محتوای روایت بطن نخله

خلاصه آن حرف‌ها هم این بود:

(27:38)

«إنّ المغيرية يزعمون أنّ هذا اليوم لهذه الليلة المستقبلة، فقال: كذبوا، هذا اليوم للّيلة الماضية، إنّ أهل بطن نخلة»؛ نه ان عسکر بطن نخله. «حيث رأوا الهلال قالوا: قد دخل الشهر الحرام». سید دلیل ذکر این تنبیه ثالث را می‌فرمایند:

«و استدلّ بعض فضلاء المتأخّرين بهذه الرواية على عدم اعتبار الرؤية قبل الزوال»؛ که نقطه مقابل فتوای سید است. سید فرمودند رؤیت قبل از زوال مجزی است. اما بعض فضلا متاخرین در نقطه مقابل فرموده‌اند این روایت عمر بن یزید دال بر این است که رؤیت قبل از زوال فایده‌ای ندارد و برای آن روز نیست.

«قال: و وجه الدلالة أنّه يفهم منه أنّ الهلال إذا رئي فاليوم المستقبل»؛ وقتی هلال را دیدید قالوا قد دخل الشهر الحرام و امام هم فرمودند شب قبل از روز است. یعنی وقتی هلال را دیدند شب آتی، شب ماه است و روز آتی هم روز ماه است. چون حضرت فرمودند شب قبل از روز است. پس امروز دیگر هیچ می‌شود. «و الليلة المستقبلة أوّل الشهر، و أنّ اليوم تابع للّيلة الماضية. و هو كما ترى».

تطبیق «بعض فضلاء المتاخرین» بر صاحب وسائل

(29:32)

خب حالا این «بعض فضلاء المتاخرین» چه کسانی هستند؟ عرض کردم تعلیقه صاحب وسائل در چاپ اسلامیه نیامده است. اما در چاپ آل البیت تعلیقه ای از جناب صاحب وسائل آمده است. تا اندازه‌ای که گشتم در جای دیگری پیدا نکردم. مانعی هم ندارد که سید برای صاحب وسائل تعبیر به «فضلاء المتاخرین» کرده‌اند. این به‌خاطر تعلیقه ایشان است. آن در متن وسائل نیامده است. می‌دانید صاحب وسائل در متن وسائل خیلی توضیح می‌دهند و حمل هایی را ذکر می‌کنند. صاحب وسائل این‌ها را زیاد دارند. اما این چیزی که سید نقل می‌کنند در متن وسائل نیامده و در چاپ اسلامیه هم نیست. در تعلیقه آمده که شاید در بعضی از نسخه‌ها بوده است. در چاپ آل البیت آمده است. جلد دهم، صفحه دویست و هشتاد این تعلیقه آمده است. اما در جلد هفتم چاپ اسلامیه، صفحه دویست و دو نیامده است.

شاگرد: ثابت است که صاحب وسائل تعلیقه های این چنینی داشته باشند؟

استاد: بله، خیلی مرسوم بوده است. بسیاری از علماء سابق این حواشی را داشته‌اند. رسم بسیار متداولی بوده است.

شاگرد: گمان کردم که اصلاً این تعلیقه های «منه» نیامده است.

استاد: نه، خصوص این تعلیقه را عرض کردم. این هم باید ببینیم وقتی آل البیت تحقیق می‌کردند از کدام نسخه وسائل بوده که این تعلیقه ذکر شده است. به نظرم در جلد اول وسائل اسلامیه دارد که مرحوم علامه طباطبایی فرموده‌اند این وسائل را با خط خود صاحب وسائل تطبیق داده‌ایم و چاپ کرده‌ایم. اما توضیحات چاپ آل البیت را مراجعه نکرده‌ام.