم معلوم باشد؛ اینجا وجوبی داریم که به حکمش علم داریم، اینجا وجوبی داریم که به موضوعش علم داریم. اینجا وجوبی است که به موضوعش ظن معتبر داریم. اینجا موضوعی است که شک داریم اما محل احتیاط است، مثل یوم الشک.

اگر در این موارد تفاوت گذاشته شود، لازمه‌اش این است که ذهن ما مراحلی از وجوب را جدا می‌کند که وقتی جدا نکردیم دچار تعارض می‌شویم. دچار این تهافت‌ها می‌شویم. اگر این‌ها را جدا کنید، عبارت نهایة الدرایه واضح می‌شود. مرحوم اصفهانی همراه صاحب کفایه شدند و فرمودند استاد ما راست می‌گوید. در مکاتبه قاسانی حضرت فرمودند: «صم للرؤیة و افطر للرؤیة»، در ادامه حضرت فرمودند: «ان وجوب الصوم منوط بالیقین»، وقتی به این صورت است دیگر تمام است. روایت هم این را می‌گوید و استصحاب هم جایی ندارد.