ملاک بودن هلال و عدم موضوعیت رؤیت آن در برخی از ادله

حالا ما به بحث خودمان برگردیم. ما در اینجا سه روایت داریم. یکی روایت عبد الرحمان بن ابی عبدالله که به‌خاطر قاسم بن محمد موثقه حساب می‌شود. یکی هم صحیحه اسحاق بن عمار است که به همین بیان است. یکی هم روایت بعدی است:

«و کذلك نری موضوعية نفس الهلال في الرواية: عن الهلال إذا رآه القوم جميعًا فاتّفقوا أنّه لليلتين، أ يجوز ذلك؟ قال: نعم»؛ این روایت صحیحه است. در کلمات علماء هم مکرر آمده است. عیسی بن قاسم این روایت را نقل کرده است. این روایت در وسائل، باب دوازدهم، حدیث ششم آمده است.

محمد بن علي بن الحسين باسناده عن عيص بن القاسم أنه سأل أبا عبد الله عليه السلام عن الهلال إذا رآه القوم جميعا فاتفقوا أنه لليلتين أيجوز ذلك؟ قال: نعم[1]

در مانحن فیه از این صحیحه می‌خواهیم چه چیزی را استفاده کنیم؟ «و کذلك نری موضوعية نفس الهلال في الرواية». در اینجا اصلاً کاری با رؤیت دیشب ندارد. دیشب هم که ندیدند، فرض روایت همین است. اما الآن که می‌بینند «فاتفقوا أنه لليلتين»؛ می‌گویند این‌که ماه دو شبه است. خوب است که دو شب حساب کنیم؟ «أيجوز ذلك؟ قال: نعم».

از این روایت چه چیزی می‌فهمید؟ یعنی آن چه که موضوع حکم شارع است، هلال است. نه هلال با قیدی که ما روی آن بگذاریم. «موضوعية نفس الهلال». 

[1] وسائل الشيعة - ط الإسلامية، ج٧، ص٢١٢