مناشئ انعقاد ظهور کلام در «تردید در نیت» و «تردید در منوی»

28:22

ببینید مسأله تردید در نیت بحث خیلی خوبی است. و بر می‌گردد به «ان کان و ان کان». شما می‌گویید «و اگر» که به‌معنای «یا» است. هر کجا بگویید «اگر و اگر»، «و اگر» دوم یعنی «یا»ی منطقی. یعنی «یا»‌ای که تردید می‌اندازد. اما تردیدی است که در شاکله هر دو منافاتی با هم ندارد. شما وقتی می‌گویید العدد اما زوج او فرد. شما یک قضیۀ مردده گفته‌اید؟ قضیه‌ای گفته‌اید که در آن شک دارید؟ شک ندارید. قطعاً شما در محتوای آن قاطع هستید. چون دارید می‌گویید العدد ان کان منقسما لمتساوین فزوج قطعاً و العدد و ان کان لاینقسم بمتساویین ففرد قطعاً. شما دو شرطیه قطعیه دارید که با «و ان» آن را عطف کرده‌اید. «و ان» یعنی «یا». آن هم «یا»ی منفصله‌ای که در علم شما تردید نمی‌آورد. دارد در معلوم شما تنویع ایجاد می‌کند و می‌گوید آن معلوم من دو نوع است. و الا علم من جزمی و قطعی است. «فالتردید فی المنوی»، شبیهش را در این قضایا داریم؛ یعنی تردید در منویّ ما است نه در علم ما. علم ما جزمی و قطعی است.

قبلاً عرض کرده بودم که کلمه «واو» و «یا» از ثابت‌های منطقی هستند. در اینجا هم هست که اهمیت آن بحث‌ها بیشتر روشن می‌شود. یک واو زبانی داریم که همه با آن آشنا هستیم و متکلم آن را به کار می‌گیرد. در صدها مورد آن را به کار می‌بریم. اما یک واوی هم در فضای منطق داریم. یک واو منطقی داریم که الآن رایج شده و می‌گویند ولی ما در ثابت‌های منطقی واو را در چند ثابت به کار می‌بریم. الآن یکی از آن‌ها رایج شده و می‌گویند واو منطقی. بلکه واوهای دیگری هم داریم. بحث‌های آن جای خودش است. همین‌طور «یا»هایی داریم؛ «یا» شامل و «یا» غیر شامل. آن چه که من می‌خواهم عرض کنم این است: آن جایی که «او» یا «یا» می‌آید، به‌نحوی‌که به اصل نیت شما برمی‌گردد، تردید در نیت است.